Þrenningarhátíð – Guð sem er Faðir, Sonur og Heilagur Andi

Hin heilaga Þrenning. Tölvugerð mynd byggð á táknmynd eftir Andrei Rublev frá 15. öld. yfirleitt kölluð Rublev-þrenningin eftir rússneska íkonamálarann Andrei Rublev. Frummyndin var máluð um 1410–1425 og byggir á frásögninni um heimsókn englanna þriggja til Abrahams við Mamrelund (1. Mós 18), en í austurkirkjunni varð hún jafnframt táknmynd hinnar heilögu Þrenningar.

Það er athyglisvert að myndin sýnir ekki þrjá ólíka einstaklinga með skegg, kórónur eða önnur auðkenni. Þess í stað eru persónurnar þrjár mjög líkar hver annarri. Með því vildi Rublev leggja áherslu á: eina guðlega náttúru, fullkomna einingu, gagnkvæman kærleika og samfélag persónanna þriggja.

Margir hafa líka bent á að líkamsstaða englanna myndi hring sem er ekki alveg lokaður. Neðst við borðið er opið rými sem virðist bjóða áhorfandanum sæti við borðið. Það er falleg mynd af því hvernig Guð býður manninum inn í sitt eigið samfélag kærleikans. 

„Dýrð sé Föðurnum og Syninum og hinum Heilaga Anda. Svo sem var í öndverðu, er enn og verður ávallt og um aldir alda. Amen.“

Sunnudaginn eftir hvítasunnu fagnar kirkjan Þrenningarhátíð. Þá beinum við sjónum okkar að sjálfum leyndardómi Guðs: Föðurnum, Syninum og Heilögum Anda. Hátíðin er eins konar samantekt alls þess sem kirkjan hefur fagnað frá jólum, á föstu og páskum, uppstigningu Drottins og komu Heilags Anda.

Páll VI páfi – valfrjáls minning 29. maí

Páll páfi VI

Minning Páls páfa VI í Árbók Kaþólsku kirkjunnar á Íslandi er stjörnumerkt sem merkir að hún er svokölluð memoria ad libitum, valfrjáls minning. Það merkir að kirkjan leggur ekki skyldu á presta eða söfnuði að halda hana, heldur gefur frelsi til að minnast hans eða láta minningu dagsins víkja fyrir öðru efni.

Það er athyglisvert í ljósi þess að Páll VI er einn áhrifamesti páfi 20. aldarinnar. Hann lauk Öðru Vatíkanþinginu, opnaði páfadóminn fyrir heiminum með ferðalögum sínum og hafði mikil áhrif á þróun kirkjunnar á umbrotatímum. Um leið er arfleifð hans enn rædd og metin, ekki síst vegna hirðisbréfsins Humanae Vitae.

Kannski hæfir valfrjáls minning honum því vel. Hún gefur rými bæði fyrir virðingu og umhugsun. Kirkjan minnist hans sem heilags manns, en hún neyðir engan til að gera það án þess að íhuga jafnframt þá flóknu sögu og þær spurningar sem enn fylgja nafni hans.

Hátíð Drottins vors Jesú Krists, hins eilífa æðstaprests – fimmtudagur eftir hvítasunnu

„Er við þá höfum mikinn æðsta prest, sem farið hefur í gegnum himnana, Jesú Guðs son, skulum við halda fast við játninguna. Ekki höfum við þann æðsta prest er eigi geti séð aumur á veikleika okkar heldur þann sem freistað var á allan hátt eins og okkar en án syndar.  Göngum því með djörfung að hásæti Guðs náðar. Þar finnum við miskunn og náð þegar við erum hjálparþurfi.“ (Hebr. 4,14-16)

Í dag heldur kirkjan upp á hátíð Drottins vors Jesú Krists hins eilífa æðstaprests – hátíð sem býður okkur að íhuga dýpstu rætur prestverks Krists og prestverks kirkjunnar. Þetta er ekki hátíð tiltekins atburðar, heldur er hún um persónu og stöðu Jesú Krists sem miðlara milli Guðs og manna. Hann er ekki aðeins fórnin, heldur einnig sá sem ber fórnina fram – bæði prestur og fórnarlamb í einni og sömu persónunni.

Heilagur Ágústínus frá Kantaraborg biskup - minning 27. maí

Ágústínus frá Kantaraborg var munkur úr hinu rómverska klaustursamfélagi Gregoríusar páfa, sem lifði samkvæmt reglu Benedikts. Ágústínus varð sendiboði páfa og síðar fyrsti erkibiskup Englands. Hann færði ljós trúarinnar til Englands í upphafi sjöundu aldar og varð andlegur faðir þjóðar sem átti eftir að verða ein af burðarsúlum kristninnar í Evrópu. Hann lést um 604 og var grafinn í kirkju heilags Péturs og Páls, sem tilheyrði klaustrinu sem hann stofnaði í Kantaraborg í Kent á suðausturhluta Englands.

Tíðarandi og sögulegur bakgrunnur

Þegar Ágústínus lagði af stað frá Róm til Englands um árið 596 var Evrópa í umbreytingu. Rómaveldi var fallið og Vestur-Evrópa klofin í mörg smáríki undir stjórn germanskra þjóðflokka sem voru ýmist enn heiðnir eða fylgdu aríanskri villutrú. Kristni var í vexti en enn ekki rótgróin í mörgum löndum.

Ferðalög voru hættuleg og hæg. Gamlir innviðir Rómaveldis höfðu víða hrunið, vegum var lítið eða ekkert haldið við og örugg skjól fá. Benediktínamunkarnir sem Gregoríus mikli páfi sendi frá Róm þurftu að þvera fjöll og skóga og margir þeirra fengu bakþanka og sneru við í Frakklandi. En Gregoríus hvatti þá áfram, og Ágústínus leiddi hópinn til Englands.

Heilagur Filippus Nerí prestur – minning 26. maí

Það er 26. maí og við minnumst í dag prestsins og trúarleiðtogans Filippusar Nerí, sem var kallaður „pílagrímurinn sem varð engill Rómar“. Hann var ekki biskup, ekki píslarvottur, ekki munkur – heldur einfaldur prestur sem leiddi fólk til Guðs með léttleika, gleði og kærleika. Filippus er oft nefndur „þriðji postuli Rómar“, því í honum sá fólk mann sem endurnýjaði trúarlíf borgarinnar innan frá — ekki með valdi eða metorðum, heldur með gleði, vináttu, bæn og djúpri ást til Krists.

Frá verslunarstrák til pílagríms

Filippus fæddist árið 1515 í Flórens en fluttist ungur til Rómar, þar sem hann ákvað að helga líf sitt Guði. Róm þess tíma var borg andstæðna: örbirgð fólks var áberandi innan um fornar minjar og hallir. Filippus valdi ekki þægindin heldur litla vistarveru meðal fólksins.  Hann byrjaði á að kenna börnum og aðstoða fátæka. Á daginn gekk hann um borgina, heimsótti sjúka og fátæka, en á næturnar dró hann sig oft í hlé til bænar, meðal annars í katakombunum. Stundum svaf hann jafnvel á kirkjutröppum eða í nálægð við þessar fornu grafir frumkristinna manna. Hann lifði einföldu og óeigingjörnu lífi, oftast fátækur og án eigin húsnæðis. Hann varð síðar prestur árið 1551, þá fertugur að aldri.

Heilög María – móðir kirkjunnar - mánudagur eftir hvítasunnudag

Mánudaginn eftir hvítasunnu, heldur Kaþólska kirkjan á Íslandi og um víða veröld hátíð heilagrar Maríu meyjar, móður kirkjunnar. Þessi dagur er ung hátíð í alþjóðlega kirkjuárinu en hún á djúpar rætur í lifandi trú kirkjunnar allt frá frumkristni. Það var einmitt undir krossi Krists sem María varð móðir nýrrar fjölskyldu: kirkjunnar.

Á öðru Vatíkanþinginu árið 1964 lýsti Páll VI Maríu opinberlega sem móður kirkjunnar (Mater Ecclesiae), og með því staðfesti hann trú sem lengi hafði lifað. Jóhannes Páll II notaði þennan titil oft í kenningu sinni, og Frans páfi ákvað árið 2018 að festa þessa fornu trú enn skýrar í vitund kirkjunnar með því að helga mánudaginn eftir hvítasunnu heilagri Maríu sem móður kirkjunnar. Það er táknrænt: daginn eftir að kirkjan fagnar úthellingu Heilags anda er sjónum beint að þeirri sem stóð með postulunum í bæn og hafði þegar staðið trúföst undir krossi sonar síns.

Frans frá Sales: Viðurinn, eldurinn og listin að þagna

 

Eftir Jónas Sen

Frans frá Sales (St. Francis de Sales) var einn áhrifamesti andlegi kennari 17. aldar og er einna þekktastur fyrir bók sína, Inngangur að guðrækilegu lífi (Introduction to the Devout Life). Hann hafði djúpan skilning á mannlegu eðli og nálgaðist andlegt líf af mikilli mildi, raunsæi og visku. Eitt af hans fegurstu og hagnýtustu ráðum varðar hvernig við eigum að biðja – og hversu mikilvægt það er að vita hvenær við eigum að hætta að nota orð.

Eldiviðurinn og loginn

Margar andlegar hefðir styðjast við formlegar bænir, hvort sem það er rósakransinn, tíðabænir eða aðrar endurteknar þulur. En Frans frá Sales benti á að munnleg bæn (vocal prayer) og vitsmunaleg hugleiðing séu aðeins verkfæri eða farartæki. Hann notaði ramma og samlíkingu úr náttúrunni til að útskýra þetta: Orðin og hugsanirnar eru eins og eldiviður sem við notum til að kveikja bál. Markmið bænarinnar er að kveikja þennan eld í hjartanu – að finna fyrir nálægð hins guðdómlega, kærleika eða djúpum innri friði.

Heilög Ríta frá Cascia nunna – rós meðal þyrna - minning 22. maí

Heilög Ríta frá Cascia

Á miðjum vetri, þegar jörðin var köld og gróðurlaus, bað deyjandi nunna frænku sína um að fara heim í gamla garðinn hennar og sækja handa sér rós og tvær fíkjur. Það var janúar. Frænkan hlýddi, líklega til að hugga sjúka konu sem virtist tala í óráði. En þegar hún kom að garðinum blasti við henni eitthvað sem enginn hefði átt von á: rós í blóma og þroskaðar fíkjur.

Hvort þessi saga er kraftaverk eða táknræn frásögn er erfitt að fullyrða. En merking hennar er skýr. Líf heilagrar Rítu var fullt af þyrnum: missi, ofbeldi, sorg og langri þjáningu. Samt blómstraði trúin. Þess vegna er rósin tákn hennar.

Heilög Jóakima de Vedruna – ekkja, móðir og stofnandi Vedruna-reglunnar - minning 22. maí

Árið er 1816. Napóleonsstríðin eru nýafstaðin og Katalónía enn að jafna sig eftir hernám og ólguár. Í borgarhúsi í Barselóna situr kona – aðeins 33 ára gömul – ein með níu börn. Eiginmaður hennar, aðalsmaður og herforingi í þjónustu spænska hersins, hefur nýlega fallið frá. Hún er sjálf af aðalsætt og erfir jarðir og eignir – en stendur samt frammi fyrir nýju hlutverki í lífi sínu: að vera móðir, hússtjórnandi og ekkja í samfélagi sem er í endurreisn.

Jóakima de Vedruna hefði getað horfið inn í þögn sorgarinnar og lifað í afskekktri ró. En köllun Guðs til hennar vaknaði á ný, nú í hjartslætti barna, í hjálpsemi við veika og í löngun til að miðla kristnum kærleika til samfélagsins. Hún ákvað að nota stöðu sína og auðæfi ekki til að byggja undir eigin lífsþægindi heldur sem tæki í þjónustu Guðs og náungans.

Með elsku og staðfestu varð hún ekki aðeins móðir barna sinna heldur einnig andleg móðir fjölda kvenna og stúlkna í gegnum reglu sem hún stofnaði til menntunar, hjúkrunar og trúarlegrar vakningar. Í dag minnumst við hennar sem heilagrar Jóakimu de Vedruna – ekkju sem trúði, elskaði og þjónaði.

Heilagur Kristófer Magallanes og félagar píslarvottar - minning 21. maí

Heilagur Kristófer Magallanes og félagar

Árið 1926 hófst í Mexíkó ein mesta trúarandspyrna 20. aldarinnar. Hún stóð í tæp þrjú ár og kostaði tugþúsundir lífið. Uppreisnin, sem kennd er við slagorðið „Viva Cristo Rey!“ – „Lifi Kristur konungur!“ –  oft nefnd Cristero uppreisnin  – var ekki skipulagt valdarán heldur djúp grasrótarviðbrögð við róttækri veraldarhyggju sem svipti milljónir fólks réttinum til að iðka trú sína opinberlega.

Í ólgusjó þessara átaka steig presturinn Kristófer Magallanes fram í mynd hljóðláts hugrekkis. Það sem hann og félagar hans reyndu að varðveita var ekki yfirráð eða völd, heldur innsti kjarni samfélags þar sem sakramentin, bænin og samkenndin héldu rótfestu í menningu fólksins. Með elju og trúfesti hélt hann áfram að þjóna fólki sínu í leyni, á meðan ofsóknir gegn kirkjunni náðu áður óþekktum hæðum. Þeir sem lifðu og dóu með honum verða tákn hins óbugandi vilja mannsins til að fylgja sannfæringu sinni, jafnvel í skugga dauðans.

Heilagur Bernharður frá Síena – minning 20. maí

Heilagur Bernharður prédikar hið alhelga nafn Jesú

Ímyndaðu þér ítalska borg á fimmtándu öld. Göturnar eru þröngar, steinlagðar og fullar af spennu. Gamlar ættir hatast og berast á banaspjót. Flokkar þeirra takast á. Hefndir liggja í loftinu. Menn bera tákn sinna fylkinga á húsum sínum og klæðum. Þá gengur inn í borgina grannur fransiskani, fótgangandi og með veikburða rödd. Hann ber ekki vopn, ekki fána, ekki pólitíska stefnuskrá. Hann lyftir aðeins upp tákni með þremur stöfum: IHS — fyrstu þremur stöfunum í nafni Jesú á grísku. Og fólkið hlustar.

Heilagur Eiríkur Svíakonungur – píslarvottur og verndardýrlingur Svíþjóðar - minning 18. maí

Heilagur Eiríkur Svíakonungur

Það var bjartur morgunn þann 18. maí árið 1160 í Östra Aros, litlu kaupstaðarsamfélagi við Fyrisána, þar sem síðar reis Uppsala í Svíþjóð. Vorið var komið norður yfir skógana. Jörðin var enn dálítið köld eftir veturinn, en birkið var byrjað að grænka og sólin lýsti upp timburhús og moldargötur.

Karlar í grófum ullarkyrtlum og skinnklæðum, konur með höfuðklúta og síða kjóla streymdu til messu í kirkjunni sem gæti hafa verið dökk timburkirkja, mettuð af tjörulykt, vaxi og reykelsi. Ljós frá kertum flökti á útskornum tréveggjum. Þegar dyrnar opnuðust lagði kalt vormorgunsloft inn yfir fólkið. Hermenn konungs stóðu nálægt, sumir með hjálma, kringlótta skjöldu og spjót.

Blessaður Símon Stock prestur og Karmelíti - minning 16. maí

Blessaður Símon Stock tekur við brúna skapúlarinu úr höndum Maríu meyjar

16. maí er minningardagur blessaðs Símonar Stock samkvæmt dagatali Karmelreglunnar. Hann var Englendingur, prestur og Karmelíti á 13. öld. Hann er einkum þekktur fyrir djúpa hollustu sína til Maríu meyjar og fyrir arfleifð sem lifir enn í dag í brúna skapúlarinu, tákni trúar, verndar og hollustu við hana sem Kristur valdi sér móður. Bl. Símon fæddist á Englandi líklega um 1165. Sagan segir að hann hafi snemma dregist að einverulífi og jafnvel búið um hríð í holum trjástofni, sem gaf honum viðurnefnið "Stock". Hann þráði djúpt samfélag við Guð og tileinkaði líf sitt bæn, íhugun og þjónustu.

Á fullorðinsárum gekk hann í nýlega stofnaða reglu Karmelíta sem hafði flust frá fjallshlíðum Karmelfjalls í Palestínu yfir til Evrópu vegna ófriðar. Reglan átti undir högg að sækja í Evrópu, þar sem fólk átti erfitt með að skilja austurlenskan uppruna hennar og hugleiðslulíf hennar virtist framandi. Símon varð einn af fyrstu leiðtogum reglunnar á Vesturlöndum og kjörinn stjórnandi hennar árið 1247.

Birtingar heilagrar Maríu meyjar í Fatíma í Portúgal– kraftaverk, köllun og vernd - minning 13. maí

Birting meyjarinnar í Fatíma

13. maí er minningarhátíð heilagrar Maríu meyjar í Fatíma í Portúgal. Þá er þess minnst að hinn 13. maí 1917 birtist María mey þremur börnum. Það var upphaf atburðarásar sem átti eftir að breyta lífi milljóna manna. Í dag minnist kirkjan þessarar opinberunar sem kallaði kristna menn til iðrunar, bænar og sérstakrar fyrirbænar fyrir Rússlandi.

Hvað og hvar er Fatíma?

Fatíma er lítið þorp staðsett í miðhluta Portúgals, um 130 km norður af Lissabon. Þrátt fyrir að hafa verið óþekkt áður en opinberanirnar áttu sér stað, hefur það síðan orðið einn mikilvægasti pílagrímsstaður kaþólskra í Evrópu. Þar er nú mikill helgidómur, Santuário de Fátima, sem dregur að sér mikinn fjölda gesta ár hvert. 

Heilagur Pankratíus píslarvottur - minning 12. maí

Heilagur Pankratíus

Það er maímorgunn í Róm. Vorloftið leikur um götur borgarinnar, en yfir henni hangir líka skuggi óttans. Skipanir keisarans hafa breytt daglegu lífi kristinna manna í hættuspil. Fólk hverfur. Fórnir eru heimtaðar. Trúfesti getur kostað lífið. Í þessum heimi stendur drengur, vart orðinn fullorðinn. Hann á framtíð, auð, ættarnafn og möguleika á þægilegu lífi. Honum er ekki boðið að vinna hetjudáð á vígvelli heldur einfaldlega að kasta örlitlu reykelsi frammi fyrir heiðnum goðum. En hinn ungi Pankratíus velur annað. Hann færir ekki keisaranum það sem tilheyrir Kristi.