Heilagur Leó mikli, páfi og kirkjufræðari – minning 10. nóvember

Leó mikli gengur til viðræðna við Atla Húnakonung. Í sýn Atla bera Pétur og Páll sverð sem tákn um vernd Rómar. Glerlistaverkið er innblásið af veggmynd Rafaels, sem máluð var á ófriðartímum á Ítalíu í upphafi 16. aldar.

Árið 452 hélt Leó páfi norður á Ítalíu til fundar við Atla Húnakonung. Her Atla hafði tekið Akvíleiu og Mílanó og Rómverjar óttuðust að hann héldi lengra suður. Leó fór með rómverskri sendinefnd til að fá hann til að snúa við. Atli dró her sinn til baka eftir fundinn. Hve miklu viðræðurnar réðu um þá ákvörðun er óvíst. ^{[1] [2] [3]}

Síðari helgisögn segir að meðan Leó talaði við Atla hafi honum birst postularnir Pétur og Páll með brugðin sverð og varað hann við að ráðast á Róm. Þannig sýndi Rafael fundinn á veggmynd sinni í Páfahöllinni. Þar mætast sendinefnd Leós og herlið Atla og yfir þeim birtast postularnir tveir. Minningin um Atla Húnakonung lifði einnig í norrænum og þýskum hetjusögnum. Hann kemur við sögu í Atlakviðu, Völsungasögu og þýsku Niflungaljóðunum. ^{[1] [4] [5]}

Vígsla Lateranbasilíkunnar – hátíð 9. nóvember

Lateranbasilíkan í glerlist. Vatnið sem rennur undan þröskuldinum 
og trén við bakkana vísa til sýnar Esekíels spámanns (Esk 47).

Þegar kirkjan við Móaveg á Selfossi var vígð í september 2026 fögnuðum við því að söfnuðurinn hefði eignast hús þar sem hann gæti komið saman til bænar og messu. Hinn 9. nóvember fögnum við vígslu kirkju sem fæst okkar sækja að jafnaði. Hún stendur í Róm og við köllum hana Lateranbasilíkuna. Hvers vegna heldur kaþólska kirkjan um allan heim upp á vígsludag hennar? Og hvers vegna lesum við á þeim degi guðspjall þar sem Jesús talar um að musteri verði brotið niður og reist aftur á þremur dögum?

Um aflát og aflátsbréf — sagan

„Í söknuði og von felum við ástvini okkar miskunn Guðs - lýs milda ljós“

Í nóvember heimsækir fólk leiði ástvina sinna, kveikir ljós og biður fyrir þeim sem eru látnir. Í kaþólsku kirkjunni tengist þessi minning sérstaklega allra sálna messu hinn 2. nóvember. Um þetta leyti er einnig minnt á að hinir trúuðu geti, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, öðlast aflát sem kemur hinum látnu til góða. Kaþólska kirkjan á Íslandi birti leiðbeiningar um það nú í lok október. [1]

Sumum kann að koma þetta á óvart. Voru aflát og aflátsbréf ekki fyrir löngu afnumin? Var þetta ekki kerfið sem gerði fólki kleift að kaupa sér fyrirgefningu og varð Marteini Lúther tilefni til að rísa gegn kirkjunni? Í opinberri umræðu er orðið „aflátsbréf“ gjarnan notað þegar grunur leikur á að menn vilji greiða sig frá ábyrgð. Líkingin á að skýra málið án frekari orða. En þá er vert að staldra við og spyrja hvort sagan að baki henni sé jafn einföld og orðnotkunin gefur til kynna.

Spænsku píslarvottarnir 102 – minning 6. nóvember

Dolores Broseta Bonet færir fimm Kærleiksdætrum mat þar sem þær leynast í Valencia árið 1936. Fyrrverandi nemendur systranna elduðu handa þeim og Dolores og önnur kona skiptust á að fara með matinn.

Árið 1941 kom út í Reykjavík bókin Undir fána lýðveldisins. Hallgrímur Hallgrímsson, íslenskur verkamaður og kommúnisti, sagði þar frá reynslu sinni í spænsku borgarastyrjöldinni. Hann hafði gengið til liðs við alþjóðasveitirnar og barist við Ebrófljót. Bók hans var gefin út að nýju árið 2019. Þannig hefur saga þessa unga Íslendings varðveist hér heima. Í íslenska kirkjualmanakinu er aðra leið að finna inn í sögu Spánar á þessum árum. Undir 6. nóvember stendur: „Hjá reglu hl. Vincents: 102 spænskir píslarvottar, minning.“ Hver voru þau? [1] [2]

Blessuð Jósefa Naval Girbés, meyja og félagi í þriðju reglu Karmels – minning 6. nóvember

Blessuð Jósefa Naval Girbes

Jósefa Naval Girbés fæddist 11. desember 1820 í Algemesí í Valencia-héraði á Spáni og lést þar 24. febrúar 1893. Samkvæmt ævisögu Páfagarðs var hún elst sex systkina í trúaðri fjölskyldu. Hún var skírð sama dag og hún fæddist. Þótt hún nyti ekki langrar skólagöngu lærði hún að lesa og skrifa og varð með tímanum mjög fær í útsaumi. Þegar móðir hennar lést árið 1833 tók Jósefa, þá um þrettán ára gömul, á sig ábyrgð á heimilinu og aðstoðaði föður sinn við umönnun yngri systkina sinna. ^[1]

Á átjánda aldursári sínu helgaði hún sig Guði með heiti um ævarandi skírlífi, að fenginni leiðsögn sóknarprests síns. Hún gekk í Þriðju reglu Karmels, forvera Leikmannareglu Karmels, og fann köllun sinni farveg í daglegu lífi heimilisins og sóknarinnar fremur en innan klausturveggja. Í Algemesí er einnig varðveitt minning um stórt myndverk af Karmelsdrottningu, saumað með gulli og silki undir umsjón Jósefu.

Heilagur Karl Borrómeus biskup - minning 4. nóvember

Heilagur Karl Borrómeus

Þegar Ítalir tala um Miklavatn hafa þeir ekki í huga hið lítt þekkta Miklavatn í héraðinu Flóa fyrir austan Stokkseyri. Nei, þeirra Miklavatn er frekar hið víðfeðma Lago Maggiore á norðurhluta Ítalíu. Nafnið merkir bókstaflega „hið stóra vatn“, og það á fyllilega rétt á sér: Lago Maggiore er eitt af stærstu og fegurstu stöðuvötnum Ítalíu. Vatnið teygir sig frá héruðunum Piemonte og Lombardíu á Ítalíu norður yfir landamærin til Sviss. Umlukið fjöllum og gróðursælum hlíðum endurspeglar það í vatnsfletinum fornar byggðir og klaustur sem bera vitni um trú og menningu liðinna alda.

Heilagur Marteinn frá Porres - minning 3. nóvember

Heilagur Marteinn frá Porres

Heilagur Marteinn frá Porres fæddist í fátækt í Lima í Perú árið 1579. Hann var sonur spænsks aðalsmanns og þeldökku frelsingjakonunnar Önnu Velásquez, sem var hugsanlega einnig af ætt frumbyggja. Faðirinn yfirgaf þau snemma og viðurkenndi ekki son sinn fyrr en átta árum síðar. Móðirin barðist ein við að sjá fyrir börnum sínum. Marteinn var aðeins tólf ára þegar hann var sendur í nám og vinnu til rakara og skurðlæknis, þar sem hann lærði að klippa hár og hjúkra sjúkum.

Nótt eftir nótt fann hann frið í bæninni og fór að verja sífellt meiri tíma í samtal við Guð. Hann þráði að þjóna Guði, en sem fátækur, dökkur drengur átti hann enga möguleika á að gerast munkur í landi þar sem lögin bönnuðu afkomendum afrískra þræla að ganga í trúarreglu.

Allra sálna messa – 2. nóvember

„Allt sem faðirinn gefur mér mun koma til mín og þann sem til mín kemur mun ég alls eigi brott reka.“ (Jóh 6,37)

Á allra heilagra messu 1. nóvember fagnar kirkjan þeim sem þegar hafa náð takmarki jarðneskrar pílagrímsgöngu og lifa í dýrð Guðs. Daginn eftir, 2. nóvember á Allra sálna messu, beinum við hugum okkar og bænum að hinum framliðnu, einkum þeim sem enn þarfnast hreinsunar áður en þeir ganga inn í fullkomna gleði himinsins. Dagarnir tveir eru nátengdir. Þeir minna okkur á að kirkjan er eitt samfélag í Kristi, samfélag sem dauðinn fær ekki rofið.[1]

Allra heilagra messa – stórhátíð 1. nóvember

„Hjálpræðið kemur frá Guði vorum, sem í hásætinu situr, og lambinu.“ Op.7,10. 

Í dag, 1. nóvember, fagnar kirkjan Allra heilagra messu — hátíð allra þeirra sem hafa gengið veg trúarinnar án þess að nöfn þeirra séu formlega meðal hinna þekktu dýrlinga. Þetta er dagur hins hljóða heilagleika, þeirra sem elskuðu, báðu, þjáðust, vonuðu og þjónuðu án þess að nokkur reisti þeim minnisvarða. Þeir eru afar margir, og líf þeirra myndar ósýnilega brú milli himins og jarðar.

Hátíðin á rætur sínar að rekja allt aftur til fyrstu alda kirkjunnar, þegar minnst var píslarvotta sem enginn þekkti með nafni. Seinna varð þessi dagur að sameiginlegri hátíð allra heilagra. Hún minnir okkur á að vegur heilagleikans er ekki frátekinn fyrir örfáa, heldur opinn öllum sem svara kærleika Guðs með trúfesti í hversdagslífi sínu.

Magnifica Humanitas og manngildið á tímum gervigreindar

Það er auðvelt að ræða gervigreind eins og framtíð hennar ráðist fyrst og fremst af afli tölva, gæðum gagna og hugviti forritara. Erfiðari spurning snýr að þeim sem eiga að njóta árangursins. Hvað teljum við gott mannlegt líf vera? Hver fær að skilgreina framfarir og hver ber kostnaðinn þegar þær fara öðruvísi en ætlað var? Þar mætast tæknin, siðfræðin og trúin. Þar eiga umræður um gervigreind líka erindi við fólk sem hefur enga sérstaka þekkingu á tölvunarfræði.

Heilagir Símon og Júdas Taddeus postular - hátíð 28. október

Heilagir Símon „vandlætari“ og Júdas Taddeus postular

Í guðspjalli hátíðarinnar (Lk 6,12–16) sjáum við Jesú ganga upp á fjall til bænar og velja sér því næst tólf postula. Eftir nótt á bæn til Föðurins kallar hann lærisveina sína til sín og velur úr hópi þeirra tólf menn sem hann nefnir postula, það er sendiboða sína. Í framhaldi frásagnarinnar (Lk 6,17–19) gengur hann niður af fjallinu og hittir fjölda fólks sem vill hlýða á hann, snerta hann og læknast. Þar birtist jafnframt það verkefni sem hann felur postulunum: að flytja heiminum fagnaðarerindið og miðla áfram þeim kærleika og þeirri læknandi náð sem frá honum kemur. [1]

Heilög María Bertilla Boscardin - minning 20. október

Heilög María Bertilla Boscardin

Sprengjuflugvélar yfir Treviso, sprengingar í borginni og fólk á leið í skjól. Á sjúkrahúsinu lágu sjúklingar sem ekki var hægt að flytja. Hjá þeim var ung hjúkrunarsystir, María Bertilla Boscardin. Hún var sjálf föl af ótta, segir ævisöguritarinn Antonio Sicari, en yfirgaf ekki sjúkrabeðin. [1]

Þessi mynd úr fyrri heimsstyrjöldinni færir okkur nær konunni sem kirkjan minnist 20. október. Hugrekki hennar fólst í að vera hjá fólkinu sem þurfti á henni að halda, þótt hún óttaðist um eigið líf. 

Birtingarmyndir kærleika Guðs sem gleymir aldrei börnum sínum

„Frá hjarta þess sem trúir á mig munu renna lækir lifandi vatns“ Jóh 7, 38

Í heilagri ritningu er Guði oft lýst sem föður, skapara og Drottni alls sem er. En myndmál Biblíunnar er auðugra en svo. Þar birtist einnig kærleikur Guðs í líkingum við móður sem annast barn sitt, huggar það og gleymir því aldrei. Í hebresku Gamla testamentisins er að finna orð og hugtök sem varpa skýru ljósi á þessa móðurlegu þætti kærleika Guðs.

Heilagur Ignatíus frá Antiokkíu – biskup, píslarvottur og Theophoros, „Guðsberi“ - minning 17. október

Heilagur Ignatíus frá Antiokkíu

Heilagur Ignatíus frá Antiokkíu var einn merkasti leiðtogi frumkirkjunnar og tilheyrði þeirri kynslóð kristinna manna sem tók við trúnni af postulunum sjálfum. Hann bar viðurnefnið Theophoros, „Guðsberi“, og varð einn þeirra fyrstu kirkjufeðra sem skildu eftir sig ritaðan vitnisburð um trú og kirkjuskipan kristinna manna. Lítið er vitað með vissu um æsku hans og uppruna, en samkvæmt fornri hefð var hann kristinn trúskiptingur og varð eftirmaður Evódíusar á biskupsstóli Antiokkíu. [1]

Heilög Margrét María Alacoque nunna – minning 16. október

Hið alhelga hjarta Jesú og heilög Margrét María Alacoque

Heilög Margrét María Alacoque (1647–1690) er ein þeirra kvenna sem hafa haft djúpstæð áhrif á bænalíf kaþólsku kirkjunnar. Hún lifði kyrrlátu klausturlífi í Frakklandi, en boðskapurinn sem hún miðlaði um kærleika Jesú barst langt út fyrir klausturveggina. Nafn hennar er einkum tengt virðingunni fyrir hinu alhelga hjarta Jesú: hjarta hans sem elskaði mennina allt til dauða og býður þeim enn að nálgast sig í trausti. [1]