 |
| Heilagur Albert patríarki í Jerúsalem |
Heilagur Albert, patríarki af Jerúsalem, var uppi á tímum þegar trú, stjórnmál og hernaðarátök fléttuðust náið saman. Hann gegndi ábyrgðarstörfum í kirkjunni, miðlaði málum milli stríðandi aðila og lauk ævi sinni með sviplegum hætti árið 1214. Varanlegasta arfleifð hans varð þó stuttur texti sem hann samdi fyrir einsetumenn á Karmelfjalli: lífsreglan sem enn er grundvallarrit Karmelfjölskyldunnar. [1–3]
Reglukanúki, biskup og sáttamaður
Albert fæddist um miðja 12. öld á Norður-Ítalíu. Hann gekk til liðs við reglukanúka hins heilaga Kross í Mortara og varð príor þeirra árið 1180. Þetta var samfélag klerka sem lifðu reglubundnu sameiginlegu bænalífi. Albert var því sjálfur mótaður af reynslu af regluhelguðu lífi áður en hann varð leiðbeinandi einsetumannanna á Karmelfjalli. [2]
Árið 1184 varð hann biskup í Bobbio og árið eftir tók hann við biskupsstólnum í Vercelli, þar sem hann starfaði í um tuttugu ár. Hann þótti hæfur til sáttaumleitana og kom meðal annars að friðargerð milli Pavia og Mílanó árið 1194 og milli Parma og Piacenza árið 1199. Hann hafði einnig reynslu af kirkjulegri lagasetningu og mótun reglna fyrir trúarsamfélög. Þegar einsetumennirnir á Karmelfjalli leituðu síðar til hans komu þeir því til manns sem þekkti bæði hið innra líf reglufólks og nauðsyn skýrrar skipanar í samfélagi þess. [2]
Patríarki á tímum krossferðanna
Embættið sem Albert var síðar kallaður til hafði orðið til við þær miklu breytingar sem fylgdu fyrstu krossferðinni. Þegar krossfarar náðu Jerúsalem árið 1099 var þar komið á latnesku kirkjuskipulagi. Eins og Butler bendir á véku grískir kirkjuleiðtogar þá fyrir vestrænum biskupum. Saga þessa tímabils snýst því bæði um átök kristinna manna og múslima og um sundrungu innan kristninnar sjálfrar. [1]
Þegar Albert tók við var staðan gjörbreytt frá upphafsárum krossfararíkisins. Jerúsalem hafði fallið í hendur múslima árið 1187. Patríarkinn gat því ekki haft aðsetur í borginni sem embætti hans var kennt við. Albert settist að í hafnarborginni Akko, sem einnig er nefnd Acre, eftir komu sína til Landsins helga árið 1206. [1–2]
Hann hafði verið skipaður patríarki árið 1205 og gegndi jafnframt hlutverki sendifulltrúa páfa. Þar hélt hann áfram sáttastörfum, bæði meðal kristinna manna og milli kristinna og annarra íbúa landsins. Verkefni hans kröfðust því jafnt stjórnkænsku og andlegrar forystu. [2]
Butler lýsir honum sem manni sem leitaðist við að ávinna sér virðingu og traust múslima jafnt sem kristinna manna. Jafnframt var hann hluti af kirkjulegu og pólitísku skipulagi krossferðatímans og studdi viðleitni páfa til að endurheimta Jerúsalem. Hvort tveggja þarf að hafa í huga: sáttastörf hans fóru fram innan þess flókna heims sem hann tilheyrði. [1]
Einsetumennirnir á Karmelfjalli
Á þessum sömu árum hafði hópur vestrænna einsetumanna sest að á Karmelfjalli. Uppruni hópsins er ekki að öllu leyti ljós, en saga reglunnar tengir hann við pílagríma og menn úr heimi krossferðanna sem höfðu valið bænalíf og einveru. Þeir leituðu Guðs með íhugun Ritningarinnar og einföldum lífsháttum. [4]
Þessir menn sneru sér til Alberts og báðu hann um skriflega leiðsögn fyrir lífið sem þeir höfðu þegar tekið upp. Hann samdi fyrir þá formula vitae, lífsreglu, einhvern tíma á árunum 1206–1214. Nákvæmt ártal er ekki þekkt. [3–4]
Reglan er ávörpuð „B.“ og öðrum einsetumönnum sem bjuggu undir hlýðni hans við uppsprettuna á Karmelfjalli. Síðar hefur þessi príor verið nefndur Brocard. Í íslensku þýðingunni er hefðbundna nafnið haft innan sviga, „B(rocardusar)“, en enska útgáfan varðveitir upphafsstafinn einan. Hér er því rétt að greina á milli þess sem reglutextinn varðveitir og þeirrar hefðar sem mótaðist síðar. [3, 5, 9–10]
Framlag Alberts var að hlusta á köllun þessa samfélags og gefa henni skýrt form. Þess vegna er hann heiðraður sem löggjafi Karmels. Lífsreglan varð til í samtali milli hirðis kirkjunnar og manna sem höfðu þegar hafið sameiginlega leit að Guði. [5–6]
Að lifa í hlýðni við Jesú Krist
Meginstef reglunnar kemur fram strax í upphafi. Í íslenskri þýðingu hennar segir að sérhver skuli „lifa í hlýðni við Jesú Krist“ og „þjóna honum af hreinu hjarta og samvisku“. Öll fyrirmælin um daglegt líf eiga að þjóna þessu markmiði. [9, gr. 2]
Í þeirri gerð Albertsreglunnar sem varðveitt er í regluritum Karmels á hver bróðir að hafa eigin klefa og verja tíma sínum í bæn og íhugun orðs Guðs, nema önnur réttmæt verkefni kalli að. Samhliða einverunni er lögð áhersla á samfélagið: bræðurnir velja sér príor, hafa eigur sameiginlegar og taka tillit til aldurs og þarfa hvers annars. Bænahús á að vera meðal klefanna og þar eiga þeir að safnast til messu þegar aðstæður leyfa. [9–10, Albertsreglan, gr. 4, 6, 10, 12 og 14]
Þetta er athyglisvert jafnvægi. Einveran á að gefa rúm fyrir sambandið við Guð, en bræðurnir bera jafnframt ábyrgð hver á öðrum. Reglan gerir ráð fyrir samráði um andlega velferð samfélagsins og að leiðréttingar fari fram í kærleika. [9–10, Albertsreglan, gr. 15]
Andleg barátta í landi hernaðarátaka
Í ljósi sögulegs umhverfis verður myndmál reglunnar sérstaklega sterkt. Albert hvetur bræðurna til að klæðast alvæpni Guðs. Þar sækir hann til Biblíunnar, einkum sjötta kafla Efesusbréfsins: skjöldurinn er trúin og sverð andans er orð Guðs. Kærleikurinn til Guðs og náungans á að móta líf þeirra. [7; 9–10, Albertsreglan, gr. 18–19]
Við getum lesið þetta sem mikilvæga andlega áherslu í heimi sem var fullur af raunverulegum vopnum. Baráttan sem reglan lýsir beinist að freistingum og því sem fjarlægir manninn Guði. Bræðrunum er falið að láta orð Krists búa í hjörtum sínum og móta verk sín. [7; 9–10, Albertsreglan, gr. 18–19]
Reglan sýnir einnig raunsæi gagnvart mannlegum takmörkunum. Fyrirmæli um föstu taka mið af veikindum, líkamsburðum og réttmætum þörfum. Í lok hennar er minnt á að skynsemi eigi að leiða iðkun dyggðanna. Hér birtist andleg leiðsögn sem krefst trúfesti og tekur jafnframt tillit til raunverulegra aðstæðna fólks. [9–10, Albertsreglan, gr. 16 og 24]
Leiðtoginn er heldur ekki undanþeginn kröfum reglunnar. Príornum er sérstaklega bent á orð Jesú um að sá sem vill verða mikill skuli þjóna hinum. Forysta samfélagsins á þannig að vera mótuð af auðmýkt og þjónustu. [9–10, Albertsreglan, gr. 22]
Frá Karmelfjalli til heimsins
Gera þarf greinarmun á lífsreglunni sem Albert gaf einsetumönnunum og þeim texta sem síðar hlaut staðfestingu með breytingum. Honorius III páfi staðfesti lífsreglu þeirra árið 1226. Árið 1247 staðfesti Innocentius IV hana með breytingum sem studdu aðlögun samfélagsins að nýjum aðstæðum. [3–4, 8]
Þessi þróun tengdist meðal annars flutningi Karmelbræðra frá Landinu helga til Evrópu. Þar þróaðist starf þeirra í átt til betlireglulífs, með aukinni prédikun og sálgæslu. Reglan sem almennt er lesin í dag ber með sér þessa sögu; ekki er því rétt að eigna hvert einstakt ákvæði varðveitta textans óbreytt Albert sjálfum. Inngangur íslenska regluritsins tekur einmitt fram að þar sé regla Alberts sem Innocentius IV staðfesti. [4, 9]
Árið 2026 eru liðin átta hundruð ár frá staðfestingu Honoriusar III, sem veitt var 30. janúar 1226. Það gefur sérstakt tilefni til að rifja upp hvernig stutt lífsregla einsetumannasamfélags varð grundvöllur að víðfeðmri andlegri fjölskyldu. [8]
Svipleg ævilok
Albert lést 14. september 1214, á hátíð upphafningar hins heilaga Kross. Hann var stunginn til bana í helgigöngu í Akko. Samkvæmt Butler var árásarmaðurinn fyrrverandi forstöðumaður sjúkrahúss heilags anda, sem Albert hafði vikið úr embætti vegna framferðis hans. Albert hafði verið boðaður til fjórða Lateranþingsins, en lifði ekki til að sækja það árið 1215. [1]
Þótt dauði hans væri ofbeldisfullur er hann í heimild Karmelreglunnar sem hér er stuðst við heiðraður sem biskup og löggjafi reglunnar. Það er því ekki sjálfgefið að nefna hann píslarvott. [5]
Arfleifð Alberts í Leikmannareglu Karmels
Lífsregla heilags Alberts á einnig beint erindi til leikmanna. Hún stendur fremst í regluriti Leikmannareglu Karmels og í 6. grein stjórnskipunar hennar er hún nefnd upphafleg tjáning andlegs lífs Karmels. Þar eru meginatriði hennar dregin saman sem leiðsögn fyrir karmellíf: að fylgja Jesú Kristi, íhuga orð Guðs, stunda andlegan lestur, taka þátt í messu og tíðabænum kirkjunnar, annast þarfir annarra og rækta trú, von og kærleika. Innri þögn, einvera í bæn og skynsamleg dómgreind eiga einnig að móta þetta líf. [10, stjórnskipunin, gr. 6]
Þessi arfleifð fær sérstakt form í köllun leikmanna. Í stjórnskipuninni er tekið fram að þeir tilheyri sömu andlegu fjölskyldu og bræður og systur Karmels og deili með þeim köllun til heilagleika og postullegs starfs, hver samkvæmt sinni lífsstöðu. Fjölskyldulíf, störf og samfélagsleg ábyrgð verða þannig vettvangur þess að lifa köllun Karmels. [10, formáli og gr. 1–3]
Orðin um að lifa í hlýðni við Jesú Krist tengja einsetumanninn á Karmelfjalli við leikmanninn sem leitast við að fylgja Kristi í dagsins önn. Það er því lifandi samband milli þeirrar leiðsagnar sem Albert gaf á 13. öld og bænalífs Leikmannareglu Karmels á okkar dögum.
Fyrir okkur sem sækjum næringu í andlega arfleifð Karmels er Albert enn leiðbeinandi. Lífsregla hans vekur spurningar sem eiga erindi inn í venjulegan dag: Gefum við orði Guðs rúm? Ræktum við kyrrð? Tökum við tillit til þarfa annarra? Getum við leiðrétt hvert annað með kærleika?
Þannig getur arfleifð einsetumannanna á Karmelfjalli lifað áfram í fjölskyldum, á vinnustöðum og í söfnuðum. Fylgdin við Krist fær sýnilegt form í bæninni, samskiptunum og þeim verkum sem okkur eru falin.
Bæn
Guð, þú kallaðir heilagan Albert til að þjóna kirkju þinni og leiðbeina einsetumönnum Karmels. Gef okkur náð til að hlusta á orð þitt, varðveita kyrrð hjartans og vinna að friði í kærleika. Hjálpaðu okkur að fylgja Jesú Kristi af trúfesti í þeim aðstæðum sem þú hefur falið okkur. Fyrir Krist, Drottin vorn. Amen.
Bænin er samin fyrir þennan pistil.
Heimildir
- Butler’s Lives of the Saints. Burns & Oates, útgáfa 1985; endurprentanir skráðar 1985 og 1988. Greinin „St Albert, Patriarch of Jerusalem (A.D. 1214)“, undir 25. september, bls. 301-302.
- Order of Carmelites, Province of the Most Pure Heart of Mary: „Who is Albert of Jerusalem?“ Æviágrip með upplýsingum um biskupsstörf, sáttastörf og komu til Landsins helga.
- British Province of Carmelites: „The Rule of Saint Albert“. Reglutextinn í enskri þýðingu Bede Edwards, ásamt inngangi um tilurð hans og staðfestingu. Greinatölur fylgja sameiginlegri tölusetningu karmelreglnanna frá 1999.
- Discalced Carmelites: „History“. Um upphaf samfélagsins á Karmelfjalli, lífsregluna og flutning reglunnar til Evrópu.
- Order of Carmelites: „St. Albert of Jerusalem, Law Giver of Carmel“. Um Albert sem löggjafa, óvissu um ártal reglunnar, upphafsstaf príorsins og kirkjulega minningu Alberts.
- Carmelites of Australia and Timor-Leste: „St Albert of Jerusalem“. Einkum um hvernig Albert mótaði lífsregluna út frá lífi einsetumannanna og um mannlega nærgætni hennar.
- Order of Carmelites: „The Carmelite Rule“. Sérstaklega gr. 18–19 um andlega baráttu. Sjá einnig Ef 6,10–17 um alvæpni Guðs.
- Carmelites of Australia and Timor-Leste: „800 years of approval of Carmelite Rule“. Um staðfestingu Honoriusar III 30. janúar 1226 og átta alda afmælið 2026.
- Regla heilags Albertusar. Stjórnskipun fyrir leikmannagrein Karmelreglu heilagrar Teresu. Sérstök ákvæði fyrir Skandinavíu. Íslensk þýðing 2011 af sænskri útgáfu frá 2007. „Regla heilags Albertusar“, bls. 1–4. Stuðst við eintak Leikmannareglu Karmels á Íslandi. Blaðsíðutöl vísa til prentaðra blaðsíðna heftisins.
- Rule of Saint Albert and the Constitutions of the Secular Order of the Teresian Carmel. General House of Discalced Carmelites, Róm, 2003 og 2014. Enska regluritið (PDF). Regla Alberts, bls. 9–11; formáli stjórnskipunar og gr. 1–6, bls. 12–13. Útgáfan inniheldur einnig viðbætur við stjórnskipunina sem samþykktar voru árið 2014.