Jónsmessa, stórhátíð heilags Jóhannesar skírara 24. júní

„Hann á að vaxa en ég að minnka“ Jóh. 3,30 - mynd ChatGPT

Í dag, 24. júní, fagnar kirkjan með hátíðlegum hætti fæðingu heilags Jóhannesar skírara – einstakrar hátíðar í kirkjuárinu, því hann er einn af þrem heilögum sem kirkjan minnist bæði við fæðingu og dauða. Hin tvö sem njóta þess heiðurs eru Drottinn Jesús sjálfur og María mey, móðir hans. Þetta eitt og sér undirstrikar mikilvægi Jóhannesar í hjálpræðissögunni: hann var brú milli Gamla og Nýja testamentisins, síðasti spámaðurinn og hinn fyrsti vottur Krists.

Heilagur Jóhannes Fisher kardínáli og píslarvottur - minning 22. júní

Heilagur Jóhannes Fisher kardínáli og píslarvottur

Heilagur Jóhannes Fisher (1469–1535) var biskup í Rochester, kardínáli og einn merkasti kirkjuleiðtogi Englands á tímum Hinriks VIII konungs. Hann var lærður guðfræðingur, háskólamaður, umbótamaður og dyggur hirðir sem naut mikillar virðingar bæði meðal almennings og fræðimanna. Þegar konungurinn krafðist þess að kirkjan í Englandi viðurkenndi hann sem æðsta höfuð kirkjunnar neitaði Fisher að fórna sannfæringu sinni. Fyrir það missti hann frelsi sitt og að lokum lífið. Hann dó sem píslarvottur fyrir trú sína.

Heilagur Rómúaldur ábóti – faðir kamaldólskrar einsetumennsku – minning 19. júní

Heilagur Rómúaldus ábóti

Heilagur Rómúaldur var uppi á umbrotatímum í sögu kirkjunnar. Hann fæddist í Ravenna á Ítalíu um árið 950 og varð einn áhrifamesti umbótamaður munkalífs á sínum tíma. Samkvæmt fornum heimildum sneri hann baki við veraldlegu lífi eftir að hafa orðið vitni að því þegar faðir hans drap ættingja í einvígi vegna deilu um eignir. Atburðurinn skók hann svo djúpt að hann leitaði Guðs í iðrun, þögn og einveru.

Rómúaldur gekk fyrst í klaustur en fann fljótt að Guð kallaði hann til róttækari lífsstefnu. Hann ferðaðist víða um Ítalíu, dvaldi um tíma meðal einsetumanna og stofnaði síðan mörg smá klaustur og einsetubýli. Hann vildi sameina það besta úr tveimur hefðum: samfélagslífi Benediktsreglunnar og kyrrð og einveru eyðimerkurfeðranna.

Þjóð og trú: Þjóðhátíðardagur Íslendinga - 17. júní – dagur frelsis, ábyrgðar og þakklætis

Í dag, 17. júní, minnast Íslendingar stofnunar lýðveldisins árið 1944. Þjóðhátíðardagurinn er haldinn hátíðlegur á fæðingardegi Jóns Sigurðssonar – leiðtoga sjálfstæðisbaráttunnar og tákns frelsis og menningarlegrar reisnar. En í því sem við fögnum – frelsi, sjálfstæði og mannréttindum – eigum við ekki aðeins að sjá pólitískan áfanga, heldur einnig andlega köllun til ábyrgðar og samfélagsþjónustu.

Kristin trú hefur frá upphafi verið samofin sjálfsmynd þjóðarinnar. Þótt langur tími hafi liðið frá því að landið tók kristni á Alþingi árið 1000, þá hefur trúin – bæði í lútherskri og kaþólskri mynd – ávallt leikið lykilhlutverk í mótun þjóðarinnar, gildismats hennar og samkenndar.

Flekklaust hjarta hl. Maríu meyjar

Flekklaust hjarta hl. Maríu meyjar. Mynd: ChatGPT

Í dag minnumst við hins Flekklausa hjarta heilagrar Maríu meyjar. Þessi hátíð, sem á rætur að rekja til trúarhefðar sem tók að skjóta rótum í Frakklandi á 17. öld, var formlega staðfest í almennu kirkjudagatali árið 1944 af Píusi XII páfa. Hann svaraði þannig bæði sárum þjáningum heimsstyrjaldarinnar og ákalli mannkynsins um að leita verndar undir hreinu og kærleiksríku hjarta Maríu. Í kjölfar síðara Vatikanþingsins var dagsetning hátíðarinnar færð til næsta dags eftir Hátíð Alheilags Hjarta Jesú, svo tengsl hjarta Sonarins og hjarta móðurinnar yrðu skýrari. 

Alheilagt Hjarta Jesú– stórhátíð í júní, föstudaginn eftir Dýradag

Gegnum Jesú helgast hjarta
í himininn upp ég líta má,
Guðs míns ástar birtu bjarta
bæði fæ ég að reyna' og sjá.
Hryggðarmyrkrið sorgar svarta
sálu minni hverfur þá.

Hjartans innstu æðar mínar
elski, lofi, prísi þig,
en hjartablóð og benjar þínar
blessi, hressi, græði mig.
Hjartans þýðar þakkir fínar
þér sé, gæskan eilíflig. 
Hallgrímur Pétursson

Í dag fagnar kirkjan stórhátíð hins Alhelga Hjarta Jesú, sem hefur lengi verið kær guðrækni meðal kristinna manna, einkum í Vesturkirkjunni, en í vaxandi mæli einnig í austrænni helgisiðavenju. Á þessari hátíð dveljum við við dýpstu verund Krists – Hjarta hans – sem opinberar elsku Guðs til mannkynsins í sárum og útstreymi lífs og kærleika. Tilbeiðslan beinist ekki að líffæri heldur að persónu Krists, að honum sem elskaði „allt til enda“ (Jh 13,1), og gaf líf sitt fyrir vinina (Jh 15,13).

Einnig fagna Karmelsystur af hinu Guðlega Hjarta Jesú GHJ aðalhátíð reglu sinnar. Árið 2001 komu Karmelsystur af hinu guðdómlega hjarta Jesú til starfa á Norðurlandi. Þær aðstoða við messuhald og trúfræðslu og starfa einnig við gæslu ungbarna. Heimasíða reglunnar er: https://carmeldcj.org/

Heilagur Barnabas postuli – minning 11. júní

Heilagur Barnabas postuli

Hinn 11. júní minnist kirkjan heilags Barnabasar postula. Þótt hann hafi ekki verið einn af hinum tólf sem Jesús kallaði meðan hann gekk um Galíleu og Júdeu var hann talinn meðal postulanna af frumkirkjunni vegna þess mikilvæga hlutverks sem hann gegndi við útbreiðslu fagnaðarerindisins.

Upprunalega hét hann Jósef og var levíti frá Kýpur (Post 4,36). Postularnir gáfu honum hins vegar nýtt nafn: Barnabas. Heilagur Lúkas skýrir nafnið sem „maður hvatningar“ eða „sonur huggunar“. Það nafn varð eins konar æviágrip hans. Hann selur eigur sínar til að hjálpa kirkjunni (Post 4,36–37), stendur með Páli þegar aðrir vantreysta honum (Post 9,26–27), styrkir hina nýju kristnu í Antíokkíu (Post 11,22–24) og sér möguleika í Markúsi guðspjallamanni þegar aðrir sjá aðeins mistök hans (Post 15,36–39). Hvert sem litið er í Postulasögunni birtist Barnabas sem maður sem byggir upp, hvetur og leiðir aðra nær þeirri köllun sem Guð hefur gefið þeim.

Hl. Landry biskup í París - minning 10. júní

Í dag minnist kirkjan heilags Landrys, sem gegndi embætti biskups í París um miðja 7. öld. Hans er einkum minnst fyrir kærleika sinn til fátækra og sjúkra, og fyrir þá merku arfleifð sem hann skildi eftir með stofnun Hôtel-Dieu – sjúkrahúss sem hefur starfað í hjarta Parísar allt til þessa dags.

Fátækt og neyð í miðaldaborg

Á dögum heilags Landrys, um 650, var París lítil miðaldaborg á eyju í Signu (Île de la Cité), þar sem íbúarnir bjuggu við bág kjör. Þótt borgin væri formlega höfuðstaður Frankaríkis, voru byggingar oft úr timbri, hreinlætisaðstaða frumstæð og farsóttir tíðar. Fátækt var víðtæk, og ekkert almennt velferðarkerfi var til.

Fólk sem veiktist og gat ekki unnið, eða varð gamalt og hjálparlaust, átti oft fáa möguleika til að lifa af nema með stuðningi kirkjunnar. Það er í þessu samhengi sem stofnun Hôtel-Dieu undir forystu Landrys verður byltingarkennd – því þar var komið upp stað þar sem veikir og fátækir fengu aðhlynningu, bæði líkamlega og andlega, í nafni kærleika Krists.

Heilagur Efraím djákni og kirkjufræðari – minning 9. júní

Heilagur Efraím djákni og kirkjufræðari

„Á hverjum stað sem þú sérð er tákn hans að finna.“ Þannig skrifaði heilagur Efraím, einn mesti rithöfundur og sálmaskáld austurkirkjunnar. Hann var uppi á fjórðu öld, á tímum þegar kristnin var að festa rætur eftir aldir ofsókna, og varð þekktur fyrir að tjá leyndardóma trúarinnar með ljóðum, sálmum og myndrænu máli sem snerti hjörtu fólks.

Efraím fæddist um árið 306 í borginni Nisibis í Mesópótamíu, nálægt landamærum núverandi Tyrklands og Sýrlands. Hann var djákni alla ævi og lagði sig fram um að þjóna kirkjunni með kennslu fremur en kirkjulegum embættum. Biskupinn Jakob af Nisibis sá hæfileika hans snemma og fól honum að kenna kristna trú og skýra Heilaga ritningu.

Heilagur Norbert, biskup og reglustofnandi - minning 6. júní

Í hinni miklu endurnýjun kirkjulífs sem varð í Evrópu á 12. öld átti heilagur Norbert mikilvægan þátt. Hann var af aðalsættum og sóttist í fyrstu eftir metorðum og hefðbundnum veraldlegum skemmtunum. En þegar hann komst lifandi frá falli af hestbaki vegna nálægrar eldingar umbreyttist líf hans algjörlega. Hann ákvað að helga sig þjónustu Krists, varð prestur og sneri sér að boðun og predikun í anda nýrrar umbótahreyfingar innan kirkjunnar.

Kirkja sem hafði glatað áhrifavaldi sínu

Á þessum tíma glímdi kirkjan við verulega innri veikleika. Þrátt fyrir að hún væri andlegt leiðarljós álfunnar, hafði hún í mörgum héruðum glatað siðferðislegu trausti meðal fólksins. Prestar bjuggu iðulega í sambúð og héldu hjákonur – þrátt fyrir bann. Biskupar voru stundum skipaðir af veraldlegum höfðingjum gegn greiðslu, og prestar sinntu iðulega starfi sínu af áhugaleysi, lifðu lífi munaðar og umgengust sakramentin ekki af virðingu.

Þetta ástand kom til vegna þess að kirkjuleg embætti höfðu um langt skeið verið undir áhrifum veraldlegs valds. Þegar páfastóll og hinar guðræknu hreyfingar innan kirkjunnar fóru að kalla eftir innri hreinsun, hófst víðtæk umbótavakning – og hl. Norbert varð ein af áhrifamestu röddum hennar.

Heilagur Bonifatíus – trúboðsbiskup og píslarvottur - minning 5. júní

Eldmóður, hugrekki og trúfesti einkenndu líf heilags Bonifatíusar trúboðsbiskups og píslarvotts sem lagði líf sitt að veði fyrir útbreiðslu fagnaðarerindisins í heiðnum héruðum Germaníu á 8. öld. Hann er kallaður „postuli Þjóðverja“ og minning hans er haldin hátíðleg í dag, hinn 5. júní.

Æviágrip

Bonifatíus fæddist sem Wynfrith um árið 675 í suðvesturhluta Englands og gekk ungur í klaustur þar sem hann menntaðist vel í heilagri ritningu og klassískum fræðum. Þrá hans eftir að boða Krist leiddi hann yfir Ermarsund til Frakklands og þaðan áfram til Germaníu þar sem hann hóf kristniboð meðal Saxa, Frísa og í Þýskalandshéruðum. Hann fékk vernd frá páfanum í Róm og var vígður biskup yfir þessu víðfeðma og óskipulagða trúboðssvæði.

Magnifica Humanitas – fyrsta umburðarbréf Leós XIV páfa

Leó páfi XIV

Hinn 15. maí síðastliðinn birti Leó XIV páfi sitt fyrsta umburðarbréf, Magnifica Humanitas („Hin stórfenglega mannlega reisn“). Bréfið hefur vakið mikla athygli um allan heim vegna þess að þar fjallar páfinn um gervigreind, stafræna tækni og þær miklu breytingar sem nú eru að verða á samfélagi okkar. En þrátt fyrir það er þetta ekki fyrst og fremst bréf um tölvur eða vélar. Það er bréf um manninn.

Páfinn undirritaði bréfið á afmælisdegi Rerum Novarum, hins fræga umburðarbréfs Leós XIII frá árinu 1891. Þar fjallaði kirkjan um áskoranir iðnbyltingarinnar. Nú telur Leó XIV að heimurinn standi frammi fyrir nýrri samfélagsbyltingu sem tengist gervigreind og stafrænum kerfum, og því þurfi kirkjan enn á ný að leggja sitt af mörkum til umræðunnar.

Hl. Karl Lwanga og félagar – trúföst vitni í Úganda - minning 3. júní

Í hjarta Afríku, á seinni hluta 19. aldar, kom fram hópur ungra manna sem völdu frekar dauðann en að svíkja trú sína. Þeir voru þjónar og hirðmenn við hirð Kabaka (konungs) í Buganda, sem er nú hluti af Úganda. Þegar konungur fór að ofsækja kristna menn, stóðu þeir fastir í trúnni – og greiddu fyrir það með lífi sínu. Karl Lwanga var leiðtogi þessara ungu píslarvotta og 3. júní á hverju ári minnist kirkjan þeirra.

Karl Lwanga sem verndari drengjanna

Hirð Kabaka Mwanga II var skipulögð með fjölda þjóna og hirðmanna, þar á meðal ungra drengja sem gegndu hlutverki skjaldsveina og þjónustufólks konungs. Þegar kristni barst til Buganda með kaþólskum og anglískum trúboðum, tóku margir þessara drengja trú, og meðal þeirra varð Karl Lwanga einn af áhrifamestu leiðtogunum.

Hl. Marsellínus og hl. Pétur píslarvottar - minning 2. júní

2. júní minnist kirkjan tveggja píslarvotta sem ekki aðeins gáfu líf sitt fyrir trúna – heldur grófu þeir einnig sína eigin gröf. Á fjórðu öld í Róm, í skugga harðra ofsókna Díókletíanusar keisara, lögðu þeir heilögu Marsellínus, prestur, og Pétur, dyravörður, líf sitt í hendur Guðs. Þeir voru drepnir í afskekktum skógi og lík þeirra falin, en trúrækni kristinna manna og trúfesti páfa tryggðu að minning þeirra lifir. Þeir eru tákn um þá sem bera kross sinn í hljóði – en verða ljós heimsins. Hér segir frá þeim.

Heilagir Marsellínus og Pétur – píslarvottar við Via Labicana

Tvö lárviðartré, skógur sem breytti um nafn og katakombur sem nú eru meðal þekktustu í heimi – þetta eru leifar af löngu horfnu landslagi sem lifir áfram í ritum og steini, og styður þá arfleifð sem hefðin hefur varðveitt. Í þessu umhverfi birtist saga tveggja kristinna píslarvotta frá fjórðu öld: prestsins Marsellínusar og dyravarðarins Péturs. Saga þeirra er varðveitt bæði í elstu píslarvottaskrám og í neðanjarðargöngum, höggnum í rómverskan leir.

Heilagur Jústínus heimspekingur og píslarvottur – minning 1. júní

Heilagur Jústínus heimspekingur og píslarvottur

Á fyrsta hluta annarrar aldar eftir Krist var uppi í Samaríu maður að nafni Jústínus. Hann fæddist í Flavia Neapolis í Samaríu, skammt frá Jakobsbrunni þar sem Jesús ræddi við samversku konuna. Borgin stóð á sama stað og Nablus á Vesturbakkanum í dag, nálægt hinni fornu borg Síkem sem kemur oft fyrir í Gamla testamentinu. Þannig ólst Jústínus upp á slóðum sem tengjast bæði feðrunum í Gamla testamentinu og þjónustu Jesú sjálfs. Jústínus var þó ekki af gyðinglegum uppruna heldur alinn upp í grísk-rómverskri menningu og leitaði sannleikans fyrst í heimspeki heiðinna manna áður en hann fann hann í Kristi. Frá unga aldri brann hann af þrá eftir að skilja tilgang lífsins og komast til þekkingar á Guði.

Jústínus leitaði svara hjá heimspekingum samtímans. Hann kynnti sér kenningar stóumanna, fylgismanna Aristótelesar og pýþagóringa. Enginn þeirra gat þó veitt honum það sem hann leitaði að. Um tíma heillaðist hann af Platoni og kenningum hans um hinn ósýnilega heim hugmyndanna. En jafnvel þar fann hann ekki endanlegt svar.

Sjálfur skrifaði hann síðar að markmið heimspekinnar væri að sjá Guð augliti til auglitis. En hvernig getur maður talað um Guð ef hann þekkir hann ekki?