Víetnamskar nunnur glíma við kulnun – þjónustan við fátæka hefur sitt verð

Mynd: Global Sisters Report

Hue, Víetnam. Þúsundir kaþólskra nunnna í Víetnam sinna daglega kennslu, heilbrigðisþjónustu og líknarstarfi meðal þeirra fátækustu. Nýleg frétt frá Hue vekur athygli á því að sífellt fleiri þeirra glíma við kulnun, langvarandi veikindi og líkamlegt ofálag.

Ein þeirra er sr. Anna Huynh Thi Binh, 41 árs nunna úr reglu heilags Páls frá Chartres. Hún féll skyndilega í yfirlið við undirbúning og dreifingu ókeypis máltíða fyrir sjúklinga á aðalsjúkrahúsinu í Hue. Læknar greindu hana með blóðleysi og alvarlega örmögnun eftir margra mánaða svefnleysi, síþreytu og streitu.

Þrátt fyrir eigin veikindi hafði hún mestar áhyggjur af sjúklingunum sem treysta á daglegar máltíðir systranna. „Margir þeirra hafa enga peninga til að kaupa sér mat,“ sagði hún.

Í Víetnam starfa tæplega 29 þúsund í trúarreglum og um 80% þeirra eru konur. Þær reka skóla, starfa á sjúkrahúsum og sinna umfangsmiklu hjálparstarfi, en verkefnin hafa vaxið hraðar en starfsliðinu fjölgar.

Heilagur Pétur Krýsológus, biskup og kirkjufræðari - minning 30. júlí

Heilagur Pétur Krýsológus

Það eru til menn sem skilja eftir sig mikil ritverk og aðrir sem geta sagt mikið í aðeins örfáum setningum. Heilagur Pétur Krýsológus tilheyrði síðari hópnum. Hann var svo þekktur fyrir skýrar og áhrifamiklar prédikanir að kirkjan gaf honum viðurnefnið Krýsológus – (úr grísku chrysos = gull og logos = orð), sem lýsir vel orðsnilld hans.

Á fimmtu öld, þegar Vestur-Rómaveldi var að liðast í sundur og óvissa ríkti víða, boðaði hann kristna trú af einfaldleika, skýrleika og djúpri gleði. Hann reyndi ekki að heilla fólk með löngum ræðum heldur vildi að orð Guðs næðu hjörtum þeirra.

Hin heilögu Marta, María og Lasarus – minning 29. júlí

„Marta, Marta, þú ert áhyggjufull og mæðist í mörgu. En eitt er nauðsynlegt“

Í litla þorpinu Betaníu, skammt frá Jerúsalem, átti Jesús heimili utan heimilis síns. Þar bjuggu systkinin Marta, María og Lasarus. Þegar álagið í Jerúsalem varð mikið leitaði hann oft þangað til vina sinna. Þar gat hann hvílst, kennt og átt samtöl sem opinbera okkur dýpstu leyndardóma trúarinnar.

Þótt kirkjan minnist í dag allra þriggja systkinanna stendur Marta í miðju guðspjallanna. Það er hún sem tekur á móti Jesú, það er hún sem á samtölin við hann í textum guðspjallanna, hún sem þjónar honum af alúð, hún sem mætir honum þegar Lasarus hefur dáið og hún sem flytur eina fegurstu trúarjátningu Nýja testamentisins: „Já, Drottinn. Ég trúi að þú sért Kristur, Sonur Guðs.“

Ólafur helgi, píslarvottur og verndardýrlingur Noregs - minning 29. júlí

Ólafur helgi Noregskonungur

Ólafur helgi, Noregskonungur, píslarvottur og verndardýrlingur Noregs, er einn áhrifamesti konungur Norðurlanda á fyrstu öldum kristninnar. Hann fæddist um 995 og ólst upp í heiðnu samfélagi, en tók ungur þátt í víkingaferðum til Englands og Frakklands. Þar komst hann í snertingu við kristna trú og lét skírast í Rúðuborg (Rouen) í Normandí af Róberti erkibiskupi. 

Árið 1015 sneri Ólafur aftur til Noregs og gerði tilkall til krúnunnar sem afkomandi Haraldar hárfagra. Hann nýtti sér valdatóm sem þar ríkti, lagði landið undir sig með samningum og vopnavaldi og lét krýna sig konung yfir öllum Noregi. Hann hóf þá skipulega kristniboðsstefnu, studdi presta og trúboða, lét reisa kirkjur og rífa niður hof heiðninnar. Til að styrkja hina nýju kirkjuskipan kallaði hann einnig til landsins presta og munka frá Englandi. Meðal þeirra var Grímkell, sem varð nánasti kirkjulegi ráðgjafi konungs. Að ráðum hans voru sett ný kristin lög og ýmsir fornir siðir afnumdir sem þóttu stangast á við fagnaðarerindið. Samhliða þessari trúarlegu endurnýjun beitti Ólafur þó einnig hörðum refsingum gegn þeim sem héldu í forna siði og varð fljótt umdeildur fyrir strangleika og einræðistilburði.

Blessaður Jóhannes Soreth – endurnýjandi Karmelreglunnar á umbrotatímum, minning 28. júlí

Blessaður Jóhannes Soreth

Blessaður Jóhannes Soreth var Frakki að ætt og uppruna, fæddur í Normandí um árið 1394 og starfaði stóran hluta fimmtándu aldar sem var tími mikilla hræringa í Evrópu: langvarandi styrjaldir, pólitísk sundrung og djúp kirkjuleg kreppa settu mark sitt á samfélög og einstaklinga. Hundrað ára stríðið milli Frakka og Englendinga skóp sundurlyndi og öryggisleysi, en innan kirkjunnar hafði nýlega gengið yfir tímabil klofnunar og mótstöðulaus spilling ógnaði trúverðugleika hennar. Í þessu andrúmslofti reis upp ungi Karmelítinn Jóhannes Soreth og kallaði reglu sína til iðrunar, dýpri bænarlífs og trúarlegs aga.

Heilagur Títus Brandsma, karmelíti, prestur og píslarvottur – minning 27. júlí

Heilagur Títus Brandsma

Í sjúkrastofu fangabúðanna í Dachau lá lítill og máttfarinn karmelíti. Hann vissi að dauðinn var skammt undan. Hjúkrunarfræðingur gekk að rúmi hans með banvæna sprautu í hönd. Hún var sjálf kaþólsk að uppruna en hafði fjarlægst trú sína og starfaði nú fyrir nasistana.

Í stað þess að fordæma hana eða biðja um miskunn tók fanginn upp rósakrans sinn og rétti henni. Hann sagði fáein vingjarnleg orð og bað Guð að fyrirgefa henni og leiða hana aftur til sín. Stuttu síðar var honum gefin banvæn sprauta. Áratugum síðar kom þessi sama kona til karmelítaklausturs, iðraðist og bar vitni í rannsókn málsins sem leiddi til þess að Títus Brandsma var tekinn í tölu blessaðra.

Þannig varð síðasta prédikun hans ekki flutt úr prédikunarstóli heldur úr sjúkrarúmi, með fyrirgefningu í stað haturs.

Heilagur Jakob postuli hinn mikli - hátíð 25. júlí

Pílagrímurinn og Santiago de Compostela

Á hverju ári leggja þúsundir manna upp í ferð til Santiago de Compostela á norðvesturhorni Spánar. Sumir ganga aðeins síðustu hundrað kílómetrana, aðrir leggja að baki langar leiðir yfir Pýreneafjöll, um sléttur Kastilíu og grænar hæðir Galisíu. Þeir bera föggur sínar á bakinu, safna stimplum í pílagrímavegabréf og fylgja gulum örvum og skeljum sem vísa veginn til grafar heilags Jakobs postula.

Sumir leggja af stað í skýrri trú. Aðrir ganga til að vinna úr sorg, veikindum eða tímamótum í lífinu. Enn aðrir leita kyrrðar, félagsskapar eða þess einfalda frelsis sem felst í því að eiga aðeins eitt verkefni þann daginn: að halda áfram eftir veginum.

Á áfangastað rís dómkirkjan í Santiago de Compostela. Þar er varðveitt sú forna kirkjuhefð að líkamsleifar heilags Jakobs hins mikla hvíli. Sagnfræðingar hafa lengi rætt uppruna hefðarinnar og hvort postulinn hafi sjálfur prédikað á Spáni. En hvað sem þeirri umræðu líður hefur Jakob í meira en þúsund ár kallað óteljandi menn og konur út á veginn – ekki aðeins veginn til Santiago, heldur veg trúarinnar.

Heilagur Sarbel Makhluf, prestur og einsetumaður - minning 24. júlí

Heilagur Sarbel Makhluf prestur og einsetumaður

Hátt uppi í fjöllum Líbanons, þar sem sedrustrén sem nefnd eru í Biblíunni teygja sig til himins og djúpir dalir bera enn svip fornrar kristni, bjó munkur sem virtist ætla að hverfa úr sögunni. Hann leitaði ekki frægðar, skrifaði ekki bækur og stofnaði ekki reglu. Hann óskaði aðeins eftir að vera í kyrrð með Guði.

Á meðan aðrir leituðu á markaðstorgin eða í borgirnar dró einsetumaðurinn og presturinn Sarbel sig sífellt lengra inn í þögnina. Dagarnir liðu í bæn, helgihaldi og erfiðisvinnu. Samt varð þessi einsetumaður, sem vildi vera ósýnilegur, einn þekktasti dýrlingur Austurkirkjunnar. Eftir dauða hans streymdu pílagrímar að gröf hans og kraftaverk voru rakin til fyrirbænar hans.

Þannig varð líf hans lifandi áminning um orð Jesú: „Sá sem lítillækkar sjálfan sig mun upp hafinn verða.“ (Lk 14.11)

Heilög Birgitta af Svíþjóð, reglustofnandi og verndardýrlingur Evrópu - 23. júlí

Heilög Birgitta af Svíþjóð, reglustofnandi og verndardýrlingur Evrópu

Heilög Birgitta af Svíþjóð (1303–1373) reglustofnandi og verndardýrlingur Evrópu er einstök persóna í sögu kirkjunnar og í norrænni trúarmenningu. Hún sameinaði í einni manneskju hlutverk ekkju, móður, reglustofnanda, spámannlegrar raddar og trúarlegs leiðtoga á alþjóðavettvangi. Hún var djúphyggjukona, sem lifði í nánu sambandi við Krist og mótaði líf sitt af opinberunum, bænalífi og samúð með þeim sem áttu um sárt að binda. Með lífi sínu og ritum varð hún brú milli norðurs og suðurs – tákn um að heilagleiki á Norðurlöndum væri ekki minna virðingarverður en sá sem spratt úr klaustrum sunnar í Evrópu.

Heilög María Magdalena, postuli postulanna - hátíð 22. júlí

Þegar Jesús kallaði hana með nafni sínu – „María!“ – breyttist sorgin í gleði

Á þessum degi minnumst við heilagrar Maríu Magdalenu, sem kirkjan heiðrar með sérstakri hátíð sem postula postulanna. Hún var fyrsta manneskjan sem varð vitni að upprisu Krists og fékk það hlutverk að boða postulunum gleðitíðindin. Guðspjall dagsins úr Jóhannesarguðspjalli (Jh. 20, 1-2 og 11-18) lýsir náið þessum merka atburði og þeirri umbreytingu sem verður þegar manneskja sem elskar og leitar mætir hinum upprisna Kristi.

Hl. Lárentíus frá Brindisí, prestur og kirkjufræðari - minning 21. júlí

Heilagur Lárentíus frá Brindisi prestur og kirkjufræðari

Á ögurstundu í sögu Evrópu kom fram lágvaxinn munkur, með kross í hendi, Guðsorð á vörum, og leiddi her gegn Tyrkjum – ekki með vopnum heldur með eldmóði trúarinnar. Þetta var Lárentíus frá Brindisí, kapúsíni, trúarlegur lærifaðir, málvísindamaður og diplómat kirkjunnar, sem sameinaði í einum manni hugrekki herforingja, visku læriföður og auðmýkt friðelskandi prests. Í honum birtist sú tegund helgi sem nær djúpt til hjarta mannsins og vítt yfir hagi þjóðanna.

Heilagur Þorlákur verndardýrlingur Íslendinga - Þorláksmessa að sumri - 20. júlí

Hinn 20. júlí árið 1198 voru bein Þorláks biskups Þórhallssonar tekin úr jörðu og skrínlögð með viðhöfn í Skálholti. Þessi dagur, sem nefndur var að fornu „Þorláksmessa á sumar“, var lögleiddur sem messudagur árið 1237 og endurspeglar hversu djúp spor heilagleiki hans markaði í vitund þjóðarinnar – löngu áður en Páfagarður staðfesti helgi hans formlega. Á Stór-Reykjavíkursvæðinu skal halda hátíðina á fyrirskipuðum degi, þ.e. 20. júlí en utan þess svæðis er hægt að flytja hátíðina til næsta sunnudags. Í ár, 2026 verður hátíðin þó haldin í dag, 19. júlí á öllu landinu því daginn ber upp á sunnudag. 

Þorlákshátíðin á Landakotshæð 19. júlí 2026

Dagurinn í dag, 19. júlí 2026 er merkisdagur hvað varðar heiðrun heilags Þorláks því efnt hefur verið til sérstakrar Þorlákshátíðar í höfuðstöðvum kirkjunnar á Landakotshæð í Reykjavík. Hátíðahöldin hefjast með heilagri messu í Dómkirkju Krists konungs kl. 10.30 og frá því eftir messu og þangað til kl. 17.30 verða ýmsir viðburðir: Hoppukastali og leikir fyrir börnin, grill og drykkir, sölubásar, kaffihús og margt fleira. Márton Wirth organisti mun ljúka hátíðinni með glæsilegum tónleikum í Landakotskirkju. Aðgangur er ókeypis en það verða seldar pylsur, kökur og fleira góðgæti. Ágóði af sölunni rennur í sjóð tileinkuðum hl. Þorláki. Þar verða einnig á boðstólum munir til sölu frá Karmelklaustrinu. Allir eru velkomnir að mæta og halda upp á þennan dag til heiðurs Þorláki helga, verndardýrlingi Íslands.

Blessuð Teresa af heilögum Ágústínusi ásamt systrum píslarvottar - minning 17. júlí

Blessuð Teresa af Ágústínusi ásamt systrum

Þögn liggur yfir Place du Trône-Renversé í París að morgni 17. júlí árið 1794. Sextán konur ganga í einfaldri röð, klæddar í reglubúning Karmelsystra – hvíta slæðu og brúnan kyrtil. Þær eru dæmdar til dauða, ekki fyrir ofbeldisverk eða samsæri, heldur fyrir það sem þær eru: nunnur sem hafa helgað líf sitt bæninni og gefið fátæktar-, skírlífis- og hlýðniloftorð. Þær eru ásakaðar fyrir að vera óvinir lýðveldisins, en í raun eru þær fórnarlömb ógnarstjórnarinnar. Fallöxin bíður þeirra. En það sem vekur mesta athygli áhorfenda er ró þeirra. Þær syngja sálma. Fremst gengur systir Teresa af heilögum Ágústínusi, priorinnan, sem leiðir systurnar til hinstu stundarinnar. Ein af annarri endurnýja þær klausturloforð sín áður en þær beygja sig undir fallöxina.

Heilög María mey frá Karmelfjalli – verndardýrlingur Karmelreglunnar 16. júlí

Heilög María mey frá Karmelfjalli

Hátíð Maríu meyjar frá Karmelfjalli er aðalhátíð Karmelreglunnar og sterk áminning um að við eigum móður og verndara í himninum sem leiðir okkur til Krists. Á 4. öld myndaðist víðtæk einsetumenning í Egyptalandi, Sýrlandi og Palestínu þar sem kristnir einsetumenn leituðu út í eyðimerkur í líkingu við Elía spámann og Jóhannes skírara. Þessir hópar lásu ritninguna, sungu sálma og helguðu sig bænalífi og íhugun. María var á þessum tíma orðin mikilvægt trúartákn í austrænni kristni, og sumir fræðimenn telja að helgun hennar sem móður og fyrirmyndar einsetumanna hafi komið fram þar snemma.

Þegar hópur einsetumanna safnaðist saman á Karmelfjalli á 12. öld (eftir að krossfarar höfðu opnað leiðir vestanmanna til Palestínu), tileinkuðu þeir kapellu sína Maríu mey, sem þeir kölluðu „Domina loci“ – „Frú þessa staðar“. Það er frá og með 13. öld sem nafnið „María frá Karmelfjalli“ eða „Frú Karmels“ verður skilgreint heiti með sérstökum helgisiðum.

Fr. Kieran Kavanaugh OCD bendir í verkum sínum á að Karmelreglan hafi frá upphafi litið á Maríu sem móður og fyrirmynd reglulífsins, en að það hafi ekki verið sérstök „hátíð“ tileinkuð henni fyrr en eftir samþættingu reglunnar í Evrópu. Regla hl. Albertusar fyrir einsetumennina á Karmelfjalli frá um 1206-1214 nefnir ekki Maríu sérstaklega, en hún var þegar orðin verndari samfélagsins sem fékk þá reglu. Í litúrgískum handritum frá 14. öld kemur fram sérstök „Festum Beatae Mariae de Monte Carmelo“ og varð sú hátíð víðtekin eftir samþykki páfa í kringum 1726.

Blessaður Símon Stock, enskur einsetumaður og síðar forstöðumaður Karmelreglunnar, varði löngu lífi sínu til að styrkja regluna sem á þessum tíma stóð frammi fyrir miklum áskorunum eftir að hún flutti frá Mið-Austurlöndum til Evrópu. Samkvæmt helgisögn birtist honum María mey um 1251 og færði honum brúna axlaklæðið (skapúlarið) með loforði um vernd sína. Skapúlarið varð síðan ytra tákn trúar, helgunar og trausts – og er notað enn þann dag í dag af Karmelreglufólki og trúfastri alþýðu víða um heim.

Sú sérstaka tenging Karmelreglunnar við Maríu byggist ekki aðeins á guðrækni og hefð heldur djúpri andlegri arfleifð. Karmelreglan ástundaði frá upphafi íhugun, ritningarlestur og kyrrð. María mey er fyrirmynd alls sem reglan leitast við: innri einbeiting, hugleiðsla og að bera Krist í hjarta sínu. Hún er tákn Guðs nálægðar í hljóðu hjarta, líkt og skýstólpinn sem leiddi Ísraelsmenn í eyðimörkinni.

Karmelreglan þróaðist síðar í tvo meginstrauma: upprunalegu regluna og hina „berfættu“ grein hennar sem varð síðan að því sem við þekkjum sem berfættu Karmelregluna með Teresu frá Avílu og Jóhann af Krossi sem upphafsmanneskjur. Leikmenn Karmels (OCDS) hafa átt sinn sess með því að ástunda helgun og íhugun í daglegu lífi, undir verndarvæng heilagrar Maríu meyjar.

Þeir sem bera skapúlarið með trú og skilyrðislausu trausti vita að þeir tilheyra fjölskyldu sem María verndar og leiðir. Hún kennir okkur að geyma orð Guðs í hjarta okkar og að fylgja Krists leið, jafnvel í myrkri.

Bæn til heilagrar Maríu meyjar frá Karmelfjalli

Ó heilaga María, móðir Guðs og verndardýrlingur Karmels, 
drottnng himnanna og friðar ljós.
Þú sem leiddir hl. Símon Stock með mildri miskunn þinni
og gafst honum skapúlar þitt,
ver með okkur í öllum þrautum og hættum.
Kenndu okkur að hlusta á Son þinn í kyrrð hjartans
og bera hann með elsku í heimi sem þarfnast ljóss.
Verndaðu fjölskyldu þína hér á jörðu
og leið okkur á veg fullkomins kærleika
til Krists Drottins vors,
sem lifir og ríkir um aldir alda. Amen.

Hvað er „Hin myrka nótt sálarinnar“?

Fá rit kristinnar dulspeki hafa haft jafn djúp áhrif á andlegt líf kirkjunnar og Hin myrka nótt sálarinnar eftir heilagan Jóhannes af Krossi. Bókin hefur um aldir verið leiðarvísir þeirra sem leitast við að skilja hvernig Guð leiðir mannssálina til dýpri samfélags við sig. Þótt heitið kunni að hljóma þungbúið fjallar ritið ekki fyrst og fremst um sorg eða örvæntingu. Þvert á móti lýsir það þeirri leyndardómsfullu vegferð þar sem Guð sjálfur hreinsar hjarta mannsins af öllu sem hindrar kærleikssameininguna við hann. Jóhannes sýnir að á þeirri leið geta komið tímabil þar sem bænin verður þurr, tilfinningaleg huggun hverfur og jafnvel virðist sem Guð sé fjarri. En það sem virðist vera myrkur er í raun verk Guðs sjálfs. Hann leiðir sálina frá því að treysta eigin reynslu yfir í að treysta honum einum. Hin myrka nótt er því ekki endapunktur trúarinnar heldur upphaf dýpri trúar, þar sem kærleikurinn verður hreinni, auðmýktin dýpri og sambandið við Guð traustara en áður.