 |
| Heilagur Egidíus einsetumaður og hindin |
Í dag, 1. september, minnist kirkjan heilags Egidíusar, sem á latínu nefnist Aegidius og er víða þekktur undir nöfnunum Giles, Gilles eða Egidio. Hann var einsetumaður eða munkur sem virðist hafa starfað í sunnanverðu Frakklandi á fyrstu öldum miðalda. Um ævi hans vitum við lítið með fullri vissu, en minning hans varð ein sú útbreiddasta meðal dýrlinga miðalda.
Talið er að Egidíus hafi lifað á 7. eða snemma á 8. öld við neðri hluta Rhône-fljóts. Síðar reis klaustur sem kennt var við hann í Saint-Gilles-du-Gard og varð það mikilvægur pílagrímsstaður. Bærinn Saint-Gilles óx síðan upp í kringum klaustrið og leið pílagríma til Santiago de Compostela lá þar um.
Milli sögu og helgisagnar
Elstu frásagnir af Egidíusi eru ekki samtímaheimildir. Ævisaga hans, Vita sancti Aegidii, birtist löngu síðar og í kringum hann óx ríkuleg helgisagnahefð. Því er erfitt að greina nákvæmlega hvar sögulegar staðreyndir enda og helgisagan tekur við.
Ein tilgáta er sú að að baki sögunum kunni að standa ábóti að nafni Aegidius sem nefndur er í tengslum við Caesarius frá Arles snemma á 6. öld. Aðrar hefðir staðsetja Egidíus hins vegar síðar. Jafnvel skjöl sem áður voru notuð til að staðfesta sögu klausturs hans hafa síðar reynst fölsuð. Gröf sem tengd hefur verið við hann virðist þó vera frá þeim tíma sem hefðin staðsetur dýrlinginn á, þótt áletrunin sé yngri.
Þetta þarf ekki að gera minningu hans merkingarlausa. Helgisögur miðalda voru ekki fyrst og fremst skrifaðar sem nútímalegar ævisögur heldur til þess að tjá hvað menn töldu sig hafa séð af heilagleika í lífi einstaklings og hvaða lærdóm líf hans gæti gefið öðrum.
Einsetumaðurinn og hindin
Frægasta sagan um Egidíus segir að hann hafi komið frá Grikklandi og að lokum sest að djúpt í skóglendi skammt frá Nîmes í Suður-Frakklandi. Þar hafi hann lifað árum saman í einveru og bæn.
Félagi hans í einsetunni var samkvæmt sögunni hind, sem jafnvel á að hafa nært hann með mjólk sinni. Dag einn ráku veiðimenn konungsins hindina á flótta og hún leitaði skjóls hjá einsetumanninum. Ör sem ætluð var dýrinu hæfði Egidíus í staðinn og særði hann.
Þessi mynd varð eitt helsta tákn hans í kristinni list: einsetumaðurinn, hindin og örin.
Konungurinn, sem í seinni gerðum sögunnar er nefndur Wamba, varð samkvæmt helgisögunni svo snortinn af auðmýkt Egidíusar að hann vildi heiðra hann. Egidíus vildi hins vegar ekki auð né veraldlegan frama. Að lokum reis klaustur á staðnum og safnaðist hópur lærisveina um einsetumanninn. Þar á hann að hafa dáið í helgi snemma á 8. öld.
Dýrlingur hinna særðu
Það er ekki erfitt að sjá hvers vegna sagan um Egidíus varð svo sterk.
Hann stendur ekki við hlið hins volduga heldur við hlið hins varnarlausa. Hindin kemur til hans vegna þess að hún þarfnast skjóls. Egidíus tekur sjálfur við örinni sem ætluð var henni.
Þannig varð hann með tímanum sérstakur verndardýrlingur fólks sem bar sár líkamlega eða andlega. Hann var meðal annars ákallaður af fólki með fötlun og í tengslum við ýmsa sjúkdóma, ótta og vanlíðan. Í miðaldalist eru hindin og örin því ekki aðeins auðkenni hans heldur segja þær einnig sögu um mann sem stendur milli hins veikburða og þess sem ógnar því.
Egidíus varð einnig einn hinna svonefndu fjórtán hjálpardýrlinga, Quattuordecim auxiliatores, hóps dýrlinga sem sérstaklega var leitað til í veikindum og öðrum þrengingum. Hann var sá eini þeirra sem ekki var píslarvottur.
Einn vinsælasti dýrlingur miðalda
Dýrkun Egidíusar breiddist hratt um Evrópu. Kirkjur og klaustur voru helguð honum í mörgum löndum og mikill fjöldi pílagríma lagði leið sína að helgidómi hans í Saint-Gilles. Hann varð þannig einn vinsælasti dýrlingur miðalda.
Nafn hans lifir enn í fjölmörgum kirkjum og staðanöfnum. St Giles' kirkjan í Edinborg er eitt þekktasta dæmið og Egidíus varð verndardýrlingur borgarinnar. Í Róm er kirkjan Sant'Egidio í Trastevere helguð honum; þar hefur samnefnt kristið leikmannasamfélag haft aðsetur frá árinu 1968.
Þannig lifði minning einsetumannsins úr skógunum við Rhône áfram langt út fyrir þann heim sem hann sjálfur þekkti.
Lærdómur Egidíusar
Kannski er fegursta myndin úr helgisögu Egidíusar einmitt sú einfaldasta: hrætt dýr flýr undan veiðimönnum og finnur skjól hjá manni sem ekkert á.
Heilagleikinn birtist þar ekki í valdi heldur í því að verða öruggur staður fyrir það sem óttast.
Við getum ekki öll orðið einsetumenn í skóginum. En við getum spurt okkur hvort annað fólk finni skjól hjá okkur. Finnur sá sem er hræddur ró? Finnur sá sem er særður miskunn? Finnur sá sem samfélagið ýtir út á jaðar stað þar sem hann þarf ekki stöðugt að verja sig?
Og sagan gengur enn lengra. Egidíus opnar ekki aðeins dyrnar fyrir hinu varnarlausa. Hann tekur sjálfur við örinni.
Þar verður helgisagan að kristinni mynd. Kristur stendur sjálfur með þeim sem eru smáir og berskjaldaðir og tekur sár heimsins á sig. Sá sem fylgir honum er því kallaður til að standa ekki aðeins álengdar og vorkenna heldur leggja eitthvað af eigin öryggi, tíma og þægindum í sölurnar fyrir annan mann.
Kannski er það einmitt þess vegna sem minning þessa lítt þekkta einsetumanns lifði svo lengi. Heimurinn hefur alltaf haft nóg af veiðimönnum. Hann hefur meiri þörf fyrir fólk sem veitir skjól.
Bæn
Heilagi Egidíus,
þú sem leitaðir Guðs í kyrrð og einveru
og varðst skjól hinu varnarlausa,
bið þú fyrir okkur.
Kenndu okkur að sjá þá
sem óttast, þjást eða standa einir,
og gef okkur hugrekki
til að standa við hlið þeirra.
Bið þú Krist,
sem tók á sig sár okkar,
að gera hjörtu okkar mild,
augu okkar vakandi
og hendur okkar reiðubúnar til hjálpar.
Megi heimili okkar og samfélög
verða þeim skjól
sem heimurinn hefur sært,
og megum við ávallt þekkja Krist
í þeim minnstu meðal bræðra okkar og systra.
Amen.