Heilög María mey frá Karmelfjalli – verndardýrlingur Karmelreglunnar 16. júlí

Heilög María mey frá Karmelfjalli

Hátíð Maríu meyjar frá Karmelfjalli er aðalhátíð Karmelreglunnar og sterk áminning um að við eigum móður og verndara í himninum sem leiðir okkur til Krists. Á 4. öld myndaðist víðtæk einsetumenning í Egyptalandi, Sýrlandi og Palestínu þar sem kristnir einsetumenn leituðu út í eyðimerkur í líkingu við Elía spámann og Jóhannes skírara. Þessir hópar lásu ritninguna, sungu sálma og helguðu sig bænalífi og íhugun. María var á þessum tíma orðin mikilvægt trúartákn í austrænni kristni, og sumir fræðimenn telja að helgun hennar sem móður og fyrirmyndar einsetumanna hafi komið fram þar snemma.

Þegar hópur einsetumanna safnaðist saman á Karmelfjalli á 12. öld (eftir að krossfarar höfðu opnað leiðir vestanmanna til Palestínu), tileinkuðu þeir kapellu sína Maríu mey, sem þeir kölluðu „Domina loci“ – „Frú þessa staðar“. Það er frá og með 13. öld sem nafnið „María frá Karmelfjalli“ eða „Frú Karmels“ verður skilgreint heiti með sérstökum helgisiðum.

Fr. Kieran Kavanaugh OCD bendir í verkum sínum á að Karmelreglan hafi frá upphafi litið á Maríu sem móður og fyrirmynd reglulífsins, en að það hafi ekki verið sérstök „hátíð“ tileinkuð henni fyrr en eftir samþættingu reglunnar í Evrópu. Regla hl. Albertusar fyrir einsetumennina á Karmelfjalli frá um 1206-1214 nefnir ekki Maríu sérstaklega, en hún var þegar orðin verndari samfélagsins sem fékk þá reglu. Í litúrgískum handritum frá 14. öld kemur fram sérstök „Festum Beatae Mariae de Monte Carmelo“ og varð sú hátíð víðtekin eftir samþykki páfa í kringum 1726.

Blessaður Símon Stock, enskur einsetumaður og síðar forstöðumaður Karmelreglunnar, varði löngu lífi sínu til að styrkja regluna sem á þessum tíma stóð frammi fyrir miklum áskorunum eftir að hún flutti frá Mið-Austurlöndum til Evrópu. Samkvæmt helgisögn birtist honum María mey um 1251 og færði honum brúna axlaklæðið (skapúlarið) með loforði um vernd sína. Skapúlarið varð síðan ytra tákn trúar, helgunar og trausts – og er notað enn þann dag í dag af Karmelreglufólki og trúfastri alþýðu víða um heim.

Sú sérstaka tenging Karmelreglunnar við Maríu byggist ekki aðeins á guðrækni og hefð heldur djúpri andlegri arfleifð. Karmelreglan ástundaði frá upphafi íhugun, ritningarlestur og kyrrð. María mey er fyrirmynd alls sem reglan leitast við: innri einbeiting, hugleiðsla og að bera Krist í hjarta sínu. Hún er tákn Guðs nálægðar í hljóðu hjarta, líkt og skýstólpinn sem leiddi Ísraelsmenn í eyðimörkinni.

Karmelreglan þróaðist síðar í tvo meginstrauma: upprunalegu regluna og hina „berfættu“ grein hennar sem varð síðan að því sem við þekkjum sem berfættu Karmelregluna með Teresu frá Avílu og Jóhann af Krossi sem upphafsmanneskjur. Leikmenn Karmels (OCDS) hafa átt sinn sess með því að ástunda helgun og íhugun í daglegu lífi, undir verndarvæng heilagrar Maríu meyjar.

Þeir sem bera skapúlarið með trú og skilyrðislausu trausti vita að þeir tilheyra fjölskyldu sem María verndar og leiðir. Hún kennir okkur að geyma orð Guðs í hjarta okkar og að fylgja Krists leið, jafnvel í myrkri.

Bæn til heilagrar Maríu meyjar frá Karmelfjalli

Ó heilaga María, móðir Guðs og verndardýrlingur Karmels, 
drottnng himnanna og friðar ljós.
Þú sem leiddir hl. Símon Stock með mildri miskunn þinni
og gafst honum skapúlar þitt,
ver með okkur í öllum þrautum og hættum.
Kenndu okkur að hlusta á Son þinn í kyrrð hjartans
og bera hann með elsku í heimi sem þarfnast ljóss.
Verndaðu fjölskyldu þína hér á jörðu
og leið okkur á veg fullkomins kærleika
til Krists Drottins vors,
sem lifir og ríkir um aldir alda. Amen.

Hvað er „Hin myrka nótt sálarinnar“?

Fá rit kristinnar dulspeki hafa haft jafn djúp áhrif á andlegt líf kirkjunnar og Hin myrka nótt sálarinnar eftir heilagan Jóhannes af Krossi. Bókin hefur um aldir verið leiðarvísir þeirra sem leitast við að skilja hvernig Guð leiðir mannssálina til dýpri samfélags við sig. Þótt heitið kunni að hljóma þungbúið fjallar ritið ekki fyrst og fremst um sorg eða örvæntingu. Þvert á móti lýsir það þeirri leyndardómsfullu vegferð þar sem Guð sjálfur hreinsar hjarta mannsins af öllu sem hindrar kærleikssameininguna við hann. Jóhannes sýnir að á þeirri leið geta komið tímabil þar sem bænin verður þurr, tilfinningaleg huggun hverfur og jafnvel virðist sem Guð sé fjarri. En það sem virðist vera myrkur er í raun verk Guðs sjálfs. Hann leiðir sálina frá því að treysta eigin reynslu yfir í að treysta honum einum. Hin myrka nótt er því ekki endapunktur trúarinnar heldur upphaf dýpri trúar, þar sem kærleikurinn verður hreinni, auðmýktin dýpri og sambandið við Guð traustara en áður.

Heilagur Bónaventúra, biskup og kirkjufræðari - minning 15. júlí

Hl. Bónaventúra, biskup og kirkjufræðari. Mynd: ChatGPT

15. júlí er minningardagur heilags Bónaventúra (um 1217–1274), sem kirkjan heiðrar sem biskup, kirkjufræðara og einn helsta guðfræðing miðalda. Hann var ekki stofnandi reglusamfélags eða spítala og er ekki þekktur fyrir stór félagsleg verkefni. Ævistarf hans fólst fyrst og fremst í því að sýna að sönn guðfræði á ekki aðeins að fræða hugann heldur einnig umbreyta hjartanu og leiða manninn til dýpri samfélags við Guð.

Bónaventúra fæddist í bænum Bagnoregio á Ítalíu og hlaut við skírn nafnið Giovanni di Fidanza. Að sögn heilags Tómasar frá Celano fékk hann mikla heilsubót í æsku fyrir fyrirbæn heilags Frans frá Assísí, atburð sem mótaði líf hans.  Bónaventúra gekk ungur í fransiskanaregluna og sýndi fljótt mikla fræðilega hæfileika og djúpa næmni fyrir guðlegum sannleika. Hann stundaði nám í París, þar sem hann varð jafnframt kennari og vinur heilags Tómasar frá Akvínó. Þeir tveir voru síðar samtímis útnefndir kirkjufræðarar (Doctor Ecclesiae) árið 1588 af Sixtusi páfa V.

Heilagur Kamillus frá Lellis prestur og stofnandi Kamillusarreglunnar - minning 14. júlí

Heilagur Kamillus frá Lellis

Það eru fáir sem hafa breytt jafn miklu fyrir sjúka og deyjandi og heilagur Kamillus frá Lellis. Hann var ekki fæddur heilagur né óaðfinnanlegur. Æska hans einkenndist af hernaði, veikindum og spilafíkn sem kostaði hann allt sem hann átti. En einmitt úr þeirri reynslu óx djúp samúð með þeim sem þjást. Þegar hann fann Krist varð þjónustan við hina sjúku að lífsköllun hans.

Í dag, 14. júlí, minnist kaþólska kirkjan þessa prests og stofnanda Kamillusarreglunnar (Þjónustu hinna sjúku), sem gerði umönnun sjúkra að heilagri köllun.

Heilagur Hinrik keisari - minning 13. júlí

Heilagur Hinrik II keisari

Í dag, 13. júlí, minnist kirkjan heilags Hinriks II keisara (973–1024), síðasta keisarans af saxnesku keisaraættinni. Hann var krýndur konungur Þýskalands árið 1002, konungur Ítalíu tveimur árum síðar og árið 1014 krýndi Benedikt VIII páfi hann keisara hins Heilaga rómverska ríkis.

Saga Hinriks sýnir að heilagleiki er ekki bundinn klaustrum eða einveru. Guð kallar einnig þá sem fara með vald og bera ábyrgð á samfélaginu. Margir sjá krúnuna sem tákn valds en Hinrik leit á hana sem tákn þjónustu. Hann skildi að stjórnandi stendur ekki aðeins til ábyrgðar gagnvart þjóð sinni heldur einnig frammi fyrir Guði.

Hátíð hl. Benedikts, ábóta og verndardýrlings Evrópu - 11. júlí

Hl. Benedikt aðalverndardýrlingur Evrópu. Mynd: ChatGPT

11. júlí er minningardagur heilags Benedikts, ábóta og verndardýrlings Evrópu. Hann var ekki aðeins leiðtogi í trúarlegu lífi heldur einnig einn mikilvægasti frumkvöðull að nýrri menningu í Evrópu eftir fall Vestrómverska heimsveldisins.

Heilagur Benedikt fæddist um árið 480 í fjallaþorpinu Nursíu á Ítalíu, á sama tíma og Evrópa stóð frammi fyrir miklum óvissu- og umbreytingatímum. Í stað þess að örvænta yfir hnignun heimsveldisins og spilltum siðum ungmenna í Róm, sneri hann sér að lífi í bæn og einveru, og lagði þannig grunn að reglu og samfélagsformi sem hafði djúpstæð áhrif á menningu, trúarlíf og manngæsku í álfunni.

Heilagur Knútur – konungur og píslarvottur, verndardýrlingur Danmerkur 10. júlí

Hl. Knútur konungur og píslarvottur. Verndardýrlingur Danmerkur. Mynd: ChatGPT

Heilagur Knútur (†1086), einnig nefndur Knútur hinn helgi, var konungur Dana og fyrsti píslarvottur þjóðarinnar. Hann fæddist um miðja 11. öld, líklega árið 1042, sonur Sveins Úlfssonar Danakonungs. Danmörk á þessum tíma var öflug norræn ríkisheild með rótgróna konungsætt og víðtækt áhrifasvæði. Undanfarin árhundruð höfðu Danir komið sér upp konungsríki sem í krafti siglinga, herferða og verslunar var meðal áhrifamestu ríkja í Norður Evrópu og við Eystrasalt.

Á tímum Knúts náði danska konungsríkið yfir Jótland, Sjáland, Fjón, Skán og fleiri héruð sem síðar urðu hluti Svíþjóðar. Danir höfðu einnig haft áhrif á Bretlandseyjar, einkum í gegnum Knút mikla (d. 1035), og héldu uppi mikilli umferð um Eystrasalt. Þeir áttu í samskiptum – bæði viðskiptalegum og hernaðarlegum – við þjóðirnar sem þar bjuggu: Eista, Kúra, Samogíta og Litháa.

Heilagur Ágústínus Zhao Rong og félagar píslarvottar – 9. júlí

Hl. Ágústínus Zhao Rong og félagar. Mynd. ChatGPT

Kristin trú á sér langa, en ekki ávallt auðvelda, sögu í Kína. Frá fyrstu tengslum við Sýrland á 6. öld, til Jesúíta á 16. öld og áfram til nýlendutímans, hefur fagnaðarerindið hitt fyrir djúpa menningu og andlegan þroska – en líka tortryggni gagnvart því sem kemur að utan. Í dag minnist kirkjan 120 píslarvotta sem létu lífið í Kína á tímabilinu frá 1648 til 1930. Meðal þeirra eru 87 innfæddir kínverskir kristnir og 33 erlendir trúboðar, sem voru teknir í tölu heilagra af Jóhannesi Páli páfa II árið 2000 fyrir vitnisburð sinn um lifandi trú og djúpa sjálfsafneitun.

Seljumannamessa, minning hl. Sunnivu og félaga píslarvotta 8. júlí

Rústir Benediktínaklaustursins á eyjunni Selju

8. júlí er Seljumannamessa, minningardagur heilagrar Sunnívu og félaga hennar – írsks flóttafólks sem á 10. öld fann skjól á eyjunni Selju við vesturströnd Noregs. Hátíðin lifir í íslenskri og norskri trúarhefð. Saga hennar byggir á helgisögn sem varðveitt er í Flateyjarbók, þar sem sérstakur þáttur, Albani þáttr ok Sunnifu, segir frá þessum píslarvottum og undrum sem áttu sér stað eftir dauða þeirra.

Frásögnin af heilagri Sunnívu og félögum hennar

Sagan greinir frá hinni guðhræddu Sunnívu, írskri prinsessu, sem hafnaði því að giftast heiðnum konungi. Hún flúði ásamt bróður sínum Albanusi og fylgdarliði yfir hafið – í trú á að Guð leiddi þau. Þau lentu á eyjunni Selju, þar sem þau tóku sér bólfestu í hellum og lifðu einföldu lífi í bæn og auðmýkt. Fólkið í nágrenninu ásakaði þau síðar um sauðaþjófnað og kvaddi til heiðna jarlinn Hákon Sigurðsson. Við komu liðssafnaðar hans flúðu Seljumenn inn í hellana og báðu Guð að vernda sig frá ofbeldi. Þá hrundu klettarnir yfir op hellanna og byrgðu þá inni. Þau dóu í hellinum – ekki af hendi jarlsins, heldur með því að fela sig Guði – og urðu þar með píslarvottar.

Heilög María Goretti – mey og píslarvottur - minning 6. júlí

Heilög María Goretti

Hinn 6. júlí minnist kaþólska kirkjan heilagrar Maríu Goretti, ungrar ítalskrar stúlku sem lést aðeins tólf ára gömul árið 1902 eftir að hafa orðið fyrir hrottalegri árás. Líf hennar var stutt og fátæklegt, en vitnisburður hennar um trú, hreinleika og fyrirgefningu hefur haft áhrif á ótal kristna menn og konur allt fram á okkar daga.

Bernska í fátækt

María Goretti fæddist árið 1890 í Corinaldo á Ítalíu. Fjölskyldan var fátæk og flutti ítrekað í leit að vinnu. Þegar faðir hennar lést úr malaríu var María aðeins níu ára gömul. Móðir hennar sat þá eftir með stóran barnahóp og María tók á sig ábyrgð langt umfram aldur sinn. Hún var ekki elst systkina sinna heldur þriðja af sjö börnum. Samt varð hún fljótt ein helsta stoð heimilisins. Hún annaðist yngri systkini sín, eldaði mat, gerði við föt og sinnti heimilisstörfum á meðan móðir hennar vann úti á ökrunum. Fátæktin leyfði einfaldlega ekki að börnin væru aðeins börn.

Heilög Elísabet frá Portúgal - minning 4. júlí

Heilög Elísabet frá Portúgal

Heilög Elísabet frá Portúgal (1271–1336) var drottning, eiginkona, móðir og síðar ekkja. Hennar er þó umfram allt minnst sem friðflytjanda sem lagði líf sitt í sölurnar til að sætta fólk og koma í veg fyrir blóðsúthellingar. Hún sýndi að heilagleikinn getur blómstrað jafnt í konungshöll sem klaustri.

Prinsessa sem varð drottning

Elísabet fæddist árið 1271 og var dóttir Péturs III Aragonskonungs. Hún var nefnd eftir langömmu sinni, heilagri Elísabetu af Ungverjalandi, og virðist hafa erft bæði djúpa trú og sérstaka umhyggju fyrir fátækum.

Aðeins tólf ára gömul var hún gift Díonýsíusi (Dinis), konungi Portúgals. Hjónabandið var ekki auðvelt. Konungurinn var hæfileikaríkur stjórnandi en hélt fram hjá konu sinni og eignaðist fjölda óskilgetinna barna. Elísabet svaraði ekki með biturð heldur með þolinmæði, kærleika og trúfesti.

Hátíð hl. Tómasar postula - 3. júlí

„Drottinn minn og Guð minn!“ Mynd: ChatGPT

Hinn 3. júlí minnist kirkjan heilags Tómasar postula. Hann er stundum kallaður „efasemdar-Tómas“, en saga hans og arfleifð sýnir dýpri mynd. Samkvæmt gömlum kristnum heimildum fór Tómas austur á bóginn eftir upprisu Krists og endaði að líkindum líf sitt sem píslarvottur á Indlandi. Í Suður-Indlandi, einkum í ríkjunum Kerala og Tamil Nadu, eru kristin samfélög sem rekja trú sína aftur til Tómasar. Þessar „Tómasarkristnu“ kirkjur, eins og Syro-Malabar kirkjan, hafa varðveitt forna helgisiði og kristna arfleifð sem er í fullri einingu við Rómversk-kaþólsku kirkjuna.

Þó saga kirkjunnar á Indlandi sé flókin og greinar hennar margar, bera allar vott um djúp áhrif heilags Tómasar. Þar má sjá að efasemdir hans í upphafi urðu að djúpri trú, og trú hans varð að kraftmiklu boðunarstarfi.

Af hverju mega kaþólikkar ekki vera frímúrarar?

Fréttir síðustu daga um að kaþólikkum sé óheimilt að vera í Frímúrarareglunni hafa vakið talsverða umræðu. Sumir hafa litið á þetta sem nýtt bann en aðrir tengt það við langa sögu átaka milli kaþólsku kirkjunnar og frímúrarahreyfingarinnar. Í umræðunni hefur jafnvel verið vísað til Musterisriddaranna og ofsókna á miðöldum. En hvað er í raun rétt í þessu máli?

Bannið er ekki nýtt

Kaþólska kirkjan bannaði aðild að Frímúrarareglunni árið 1738 þegar Klemens XII páfi gaf út tilskipunina In eminenti apostolatus. Síðan hafa margir páfar ítrekað þessa afstöðu.

Þegar ný kirkjulög tóku gildi árið 1983 töldu sumir að bannið hefði fallið niður þar sem Frímúrarareglan var ekki lengur nefnd sérstaklega í lögunum. Til að eyða þeim misskilningi gaf Stjórnardeild trúarkenninga Páfastóls út sérstaka yfirlýsingu sama ár. Þar sagði að neikvætt mat kirkjunnar á Frímúrarareglunni hefði ekki breyst og að kaþólikkar gætu ekki jafnframt verið félagar í reglunni. Því er ekki um nýja stefnu að ræða heldur framkvæmd gamallar kenningar sem hefur verið í gildi í nær þrjár aldir.

Snýst þetta um hatur?

Í umræðunni hefur því verið haldið fram að kirkjan hati frímúrara. Slík lýsing á sér þó enga stoð í opinberum skjölum kirkjunnar. Kaþólska kirkjan hefur aldrei kennt að frímúrarar séu vondir menn eða óvinir sem beri að ofsækja. Þvert á móti viðurkennir hún að margir frímúrarar séu heiðarlegt og hjálpsamt fólk. Ágreiningurinn snýst ekki um persónur heldur um hugmyndir. Kirkjan telur að ákveðnar heimspekilegar og trúarlegar forsendur frímúrarareglunnar samrýmist ekki kaþólskri trú.

Hvað með Musterisriddarana?

Oft er vísað til Musterisriddaranna sem eins konar forvera frímúrara. Það er skiljanlegt þar sem sumar frímúrarastúkur nota tákn og sögur sem tengjast Musterisriddurum.

Þótt ýmsar stúkur noti tákn og sögur sem vísa til Musterisriddaranna eru fræðimenn almennt sammála um að engar traustar sögulegar heimildir sýni beina stofnanalega samfellu milli reglunnar sem var leyst upp árið 1312 og frímúrarareglunnar sem varð til á 17. og 18. öld.  Engar sagnfræðilegar sannanir hafa fundist fyrir því að um beina samfellu sé að ræða. Flestir fræðimenn líta á tengslin sem táknræn en ekki söguleg.

Hvað gerðist árið 1307?

Handtökur og réttarhöld yfir Musterisriddurunum eru eitt umdeildasta mál miðalda. Í dag telja margir sagnfræðingar að Filippus IV Frakkakonungur hafi átt þar mestan þátt. Hann skuldaði reglunni mikla fjármuni og hafði bæði pólitíska og fjárhagslega hagsmuni af því að brjóta hana niður.

Páfinn, Klemens V, bar vissulega ábyrgð á endalokum reglunnar, en flestir fræðimenn telja að hann hafi verið undir miklum þrýstingi frá Frakkakonungi fremur en að hafa sjálfur skipulagt ofsóknirnar af eigin frumkvæði. Því er varhugavert að nota þessa harmsögu sem skýringu á afstöðu kirkjunnar til Frímúrarareglunnar fjórum öldum síðar.

Bannið byggist á trúfræðilegum rökum

Kirkjan telur að trúarleg afstæðishyggja, leyndareiðar og ákveðin heimspekileg grundvallarsjónarmið frímúrarareglunnar séu ósamrýmanleg kristinni trú eins og hún skilur hana. Hvort menn fallast á þau rök eða ekki er önnur spurning. En gagnrýni kirkjunnar verður ekki skilin nema út frá þeim rökum sem hún sjálf gefur, en ekki með því einu að rifja upp myrkustu kafla miðaldasögunnar.

Umræða sem byggist á staðreyndum

Saga kirkjunnar geymir bæði hetjudáðir og mistök. Það á einnig við um sögu margra annarra stofnana. Því er eðlilegt að ræða á gagnrýninn hátt um fortíðina.

En ef ætlunin er að skilja af hverju kaþólikkum er enn í dag óheimilt að ganga í Frímúrararegluna verður umræðan að byggjast á þeirri trúfræðilegu afstöðu sem kirkjan hefur sjálf sett fram. Að öðrum kosti er hætt við að fortíðin skyggi á það sem málið snýst raunverulega um í dag.

Minning hinna fyrstu píslarvotta kirkjunnar í Rómaborg - 30. júní

Hinir fyrstu píslarvottar kirkjunnar í Rómaborg. Mynd: ChatGPT

Í dag, 30. júní, minnir kirkjan okkur á hina fyrstu píslarvotta kirkjunnar í Rómaborg. Dagsetningin er ekki tilviljun, því hún kemur strax á eftir hátíð heilagra Péturs og Páls og minnir á að postularnir tveir voru ekki einir um að gefa líf sitt fyrir Krist. Á sama tíma lét ótal nafnlaust fólk lífið í ofsóknum Nerós keisara árið 64 e.Kr.

Þessi hátíð er meðal þeirra sem bætt var við árið 1969 við endurskipulagningu almenna rómverska kirkjudagatalsins. Ákveðið var að einfalda og sameina hátíðir og horfa frekar á alþjóðlega mikilvæga dýrlinga og píslarvotta. Þessi breyting var að hluta til vegna þeirra áhrifa sem Annað Vatíkanþingið hafði á líf kirkjunnar almennt, þar sem kirkjan vildi stuðla að betri tengingu við sögulegar rætur sínar og mikilvægi píslarvotta. Þetta var einnig liður í því að draga úr fjölda hátíða sem tengdust einstökum dýrlingum, en leggja meiri áherslu á sameiginlega píslarvotta sem hafa alþjóðlegt mikilvægi fyrir alla kirkjuna.

Pétursmessa og Páls - stórhátíð 29. júní

Postularnir hinir heilögu Pétur og Páll. Mynd: ChatGPT

Péturs- og Pálsmessa, sem haldin er 29. júní ár hvert, er haldin sem stórhátíð til heiðurs tveim af mikilvægustu postulum Krists: heilags Péturs og heilags Páls. Hátíðin var stofnuð á fyrstu öld kirkjunnar til að minnast lífsgöngu þeirra og hlutverks við útbreiðslu kristinnar trúar.

Sagan á bak við hátíðina

Pétursmessa og Páls hefur verið haldin frá fornu fari og var upphaflega hugsuð sem heiðrun á lífsgöngu þessara tveggja postula, sem höfðu mikil áhrif á útbreiðslu kristindómsins. Hl. Pétur var einn af fyrstu lærisveinum Krists og fyrstur þeirra til að viðurkenna Krist sem Messías, á meðan hl. Páll, áður ofsækjandi kristinna manna, varð síðar helsti boðberi kristinnar trúar meðal heiðinna manna. Hátíðin minnir okkur á að kirkjan byggir á þessum stoðum, Péturs sem var leiðtogi postulanna og fyrsti páfinn og Páls sem eins af fyrstu trúboðunum sem breiddu boðskap Krists um allt Rómaríki.