 |
| Hl. Zenon ásamt sonum sínum, Concordíusi og Þeódórusi |
Heilagur Zenon var kristinn píslarvottur í Níkomedíu í Litlu-Asíu, þar sem nú er borgin İzmit í Tyrklandi. Um ævi hans vitum við lítið með vissu, en nafn hans hefur varðveist í píslarvottatölum kirkjunnar og minning hans er haldin 2. september.
Æviágrip
Gömul kristin hefð segir Zenon hafa verið föður tveggja sona, Concordíusar og Þeódórusar, og að þeir hafi allir liðið píslarvætti fyrir trú sína á Krist. Vatican News segir að aftaka þeirra sé rakin í fornri latneskri helgisögu, passio, sem tengir píslarvætti þeirra við valdatíma Júlíanusar fráhvarfsmanns á árunum 361–363.
Júlíanus hafði sjálfur alist upp sem kristinn maður en hafnaði síðar kristinni trú og reyndi sem keisari að endurreisa hina fornu heiðnu trú Rómaveldis. Hann studdi endurreisn mustera og fórna og reyndi að draga úr áhrifum kristninnar í ríkinu.Hér þarf þó að hafa þann fyrirvara að heimildir um Zenon eru fáar og ekki allar samhljóða. Eldra Rómverska píslarvottatalið minnist Zenons ásamt sonum hans Concordíusi og Þeódórusi í Níkomedíu hinn 2. september. Í nýrri gerð píslarvottatalsins er hins vegar aðeins minnst á heilagan Zenon, píslarvott í Níkomedíu, og hann talinn hafa dáið á 3. öld. Það er því erfitt að greina með fullri vissu á milli hins sögulega Zenons og þeirrar helgisögu sem síðar óx kringum minningu hans.
Minning sem varðveist hefur
Þótt við vitum fátt um ævi Zenons hefur nafn hans lifað í kirkjunni öldum saman. Það eitt segir sína sögu. Fjöldi píslarvotta frumkirkjunnar skildi ekki eftir sig bækur, prédikanir eða ítarleg æviágrip. Stundum varðveittust aðeins nafn, staður og sú vitneskja að manneskjan hefði dáið fyrir trú sína.
Níkomedía skipaði sérstakan sess í sögu frumkirkjunnar. Borgin var mikilvæg stjórnsýslumiðstöð Rómaveldis og varð vettvangur harðra ofsókna gegn kristnum mönnum. Fjöldi píslarvotta er tengdur borginni í fornum heimildum. Nafn Zenons tilheyrir þessum stóra hópi kristinna manna sem minning kirkjunnar varðveitti þótt ævisögulegar upplýsingar um þá glötuðust að mestu.
Um líkamsleifar Zenons eða sérstakan helgidóm þar sem þær hafi verið varðveittar virðist ekkert vera vitað með vissu. Sama gildir um elstu myndlist honum tengda. Þegar hann er sýndur í síðari tíma helgimyndum er eðlilegt að pálmagreinin, hið forna tákn píslarvottsins, fylgi honum. Í myndum sem byggja á eldri helgisöguhefðinni geta synir hans tveir einnig staðið honum við hlið.
Lærdómur
Kannski er það einmitt hve lítið við vitum um heilagan Zenon sem gerir minningu hans athyglisverða. Mannorð, embætti og afrek hans hafa horfið úr sögunni. Nafnið stendur eftir – og vitnisburðurinn um að hann hafi tilheyrt Kristi.
Þannig hefur kirkjan varðveitt nöfn ótal manna sem heimssagan hefði annars gleymt. Þeir voru ekki endilega biskupar, guðfræðingar eða valdamenn. Sumir skildu ekkert annað eftir sig en nafnið og minninguna um trúfesti sína.
Helgisagan um Zenon og syni hans bætir annarri mynd við. Þar berst trúin frá föður til sona og fjölskyldan stendur saman þegar á reynir. Hvort sem öll smáatriði þeirrar frásagnar verða staðfest sögulega eða ekki, varðveitir hún hugsjón frumkirkjunnar: að trúin sé ekki aðeins eitthvað sem við játum með vörunum heldur eitthvað sem mótar lífið og berst áfram frá einni kynslóð til annarrar.
Bæn
Almáttugi Guð,
þú sem styrktir heilagan Zenon til að varðveita trú sína þegar á reyndi,
styrktu einnig okkur til að halda fast við Krist í orðum okkar og verkum.
Hjálpaðu okkur að miðla trúnni áfram til þeirra sem á eftir okkur koma
og gef að vitnisburður lífs okkar, þótt smár sé í augum heimsins,
megi benda öðrum á Krist, Son þinn,
sem lifir og ríkir með þér í einingu Heilags Anda,
Guð um aldir alda.
Amen.