Heilagur Hinrik keisari - minning 13. júlí

Heilagur Hinrik II keisari

Í dag, 13. júlí, minnist kirkjan heilags Hinriks II keisara (973–1024), síðasta keisarans af saxnesku keisaraættinni. Hann var krýndur konungur Þýskalands árið 1002, konungur Ítalíu tveimur árum síðar og árið 1014 krýndi Benedikt VIII páfi hann keisara hins Heilaga rómverska ríkis.

Saga Hinriks sýnir að heilagleiki er ekki bundinn klaustrum eða einveru. Guð kallar einnig þá sem fara með vald og bera ábyrgð á samfélaginu. Margir sjá krúnuna sem tákn valds en Hinrik leit á hana sem tákn þjónustu. Hann skildi að stjórnandi stendur ekki aðeins til ábyrgðar gagnvart þjóð sinni heldur einnig frammi fyrir Guði.

Hátíð hl. Benedikts, ábóta og verndardýrlings Evrópu - 11. júlí

Hl. Benedikt aðalverndardýrlingur Evrópu. Mynd: ChatGPT

11. júlí er minningardagur heilags Benedikts, ábóta og verndardýrlings Evrópu. Hann var ekki aðeins leiðtogi í trúarlegu lífi heldur einnig einn mikilvægasti frumkvöðull að nýrri menningu í Evrópu eftir fall Vestrómverska heimsveldisins.

Heilagur Benedikt fæddist um árið 480 í fjallaþorpinu Nursíu á Ítalíu, á sama tíma og Evrópa stóð frammi fyrir miklum óvissu- og umbreytingatímum. Í stað þess að örvænta yfir hnignun heimsveldisins og spilltum siðum ungmenna í Róm, sneri hann sér að lífi í bæn og einveru, og lagði þannig grunn að reglu og samfélagsformi sem hafði djúpstæð áhrif á menningu, trúarlíf og manngæsku í álfunni.

Heilagur Knútur – konungur og píslarvottur, verndardýrlingur Danmerkur 10. júlí

Hl. Knútur konungur og píslarvottur. Verndardýrlingur Danmerkur. Mynd: ChatGPT

Heilagur Knútur (†1086), einnig nefndur Knútur hinn helgi, var konungur Dana og fyrsti píslarvottur þjóðarinnar. Hann fæddist um miðja 11. öld, líklega árið 1042, sonur Sveins Úlfssonar Danakonungs. Danmörk á þessum tíma var öflug norræn ríkisheild með rótgróna konungsætt og víðtækt áhrifasvæði. Undanfarin árhundruð höfðu Danir komið sér upp konungsríki sem í krafti siglinga, herferða og verslunar var meðal áhrifamestu ríkja í Norður Evrópu og við Eystrasalt.

Á tímum Knúts náði danska konungsríkið yfir Jótland, Sjáland, Fjón, Skán og fleiri héruð sem síðar urðu hluti Svíþjóðar. Danir höfðu einnig haft áhrif á Bretlandseyjar, einkum í gegnum Knút mikla (d. 1035), og héldu uppi mikilli umferð um Eystrasalt. Þeir áttu í samskiptum – bæði viðskiptalegum og hernaðarlegum – við þjóðirnar sem þar bjuggu: Eista, Kúra, Samogíta og Litháa.

Heilagur Ágústínus Zhao Rong og félagar píslarvottar – 9. júlí

Hl. Ágústínus Zhao Rong og félagar. Mynd. ChatGPT

Kristin trú á sér langa, en ekki ávallt auðvelda, sögu í Kína. Frá fyrstu tengslum við Sýrland á 6. öld, til Jesúíta á 16. öld og áfram til nýlendutímans, hefur fagnaðarerindið hitt fyrir djúpa menningu og andlegan þroska – en líka tortryggni gagnvart því sem kemur að utan. Í dag minnist kirkjan 120 píslarvotta sem létu lífið í Kína á tímabilinu frá 1648 til 1930. Meðal þeirra eru 87 innfæddir kínverskir kristnir og 33 erlendir trúboðar, sem voru teknir í tölu heilagra af Jóhannesi Páli páfa II árið 2000 fyrir vitnisburð sinn um lifandi trú og djúpa sjálfsafneitun.

Seljumannamessa, minning hl. Sunnivu og félaga píslarvotta 8. júlí

Rústir Benediktínaklaustursins á eyjunni Selju

8. júlí er Seljumannamessa, minningardagur heilagrar Sunnívu og félaga hennar – írsks flóttafólks sem á 10. öld fann skjól á eyjunni Selju við vesturströnd Noregs. Hátíðin lifir í íslenskri og norskri trúarhefð. Saga hennar byggir á helgisögn sem varðveitt er í Flateyjarbók, þar sem sérstakur þáttur, Albani þáttr ok Sunnifu, segir frá þessum píslarvottum og undrum sem áttu sér stað eftir dauða þeirra.

Frásögnin af heilagri Sunnívu og félögum hennar

Sagan greinir frá hinni guðhræddu Sunnívu, írskri prinsessu, sem hafnaði því að giftast heiðnum konungi. Hún flúði ásamt bróður sínum Albanusi og fylgdarliði yfir hafið – í trú á að Guð leiddi þau. Þau lentu á eyjunni Selju, þar sem þau tóku sér bólfestu í hellum og lifðu einföldu lífi í bæn og auðmýkt. Fólkið í nágrenninu ásakaði þau síðar um sauðaþjófnað og kvaddi til heiðna jarlinn Hákon Sigurðsson. Við komu liðssafnaðar hans flúðu Seljumenn inn í hellana og báðu Guð að vernda sig frá ofbeldi. Þá hrundu klettarnir yfir op hellanna og byrgðu þá inni. Þau dóu í hellinum – ekki af hendi jarlsins, heldur með því að fela sig Guði – og urðu þar með píslarvottar.

Heilög María Goretti – mey og píslarvottur - minning 6. júlí

Heilög María Goretti

Hinn 6. júlí minnist kaþólska kirkjan heilagrar Maríu Goretti, ungrar ítalskrar stúlku sem lést aðeins tólf ára gömul árið 1902 eftir að hafa orðið fyrir hrottalegri árás. Líf hennar var stutt og fátæklegt, en vitnisburður hennar um trú, hreinleika og fyrirgefningu hefur haft áhrif á ótal kristna menn og konur allt fram á okkar daga.

Bernska í fátækt

María Goretti fæddist árið 1890 í Corinaldo á Ítalíu. Fjölskyldan var fátæk og flutti ítrekað í leit að vinnu. Þegar faðir hennar lést úr malaríu var María aðeins níu ára gömul. Móðir hennar sat þá eftir með stóran barnahóp og María tók á sig ábyrgð langt umfram aldur sinn. Hún var ekki elst systkina sinna heldur þriðja af sjö börnum. Samt varð hún fljótt ein helsta stoð heimilisins. Hún annaðist yngri systkini sín, eldaði mat, gerði við föt og sinnti heimilisstörfum á meðan móðir hennar vann úti á ökrunum. Fátæktin leyfði einfaldlega ekki að börnin væru aðeins börn.

Heilög Elísabet frá Portúgal - minning 4. júlí

Heilög Elísabet frá Portúgal

Heilög Elísabet frá Portúgal (1271–1336) var drottning, eiginkona, móðir og síðar ekkja. Hennar er þó umfram allt minnst sem friðflytjanda sem lagði líf sitt í sölurnar til að sætta fólk og koma í veg fyrir blóðsúthellingar. Hún sýndi að heilagleikinn getur blómstrað jafnt í konungshöll sem klaustri.

Prinsessa sem varð drottning

Elísabet fæddist árið 1271 og var dóttir Péturs III Aragonskonungs. Hún var nefnd eftir langömmu sinni, heilagri Elísabetu af Ungverjalandi, og virðist hafa erft bæði djúpa trú og sérstaka umhyggju fyrir fátækum.

Aðeins tólf ára gömul var hún gift Díonýsíusi (Dinis), konungi Portúgals. Hjónabandið var ekki auðvelt. Konungurinn var hæfileikaríkur stjórnandi en hélt fram hjá konu sinni og eignaðist fjölda óskilgetinna barna. Elísabet svaraði ekki með biturð heldur með þolinmæði, kærleika og trúfesti.

Hátíð hl. Tómasar postula - 3. júlí

„Drottinn minn og Guð minn!“ Mynd: ChatGPT

Hinn 3. júlí minnist kirkjan heilags Tómasar postula. Hann er stundum kallaður „efasemdar-Tómas“, en saga hans og arfleifð sýnir dýpri mynd. Samkvæmt gömlum kristnum heimildum fór Tómas austur á bóginn eftir upprisu Krists og endaði að líkindum líf sitt sem píslarvottur á Indlandi. Í Suður-Indlandi, einkum í ríkjunum Kerala og Tamil Nadu, eru kristin samfélög sem rekja trú sína aftur til Tómasar. Þessar „Tómasarkristnu“ kirkjur, eins og Syro-Malabar kirkjan, hafa varðveitt forna helgisiði og kristna arfleifð sem er í fullri einingu við Rómversk-kaþólsku kirkjuna.

Þó saga kirkjunnar á Indlandi sé flókin og greinar hennar margar, bera allar vott um djúp áhrif heilags Tómasar. Þar má sjá að efasemdir hans í upphafi urðu að djúpri trú, og trú hans varð að kraftmiklu boðunarstarfi.

Af hverju mega kaþólikkar ekki vera frímúrarar?

Fréttir síðustu daga um að kaþólikkum sé óheimilt að vera í Frímúrarareglunni hafa vakið talsverða umræðu. Sumir hafa litið á þetta sem nýtt bann en aðrir tengt það við langa sögu átaka milli kaþólsku kirkjunnar og frímúrarahreyfingarinnar. Í umræðunni hefur jafnvel verið vísað til Musterisriddaranna og ofsókna á miðöldum. En hvað er í raun rétt í þessu máli?

Bannið er ekki nýtt

Kaþólska kirkjan bannaði aðild að Frímúrarareglunni árið 1738 þegar Klemens XII páfi gaf út tilskipunina In eminenti apostolatus. Síðan hafa margir páfar ítrekað þessa afstöðu.

Þegar ný kirkjulög tóku gildi árið 1983 töldu sumir að bannið hefði fallið niður þar sem Frímúrarareglan var ekki lengur nefnd sérstaklega í lögunum. Til að eyða þeim misskilningi gaf Stjórnardeild trúarkenninga Páfastóls út sérstaka yfirlýsingu sama ár. Þar sagði að neikvætt mat kirkjunnar á Frímúrarareglunni hefði ekki breyst og að kaþólikkar gætu ekki jafnframt verið félagar í reglunni. Því er ekki um nýja stefnu að ræða heldur framkvæmd gamallar kenningar sem hefur verið í gildi í nær þrjár aldir.

Snýst þetta um hatur?

Í umræðunni hefur því verið haldið fram að kirkjan hati frímúrara. Slík lýsing á sér þó enga stoð í opinberum skjölum kirkjunnar. Kaþólska kirkjan hefur aldrei kennt að frímúrarar séu vondir menn eða óvinir sem beri að ofsækja. Þvert á móti viðurkennir hún að margir frímúrarar séu heiðarlegt og hjálpsamt fólk. Ágreiningurinn snýst ekki um persónur heldur um hugmyndir. Kirkjan telur að ákveðnar heimspekilegar og trúarlegar forsendur frímúrarareglunnar samrýmist ekki kaþólskri trú.

Hvað með Musterisriddarana?

Oft er vísað til Musterisriddaranna sem eins konar forvera frímúrara. Það er skiljanlegt þar sem sumar frímúrarastúkur nota tákn og sögur sem tengjast Musterisriddurum.

Þótt ýmsar stúkur noti tákn og sögur sem vísa til Musterisriddaranna eru fræðimenn almennt sammála um að engar traustar sögulegar heimildir sýni beina stofnanalega samfellu milli reglunnar sem var leyst upp árið 1312 og frímúrarareglunnar sem varð til á 17. og 18. öld.  Engar sagnfræðilegar sannanir hafa fundist fyrir því að um beina samfellu sé að ræða. Flestir fræðimenn líta á tengslin sem táknræn en ekki söguleg.

Hvað gerðist árið 1307?

Handtökur og réttarhöld yfir Musterisriddurunum eru eitt umdeildasta mál miðalda. Í dag telja margir sagnfræðingar að Filippus IV Frakkakonungur hafi átt þar mestan þátt. Hann skuldaði reglunni mikla fjármuni og hafði bæði pólitíska og fjárhagslega hagsmuni af því að brjóta hana niður.

Páfinn, Klemens V, bar vissulega ábyrgð á endalokum reglunnar, en flestir fræðimenn telja að hann hafi verið undir miklum þrýstingi frá Frakkakonungi fremur en að hafa sjálfur skipulagt ofsóknirnar af eigin frumkvæði. Því er varhugavert að nota þessa harmsögu sem skýringu á afstöðu kirkjunnar til Frímúrarareglunnar fjórum öldum síðar.

Bannið byggist á trúfræðilegum rökum

Kirkjan telur að trúarleg afstæðishyggja, leyndareiðar og ákveðin heimspekileg grundvallarsjónarmið frímúrarareglunnar séu ósamrýmanleg kristinni trú eins og hún skilur hana. Hvort menn fallast á þau rök eða ekki er önnur spurning. En gagnrýni kirkjunnar verður ekki skilin nema út frá þeim rökum sem hún sjálf gefur, en ekki með því einu að rifja upp myrkustu kafla miðaldasögunnar.

Umræða sem byggist á staðreyndum

Saga kirkjunnar geymir bæði hetjudáðir og mistök. Það á einnig við um sögu margra annarra stofnana. Því er eðlilegt að ræða á gagnrýninn hátt um fortíðina.

En ef ætlunin er að skilja af hverju kaþólikkum er enn í dag óheimilt að ganga í Frímúrararegluna verður umræðan að byggjast á þeirri trúfræðilegu afstöðu sem kirkjan hefur sjálf sett fram. Að öðrum kosti er hætt við að fortíðin skyggi á það sem málið snýst raunverulega um í dag.

Minning hinna fyrstu píslarvotta kirkjunnar í Rómaborg - 30. júní

Hinir fyrstu píslarvottar kirkjunnar í Rómaborg. Mynd: ChatGPT

Í dag, 30. júní, minnir kirkjan okkur á hina fyrstu píslarvotta kirkjunnar í Rómaborg. Dagsetningin er ekki tilviljun, því hún kemur strax á eftir hátíð heilagra Péturs og Páls og minnir á að postularnir tveir voru ekki einir um að gefa líf sitt fyrir Krist. Á sama tíma lét ótal nafnlaust fólk lífið í ofsóknum Nerós keisara árið 64 e.Kr.

Þessi hátíð er meðal þeirra sem bætt var við árið 1969 við endurskipulagningu almenna rómverska kirkjudagatalsins. Ákveðið var að einfalda og sameina hátíðir og horfa frekar á alþjóðlega mikilvæga dýrlinga og píslarvotta. Þessi breyting var að hluta til vegna þeirra áhrifa sem Annað Vatíkanþingið hafði á líf kirkjunnar almennt, þar sem kirkjan vildi stuðla að betri tengingu við sögulegar rætur sínar og mikilvægi píslarvotta. Þetta var einnig liður í því að draga úr fjölda hátíða sem tengdust einstökum dýrlingum, en leggja meiri áherslu á sameiginlega píslarvotta sem hafa alþjóðlegt mikilvægi fyrir alla kirkjuna.

Pétursmessa og Páls - stórhátíð 29. júní

Postularnir hinir heilögu Pétur og Páll. Mynd: ChatGPT

Péturs- og Pálsmessa, sem haldin er 29. júní ár hvert, er haldin sem stórhátíð til heiðurs tveim af mikilvægustu postulum Krists: heilags Péturs og heilags Páls. Hátíðin var stofnuð á fyrstu öld kirkjunnar til að minnast lífsgöngu þeirra og hlutverks við útbreiðslu kristinnar trúar.

Sagan á bak við hátíðina

Pétursmessa og Páls hefur verið haldin frá fornu fari og var upphaflega hugsuð sem heiðrun á lífsgöngu þessara tveggja postula, sem höfðu mikil áhrif á útbreiðslu kristindómsins. Hl. Pétur var einn af fyrstu lærisveinum Krists og fyrstur þeirra til að viðurkenna Krist sem Messías, á meðan hl. Páll, áður ofsækjandi kristinna manna, varð síðar helsti boðberi kristinnar trúar meðal heiðinna manna. Hátíðin minnir okkur á að kirkjan byggir á þessum stoðum, Péturs sem var leiðtogi postulanna og fyrsti páfinn og Páls sem eins af fyrstu trúboðunum sem breiddu boðskap Krists um allt Rómaríki. 

Blessuð Marie-Magdalene Fontaine og systur píslarvottar - minning 26. júní

Blessuð María Magdalena Fontaine og systur

Hinn 26. júní minnist kaþólska kirkjan fjögurra systra sem létu lífið í frönsku byltingunni: blessaðrar Marie-Magdalene Fontaine, Marie-Françoise Lanel, Thérèse Fantou og Jeanne Gérard. Þær tilheyrðu Systrum kærleikans, reglunni sem heilagur Vinsent af Pál og heilög Lúísa de Marillac stofnuðu til að þjóna fátækum, sjúkum og yfirgefnum. Þær voru hálshöggnar í Cambrai 26. júní 1794, aðeins mánuði áður en ógnarstjórn frönsku byltingarinnar hrundi. Árið 1920 voru þær teknar í tölu blessaðra af Benedikt XV páfa.

Jónsmessa, stórhátíð heilags Jóhannesar skírara 24. júní

„Hann á að vaxa en ég að minnka“ Jóh. 3,30 - mynd ChatGPT

Í dag, 24. júní, fagnar kirkjan með hátíðlegum hætti fæðingu heilags Jóhannesar skírara – einstakrar hátíðar í kirkjuárinu, því hann er einn af þrem heilögum sem kirkjan minnist bæði við fæðingu og dauða. Hin tvö sem njóta þess heiðurs eru Drottinn Jesús sjálfur og María mey, móðir hans. Þetta eitt og sér undirstrikar mikilvægi Jóhannesar í hjálpræðissögunni: hann var brú milli Gamla og Nýja testamentisins, síðasti spámaðurinn og hinn fyrsti vottur Krists.

Heilagur Jóhannes Fisher kardínáli og píslarvottur - minning 22. júní

Heilagur Jóhannes Fisher kardínáli og píslarvottur

Heilagur Jóhannes Fisher (1469–1535) var biskup í Rochester, kardínáli og einn merkasti kirkjuleiðtogi Englands á tímum Hinriks VIII konungs. Hann var lærður guðfræðingur, háskólamaður, umbótamaður og dyggur hirðir sem naut mikillar virðingar bæði meðal almennings og fræðimanna. Þegar konungurinn krafðist þess að kirkjan í Englandi viðurkenndi hann sem æðsta höfuð kirkjunnar neitaði Fisher að fórna sannfæringu sinni. Fyrir það missti hann frelsi sitt og að lokum lífið. Hann dó sem píslarvottur fyrir trú sína.

Heilagur Rómúaldur ábóti – faðir kamaldólskrar einsetumennsku – minning 19. júní

Heilagur Rómúaldus ábóti

Heilagur Rómúaldur var uppi á umbrotatímum í sögu kirkjunnar. Hann fæddist í Ravenna á Ítalíu um árið 950 og varð einn áhrifamesti umbótamaður munkalífs á sínum tíma. Samkvæmt fornum heimildum sneri hann baki við veraldlegu lífi eftir að hafa orðið vitni að því þegar faðir hans drap ættingja í einvígi vegna deilu um eignir. Atburðurinn skók hann svo djúpt að hann leitaði Guðs í iðrun, þögn og einveru.

Rómúaldur gekk fyrst í klaustur en fann fljótt að Guð kallaði hann til róttækari lífsstefnu. Hann ferðaðist víða um Ítalíu, dvaldi um tíma meðal einsetumanna og stofnaði síðan mörg smá klaustur og einsetubýli. Hann vildi sameina það besta úr tveimur hefðum: samfélagslífi Benediktsreglunnar og kyrrð og einveru eyðimerkurfeðranna.