 |
| Heilagir Kornelíus páfi og Kypríanus biskup, píslarvottar |
Í dag minnist Kirkjan tveggja mikilla hirða þriðju aldar, heilags Kornelíusar páfa og heilags Kýpríanusar, biskups í Karþagó. Þeir störfuðu hvor á sínum stað, annar í Róm og hinn í Norður-Afríku, en vinátta þeirra og bréfaskipti urðu mikilvægt tákn um einingu Kirkjunnar á tímum þegar hún stóð frammi fyrir ofsóknum utan frá og alvarlegum deilum innan frá. Báðir urðu þeir að lokum píslarvottar fyrir Krist.
Kornelíus tekur við Kirkju í kreppu
Þegar Kornelíus var kjörinn biskup Rómar árið 251 hafði Kirkjan gengið í gegnum harðar ofsóknir Decíusar keisara. Forveri hans, Fabianus páfi, hafði verið tekinn af lífi 20. janúar árið 250 og biskupsstóllinn í Róm hafði síðan verið laus um nokkurt skeið.
Kornelíus tók því við embætti sínu á hættulegum tíma. Kýpríanus lýsti síðar aðdáun sinni á hugrekki hans við að taka sæti í stóli Péturs þegar ofsóknir og hótanir vofðu enn yfir Kirkjunni. Samkvæmt heimildum var Kornelíus kjörinn þótt hann sjálfur sæktist ekki eftir embættinu, með stuðningi nær allra klerka og þeirra trúuðu sem viðstaddir voru.[1]
En ofsóknirnar höfðu skilið eftir sig annað og flóknara vandamál. Margir kristnir menn höfðu af ótta afneitað trúnni eða tekið þátt í heiðnum fórnarathöfnum. Þegar ofsóknunum linnti vildu margir þeirra snúa aftur til Kirkjunnar. Hvað átti Kirkjan að gera?
Miskunn eða útilokun?
Um þetta reis ein alvarlegasta deila Kirkjunnar á þriðju öld. Novatíanus, prestur í Róm, tók mjög stranga afstöðu til þeirra sem höfðu fallið frá trúnni í ofsóknunum. Hann lét að lokum vígja sig til biskups í andstöðu við Kornelíus og klofningur varð í Kirkjunni í Róm.[2] Kornelíus valdi aðra leið.
Hann studdi, í samhljómi við Kýpríanus og kirkjuþing hans í Karþagó, að þeim sem iðruðust í einlægni væri unnt að veita fyrirgefningu og taka þá aftur inn í samfélag Kirkjunnar að lokinni viðeigandi yfirbót. Þetta var ekki afstaða sem gerði lítið úr alvarleika fráfallsins. Hún byggðist fremur á þeirri sannfæringu að syndarinn sem iðrast eigi ekki að standa fyrir luktum dyrum.
Kýpríanus studdi Kornelíus í deilunni og stuðningur hans hafði mikil áhrif meðal biskupa Afríku. Í Róm kallaði Kornelíus saman kirkjuþing um sextíu biskupa og klofningur Novatíanusar var fordæmdur. Bréfaskipti Kornelíusar og Kýpríanusar sýna hversu náið þeir unnu saman að því að varðveita einingu Kirkjunnar.[1] Þannig urðu baráttan fyrir einingu og miskunn órjúfanlega tengdar í þjónustu Kornelíusar.
Kýpríanus – frá heiðni til biskupsstóls
Kýpríanus fæddist í Karþagó um árið 210 í heiðinni fjölskyldu. Hann var vel menntaður og hafði getið sér orð sem mælskumaður áður en hann snerist til kristinnar trúar. Ekki leið á löngu þar til hann var vígður til prests og árið 249 varð hann biskup í Karþagó.
Þar tók hann við Kirkju sem brátt þurfti að takast á við ofsóknir, fráfall kristinna manna, deilur um iðrun og fyrirgefningu og spurningar um einingu Kirkjunnar. Kýpríanus var mikill rithöfundur og mörg verka hans og bréfa hafa varðveist. Eining Kirkjunnar var honum sérstaklega hugleikin og þess vegna skipti samband hans við Kornelíus páfa miklu máli þegar klofningurinn vegna Novatíanusar braust út.[3]
Heilagur Jóhannes Páll II páfi dró þetta fallega saman á minningardegi þeirra árið 1987. Hann benti á að Kornelíus og Kýpríanus hefðu haft ólíkan bakgrunn og ólíka skapgerð, en verið sameinaðir af gagnkvæmum kærleika til Kirkjunnar og ákafa fyrir einingu trúarinnar.[4]
„Vér eigum sömu Kirkjuna“
Vinátta þessara tveggja biskupa birtist með einstaklega fallegum hætti í bréfi Kýpríanusar til Kornelíusar sem Kirkjan les í tíðabænunum á minningardegi þeirra.
„Þegar allt kemur til alls eigum vér sömu Kirkjuna, sama huga og sama órofinn samhug.“
Kýpríanus gleðst yfir því að Kornelíus hafi ekki aðeins sjálfur staðið fastur í trúnni heldur leitt söfnuð sinn til trúfesti. Biskupinn og fólkið höfðu, eins og Kýpríanus orðar það, „eitt hjarta og eina rödd“.
Þetta var ekki aðeins persónuleg vinátta tveggja manna. Hér birtist skilningur frumkirkjunnar á samfélagi biskupanna og hinna staðbundnu kirkna. Þær voru dreifðar um víðáttumikið Rómaveldi en tilheyrðu einni og sömu Kirkju Krists. Þess vegna gat Kýpríanus litið á sigur Kornelíusar sem sinn eigin og þjáningar kristinna manna í Róm sem sameiginlega raun allra kristinna manna.[5]
Kornelíus fer í útlegð
Friðurinn varð skammvinnur. Nýjar ofsóknir hófust og Gallus keisari sendi Kornelíus í útlegð til Centumcellae, Civitavecchia í dag.
Kýpríanus segir að Kornelíus hafi leitt bræður sína í játningu trúarinnar og að Rómarkirkjan hafi staðið saman „með einu hjarta og einni rödd“. Kornelíus lést í útlegð árið 253 og Kirkjan heiðraði hann sem píslarvott. Heimildir eru ekki fyllilega samhljóða um dauða hans. Forn heimild getur bent til þess að hann hafi látist vegna harðræðis útlegðarinnar en síðari frásagnir segja að hann hafi verið hálshöggvinn.[1]
Líkami hans var fluttur til Rómar og lagður til hvílu í katakombunum við Appíuveg. Á grafskrift hans stóð einfaldlega á latínu: CORNELIUS MARTYR – Kornelíus píslarvottur.
„Þökk sé Guði!“
Fimm árum síðar kom röðin að Kýpríanusi. Í ofsóknum Valeríanusar keisara var hann fyrst sendur í útlegð en síðan kallaður aftur og leiddur fyrir Galeríus Maximus landstjóra. Frásögnin af réttarhöldunum og píslarvætti hans er ein hin merkasta sem varðveist hefur úr frumkirkjunni.
Þegar landstjórinn krafðist þess að Kýpríanus hlýddi fyrirmælum keisaranna og tæki þátt í hinum opinberu trúarathöfnum Rómverja neitaði hann. Landstjórinn hvatti hann til að íhuga stöðu sína. Kýpríanus svaraði:
„Fylgdu eftir skipunum þínum. Í slíku réttlætismáli er engin þörf á rökræðum.“
Eftir að dauðadómurinn hafði verið kveðinn upp og tilkynnt að Thascius Kýpríanus skyldi falla fyrir sverðinu svaraði biskupinn aðeins:
„Þökk sé Guði!“
Kýpríanus var hálshöggvinn 14. september árið 258. Samkvæmt hinni fornu frásögn safnaðist mikill fjöldi kristinna manna að honum. Þegar nótt var komin báru þeir líkama hans til grafar með bænum, kertum og blysum.[5]
Tveir hirðar – ein barátta
Það er ekki tilviljun að Kirkjan minnist Kornelíusar og Kýpríanusar saman. Þeir minna okkur á að eining Kirkjunnar felst ekki í því að allir séu eins. Kornelíus var biskup Rómar, Kýpríanus biskup hinnar miklu Afríkukirkju í Karþagó. Þeir höfðu ólíkan bakgrunn og sinntu ólíkum söfnuðum en báðir skildu að trúin er ekki einkamál einstaklingsins.
Heilagur Jóhannes Páll II sagði á minningardegi þeirra 16. september 1987 að þeir væru áþreifanlegt dæmi um „einingu í fjölbreytileika“: einingu hinnar almennu Kirkju og fjölbreytileika hinna staðbundnu kirkna. Kornelíus vann að samfélagi allrar Kirkjunnar frá Róm en Kýpríanus þjónaði hjörð sinni í Karþagó og stuðlaði jafnframt að einingu Kirkjunnar í Norður-Afríku.[4]
En saga þeirra kennir okkur einnig að eining verður ekki varðveitt án miskunnar. Deilan um þá sem höfðu fallið frá í ofsóknunum snerist um raunverulegt fólk: menn og konur sem höfðu brugðist þegar óttinn varð þeim ofviða en vildu síðar snúa aftur til Krists. Kornelíus og Kýpríanus neituðu bæði þeirri leið að gera lítið úr fráfallinu og þeirri leið að loka dyrunum fyrir hinum iðrandi. Þar birtist eitthvað djúpt í eðli Kirkjunnar: hún kallar manninn til trúfesti en hættir ekki að boða fyrirgefningu.
Lærdómur dagsins
Minning heilagra Kornelíusar og Kýpríanusar minnir okkur á að eining Kirkjunnar er ekki sjálfgefin. Hún krefst auðmýktar, fyrirgefningar, þolgæðis og stundum mikils hugrekkis.
Þeir voru uppi á tímum þegar það gat kostað lífið að játa Krist. Samt var þeim einnig ljóst að hættan kom ekki aðeins utan frá. Sundrung innan Kirkjunnar gat sært samfélagið ekki síður.
Svar þeirra var ekki að gefa eftir í trúnni heldur að halda saman sannleika og miskunn, trúfesti og fyrirgefningu. Orð Kýpríanusar til Kornelíusar eiga því enn erindi til okkar:
„Minnumst hver annars, sameinaðir í huga og hjarta. Biðjum án afláts, þér fyrir oss og vér fyrir yður.“
Þetta er kannski kjarninn í minningu þeirra. Kristið samfélag lifir ekki aðeins af trú einstaklingsins heldur af trú sem verður að samfélagi – þar sem við biðjum hvert fyrir öðru, styðjum hvert annað þegar reynir á og vinnum að einingu Kirkjunnar.
Bæn
Guð, þú hefur gefið lýð þínum hina sælu Kornelíus og Kypríanus, kappsama hirða og ósigraða píslarvotta. Veit að fyrir árnað þeirra styrkjumst vér í trú og þolgæði og vinnum einörð að einingu kirkjunnar.
Fyrir Drottin vorn Jesúm Krist, Son þinn, sem með þér lifir og ríkir í einingu Heilags Anda, Guð, um aldir alda.
Amen.
Heimildir
[1] John Chapman, „Pope Cornelius“, Catholic Encyclopedia, New Advent. Um kjör Kornelíusar, deiluna við Novatíanus, samstarfið við Kýpríanus, útlegð Kornelíusar og dauða hans.
[2] John Chapman, „Novatian and Novatianism“, Catholic Encyclopedia, New Advent. Um Novatíanus, klofninginn í Róm og deiluna um þá kristnu menn sem höfðu fallið frá í ofsóknunum.
[3] John Chapman, „St. Cyprian of Carthage“, Catholic Encyclopedia, New Advent. Um ævi Kýpríanusar, biskupsþjónustu hans, rit og þátt hans í deilunum um einingu Kirkjunnar.
[4] Heilagur Jóhannes Páll II páfi, prédikun við messu í Los Angeles, 16. september 1987. Um heilaga Kornelíus og Kýpríanus sem dæmi um einingu hinnar almennu Kirkju og hinna staðbundnu kirkna.
[5] Tíðabænabók Kirkjunnar, 16. september, minning heilagra Kornelíusar páfa og Kýpríanusar biskups, píslarvotta. Æviágrip dýrlinganna, bréf heilags Kýpríanusar til Kornelíusar (Epist. 60, 1–2, 5) og frásögn úr skrám prókonsúlsins um píslarvætti heilags Kýpríanusar (Acta, 3–6).