 |
| Hinir heilögu Kosmas og Damíanus |
Hinn 26. september minnist kaþólska kirkjan hinna heilögu Kosmasar og Damíanusar, lækna og píslarvotta. Minning þeirra beinir sjónum okkar að þjónustu við sjúka og þeirri köllun kristins manns að láta trúna bera ávöxt í kærleiksverkum. Í arfleifð kirkjunnar lifa þeir sem menn er helguðu hæfileika sína Guði og náunganum. [1]
Læknar sem tóku ekki greiðslu
Samkvæmt hefðinni voru Kosmas og Damíanus bræður, oft sagðir tvíburar, sem stunduðu lækningar í Kilikíu í Litlu-Asíu. Þeir eru taldir hafa lifað á þriðju öld. Frásagnir af ævi þeirra eru að miklu leyti helgisögur og því ber að fara varlega með nákvæmar dagsetningar og einstök æviatriði. [2]
Það sem einkum einkennir minningu þeirra er að þeir önnuðust sjúka án þess að taka greiðslu. Þess vegna voru þeir nefndir anargyroi, grískt orð sem merkir „silfurlausir“ og vísar hér til lækna sem þáðu ekki endurgjald. Þeir þjónuðu fólki einnig með fordæmi sínu og trúarvitnisburði. [1]
Jóhannes Páll II páfi rifjaði upp þetta fordæmi í boðskap sínum fyrir alþjóðlegan dag sjúkra árið 1999. Þar tengdi hann þjónustu þeirra við fyrirmæli Krists til lærisveinanna um að boða Guðs ríki og lækna sjúka, sbr. Lk 9,2. Í lífi þeirra birtist þannig náið samband fagnaðarerindisins og umhyggjunnar fyrir þjáðum mönnum. [3]
Trúfesti í ofsóknum
Kirkjan heiðrar Kosmas og Damíanus sem píslarvotta. Samkvæmt hefðinni voru þeir handteknir í ofsóknum gegn kristnum mönnum og neituðu að afneita trú sinni. Að lokum voru þeir hálshöggnir. [2]
Í síðari helgisögum, meðal annars Gullnu helgisögunum (Legenda aurea), er sagt frá undursamlegri varðveislu þeirra í margvíslegum pyntingum. Þessar frásagnir tilheyra helgisagnahefðinni og verður ekki jafnað við samtímaheimildir um atburðina. Trúarlegur boðskapur þeirra er þó skýr: ofbeldi ofsækjendanna gat ekki slitið tengsl píslarvottanna við Krist. [1]
Íhugun um þá getur því tekið til beggja þátta vitnisburðarins: þjónustunnar sem þeir veittu meðan þeir lifðu og trúfestinnar sem þeir sýndu frammi fyrir dauðanum. Hendurnar sem höfðu líknað sjúkum tilheyrðu mönnum sem vildu vera Kristi trúir allt til enda.
Minning sem lifir í bænum kirkjunnar
Virðing fyrir Kosmasi og Damíanusi breiddist út bæði í austurkirkjunni og vesturkirkjunni. Á sjöttu öld lét Felix IV páfi helga þeim kirkju í Róm. Þeir eru meðal verndardýrlinga lækna og skurðlækna, og nöfn þeirra eru nefnd í rómversku kanónunni, fyrstu evkaristíubæn messunnar. [2]
Þegar kirkjan nefnir þá við altarið tengist bæn safnaðarins þannig minningu manna sem þjónuðu Kristi í hinum sjúku. Sú þjónusta heldur áfram hvar sem þjáðum manni er mætt af kunnáttu, virðingu og kærleika.
Hvað kennir minning þeirra okkur?
Fordæmi Kosmasar og Damíanusar vekur spurningu um það hvernig við notum eigin hæfileika. Þekking, tími og reynsla geta orðið öðrum til blessunar. Það á við á sjúkrahúsum og hjúkrunarheimilum, en líka við eldhúsborðið, í heimsókn eða símtali til einmana manneskju eða við rúmstokk ástvinar.
Þjónusta þeirra án endurgjalds minnir okkur á að mannlegt líf hefur gildi sem verður aldrei metið til fjár. Hinn sjúki þarfnast meðferðar, en einnig þess að hlustað sé á hann, að ótti hans sé tekinn alvarlega og að hann finni að hann sé ekki einn.
Ekki geta allir læknað. Við getum þó hvert um sig lagt eitthvað af mörkum til að lina þjáningu. Stundum er það hjálp við daglegt verk, stundum hlý orð og stundum þolinmóð nærvera þegar engin orð duga.
Á minningardegi þessara heilögu lækna er því við hæfi að biðja fyrir sjúkum, aðstandendum þeirra og öllu heilbrigðisstarfsfólki. Biðjum þess að kunnátta og umhyggja fari saman og að þeir sem bera mikla ábyrgð fái sjálfir stuðning og hvíld.
Bæn
Drottinn Jesús Kristur,
þú sást neyð hinna sjúku
og mættir þeim með miskunn.
Fyrir fyrirbæn heilagra Kosmasar og Damíanusar
biðjum við þig að styrkja alla sem þjást
og hugga þá sem óttast framtíðina.
Gef læknum, hjúkrunarfólki og öllum sem annast sjúka
visku í ákvörðunum, þolinmæði í starfi
og kærleika til hvers manns sem þeim er trúað fyrir.
Kenndu okkur að gefa af tíma okkar og kröftum
og sjá þig í þeim sem þarfnast hjálpar okkar.
Amen.
Heimildir
- Vatican News: Ss. Cosma e Damiano, martiri. Um þjónustu þeirra, minningardag og helgisagnahefð.
- Gabriel Meier: Sts. Cosmas and Damian, The Catholic Encyclopedia, IV. bindi. New York: Robert Appleton Company, 1908. Aðgengilegt á New Advent. Um hefðbundnar ævisögur og útbreiðslu dýrkunar þeirra. Greinin tilgreinir eldri hátíðisdaginn, 27. september; núverandi minningardagur er 26. september.
- Jóhannes Páll II: Boðskapur fyrir sjöunda alþjóðlega dag sjúkra, 1999, dagsettur 8. desember 1998, 1. töluliður. Um Kosmas og Damíanus sem fyrirmyndir þjónustu við sjúka án endurgjalds.