 |
| Hl. Bónaventúra, biskup og kirkjufræðari. Mynd: ChatGPT |
15. júlí er minningardagur heilags Bónaventúra (um 1217–1274), sem kirkjan heiðrar sem biskup, kirkjufræðara og einn helsta guðfræðing miðalda. Hann var ekki stofnandi reglusamfélags eða spítala og er ekki þekktur fyrir stór félagsleg verkefni. Ævistarf hans fólst fyrst og fremst í því að sýna að sönn guðfræði á ekki aðeins að fræða hugann heldur einnig umbreyta hjartanu og leiða manninn til dýpri samfélags við Guð.
Bónaventúra fæddist í bænum Bagnoregio á Ítalíu og hlaut við skírn nafnið Giovanni di Fidanza. Að sögn heilags Tómasar frá Celano fékk hann mikla heilsubót í æsku fyrir fyrirbæn heilags Frans frá Assísí, atburð sem mótaði líf hans. Bónaventúra gekk ungur í fransiskanaregluna og sýndi fljótt mikla fræðilega hæfileika og djúpa næmni fyrir guðlegum sannleika. Hann stundaði nám í París, þar sem hann varð jafnframt kennari og vinur heilags Tómasar frá Akvínó. Þeir tveir voru síðar samtímis útnefndir kirkjufræðarar (Doctor Ecclesiae) árið 1588 af Sixtusi páfa V.
Þó hl. Bónaventúra og hl. Tómas væru samtímamenn og vinir, voru nálganir þeirra ólíkar. Tómas, dóminíkani, leitaðist við að samræma trú og rökvísi með aðferðum Aristótelesar, en Bónaventúra, fransiskani, lagði meiri áherslu á íhugun og andlegt ferðalag til Guðs. Sá fyrri nálgaðist guðfræðina fyrst og fremst með rökvísi, en sá síðari lagði áherslu á að þekkingin yrði fullkomnuð í kærleika og íhugun. Báðir voru síðar heiðraðir sem kirkjufræðarar, tákn þess að höfuð og hjarta starfa saman í þjónustu trúarinnar.
Maðurinn sem sameinaði fransiskanaregluna
Þegar Bónaventúra var kjörinn yfirmaður fransiskanareglunnar árið 1257 var reglan komin í mikla kreppu. Sumir vildu túlka fátæktarhugsjón heilags Frans af slíkri hörku að þeir höfnuðu yfirvöldum kirkjunnar, en aðrir vildu slaka verulega á reglu hans. Á sama tíma sóttu áhrifamiklir háskólakennarar í París hart að betlimunkareglunum og vildu útiloka þær frá háskólanum.
Bónaventúra brást við af festu en jafnframt með mikilli hógværð. Hann varði fransiskanaregluna gegn árásum andstæðinga hennar, samdi rit um fátækt í anda fagnaðarerindisins og vann að því að sameina regluna í anda heilags Frans. Hann samdi einnig nýjar stjórnarskrár fyrir regluna og skrifaði Legenda Major, ævisögu heilags Frans sem varð sameiginleg fyrirmynd fransiskana um allan heim og síðar helsta heimild kirkjunnar um ævi stofnandans. Fyrir þetta hefur hann stundum verið nefndur annar stofnandi fransiskanareglunnar, því með visku sinni og kærleika varðveitti hann einingu hennar á erfiðustu tímum.
Bónaventúra var ekki aðeins fræðimaður, heldur líka heldur líka dulhyggjuguðfræðingur og guðrækinn rithöfundur. Í riti sínu Itinerarium mentis in Deum (Ferð hugans til Guðs) lýsir hann andlegri leið sem leiðir leiðir sálina frá skynheiminum, gegnum íhugun og kærleika, til innilegrar sameiningar við Guð.
Árið 1273 var hann gerður kardínáli og erkibiskup í Albano og tók þátt í kirkjuþingi í Lyon árið 1274, þar sem hann lést skyndilega. Hann var tekinn í tölu heilagra árið 1482 og síðar lýstur kirkjufræðari.
Vegur til Guðs liggur um kross Krists
Í lestri dagsins úr Vegferð hugans til Guðs lýsir heilagur Bónaventúra því að Kristur sé bæði vegurinn og dyrnar að samfélagi við Guð. Engin fræðileg þekking ein og sér nægir; sá sem vill nálgast Guð verður að beina hjarta sínu að hinum krossfesta Kristi með trú, von og kærleika. Þá hefst hið sanna ferðalag sálarinnar, þar sem maðurinn yfirgefur allt sem bindur hann við hið jarðneska og lærir að hvíla í návist Guðs.
Bónaventúra leggur jafnframt áherslu á að þessi reynsla sé fyrst og fremst verk Heilags Anda. Leiðin til Guðs opnast ekki aðeins með námi eða rökræðum heldur með bæn, náð og brennandi kærleika. Þess vegna hvetur hann lesandann til að leita fremur brúðgumans en kennarans, Guðs fremur en manna, svo hjartað megi umbreytast og verða opið fyrir ljósi Krists.
Tilvitnun
„Í öllu sköpunarverkinu er eitthvað sem vekur okkur til kærleika á Guði: fegurðin, lífið, reglan og ljósið. Allt þetta á upptök sín í Guði.“
Lærdómur
Bónaventúra minnir okkur á að fræðileg þekking og andleg íhugun eru ekki andstæður, heldur styður þetta hvort annað. Hann lifði einföldu lífi sem reglubróðir, en var samt ein helsta rödd kirkjunnar á sínum tíma. Hann kennir okkur að elskan og leitin að sannleikanum þurfi hvoru tveggja að eiga sér djúpar rætur í Guði. Þeir sem eru í leit að djúpri andlegri endurnýjun geta fundið í ritum heilags Bónaventúru dýrmæta leiðsögn og innblástur til að nálgast Guð.
Bæn
Guð, þú gafst heilögum Bónaventúra bæði djúpa fræðilega innsýn og brennandi kærleika. Gef okkur að feta í fótspor hans með trúfesti og hlýðni, svo að við fáum að kynnast þér betur og elska þig heitar. Fyrir Krist, Drottin vorn. Amen.