 |
| Blessaður Louis-Joseph François og félagar |
Í dag, 2. september, minnist Vinsentsfjölskyldan blessaðs Louis-Joseph François og félaga hans, presta úr Reglu trúboða heilags Vinsents af Páli sem létu lífið á tímum frönsku byltingarinnar. Þeir voru ekki hermenn og börðust ekki gegn byltingunni með vopnum. Átök þeirra snerust um samviskuna: hvort prestur gæti svarið eið sem hann taldi ósamrýmanlegan trú sinni og samfélagi við kirkjuna. Louis-Joseph François var einn þeirra sem svöruðu þeirri spurningu með lífi sínu.
Prestur og prédikari
Louis-Joseph François fæddist 3. febrúar 1751 í Busigny í Frakklandi. Aðeins fimmtán ára gamall gekk hann inn í Reglu trúboða heilags Vinsents af Páli, Congregatio Missionis, og vann síðar heit sín innan reglunnar. Hann starfaði lengi við prestsmenntun og varð yfirmaður prestaskólans í Troyes. Síðar gegndi hann starfi aðalritara reglunnar. François þótti sérstaklega góður prédikari og var fenginn til að flytja ræður við merkileg tækifæri. Meðal þeirra var minningarræða um Louise prinsessu af Frakklandi, dóttur Loðvíks XV, sem hafði yfirgefið hirðlífið og gerst karmelnunna.
Árið 1788 var François sendur til Saint-Firmin í París þar sem hann tók við stjórn prestaskóla. Þar beið hans erfitt verkefni. Byggingar þurftu viðhald, fjárhagurinn var þröngur og tryggja þurfti framtíð skólans. En brátt varð ljóst að miklu stærri stormur var að skella á Frakklandi.
Byltingin og eiðurinn
Franska byltingin hófst árið 1789. Í fyrstu vonuðu margir prestar og trúaðir að breytingarnar gætu leitt til réttlátara samfélags, en samband byltingarstjórnarinnar og kirkjunnar varð fljótt sífellt erfiðara. Árið 1790 samþykkti þjóðþingið svonefnda borgaralega stjórnarskrá klerkastéttarinnar, Constitution civile du clergé. Með henni var kirkjan í Frakklandi endurskipulögð undir valdi ríkisins og prestum gert að sverja eið við hið nýja fyrirkomulag.
Fjöldi presta taldi sig ekki geta gert það með góðri samvisku. Þeir litu svo á að með eiðnum væri ríkið að krefjast valds yfir kirkjunni sem því bæri ekki og að þeir gætu ekki samþykkt slíkt án þess að bregðast trú sinni og samfélagi við kirkjuna. Louis-Joseph François var einn ákveðnasti andstæðingur eiðsins.
„Það er verra að lifa sem fráhverfur“
Í janúar 1791 gaf François út rit sem nefndist Mon Apologie – Vörn mín. Þar útskýrði hann hvers vegna samviska hans leyfði honum ekki að sverja eiðinn. Ritið vakti mikla athygli og var endurprentað sjö sinnum. Hann lauk því með orðum sem segja ef til vill meira um píslarvætti hans en löng ævisaga:
„Að deyja úr hungri er böl, en enn meiri ógæfa er að lifa sem fráhverfur eða ótrúr trú sinni.“François hélt áfram að skrifa og verja afstöðu sína, þótt rit hans væru gefin út nafnlaust. Yfirvöld komust fljótt að því hver höfundurinn var. Málið snerist fyrir honum ekki fyrst og fremst um stjórnmál heldur hvort maður mætti kaupa öryggi sitt því verði að ganga gegn eigin samvisku.
Septembermorðin í París
Sumarið 1792 varð ástandið í París æ ofbeldisfyllra. Fjöldi presta sem neitað hafði að sverja eiðinn var handtekinn og haldið í klaustrum, prestaskólum og öðrum byggingum borgarinnar. Dagana 2. og 3. september brutust út fjöldamorð í fangelsum Parísar. Ótti við innrás erlendra herja, pólitískur æsingur og grunsemdir um gagnbyltingu höfðu skapað andrúmsloft þar sem mannslíf voru lítils metin.
Nærri tvö hundruð biskupar, prestar, reglufólk og kaþólskir leikmenn létu lífið í þessum ofsóknum og margir þeirra voru síðar viðurkenndir sem píslarvottar kirkjunnar. Snemma morguns 3. september kom múgur að Saint-Firmin. Menn brutust inn í bygginguna og hófu að drepa prestana sem þar voru. Louis-Joseph François var kastað út um glugga af efri hæð byggingarinnar. Hann lifði fallið af en var síðan barinn til bana.
Þannig lauk lífi manns sem hafði árum saman kennt, prédikað og skrifað um trúna. Að lokum varð síðasta prédikun hans ekki flutt úr prédikunarstól heldur með því að neita að ganga gegn samvisku sinni.
Félagar hans
François var ekki einn. Meðal Vinsentspresta sem kirkjan heiðrar í tengslum við þessa minningu eru Jean-Henri Gruyer, Jean-Charles Caron og Nicolas Colin, sem einnig létu lífið í septembermorðunum árið 1792. Með þeim er einnig minnst Pierre-René Rogue, Vinsentsprests frá Vannes. Hann lifði septembermorðin af en hélt áfram prestsþjónustu sinni á laun meðan ofsóknirnar stóðu yfir. Hann var handtekinn árið 1795 og hálshöggvinn 3. mars 1796.
François, Gruyer, Caron og Colin tilheyra hinum 191 píslarvottum septembermorðanna sem Píus XI páfi lýsti sæla árið 1926. Pierre-René Rogue var lýstur sæll árið 1934.
Lærdómur
Saga Louis-Joseph François og félaga hans getur auðveldlega orðið að einfaldri frásögn um „góða presta“ og „vonda byltingarmenn“. En þá missum við af dýpri boðskap hennar. Franska byltingin spratt meðal annars úr raunverulegu óréttlæti og djúpum samfélagslegum vanda og kirkjan sjálf var ekki hafin yfir gagnrýni. En réttlát krafa um umbætur getur breyst í kúgun þegar ríkisvaldið telur sig eiga samvisku mannsins.
Þar liggur vitnisburður píslarvottanna. Louis-Joseph François greip ekki til vopna. Hann hvatti ekki til hefnda. Hann skrifaði, prédikaði og útskýrði hvers vegna hann gæti ekki gert það sem krafist var af honum. Þegar þrýstingurinn jókst hélt hann fast við samvisku sína, jafnvel þegar ljóst varð að það gæti kostað hann lífið.
Samviskufrelsi reynir ekki aðeins á þegar við erum sammála þeim sem beita því. Raunverulegt samviskufrelsi birtist þegar samfélagið getur umborið þann sem segir með friðsamlegum hætti: Þetta get ég ekki gert. Það er jafnframt ekki leyfi til að gera hvað sem er í nafni eigin sannfæringar. Kristin samviska verður að mótast af sannleikanum, kærleikanum og virðingu fyrir öðrum. Vitnisburður François og félaga hans var einmitt sá að standa fastir án þess að grípa til ofbeldis.
Þess vegna á saga þeirra erindi við okkar tíma. Trúfrelsi og samviskufrelsi eru ekki aðeins réttindi þeirra sem hugsa eins og meirihlutinn. Þau verja einnig þann sem stendur einn, þann sem neitar að segja það sem honum er skipað að segja og þann sem er tilbúinn að bera afleiðingarnar fremur en að svíkja það sem hann í einlægni veit að samviska hans krefst.
Bæn
Guð, faðir miskunnseminnar,
þú gafst blessuðum Louis-Joseph François
og félögum hans styrk til að varðveita trú sína
þegar ótti og ofbeldi umkringdu þá.
Gef okkur hreina og upplýsta samvisku,
hugrekki til að standa með sannleikanum
og auðmýkt til að gera það án haturs.
Vernda þá sem sæta ofsóknum vegna trúar sinnar,
þá sem eru sviptir frelsi vegna sannfæringar sinnar
og alla sem þurfa að velja
milli þæginda og trúfesti við samvisku sína.
Lát okkur aldrei nota trúna til að réttlæta ofbeldi
og aldrei nota vald til að kúga trú annarra.
Kenn okkur, að fordæmi píslarvottanna,
að vera trúföst Kristi í orði og verki
og leita friðar án þess að fórna sannleikanum.
Fyrir Krist, Drottin vorn.
Amen.
Heimildir
VincentWiki: Louis-Joseph François – æviágrip, störf hans, Mon Apologie og píslarvættið í Saint-Firmin.
Famvin: September 2 – Vincentian Martyrs of the French Revolution – um Louis-Joseph François, Jean-Henri Gruyer, Pierre-René Rogue, Jean-Charles Caron og Nicolas Colin.
Famvin: Two Blesseds Added to Vincentian Lists – um viðurkenningu Jean-Charles Caron og Nicolas Colin sem Vinsentspresta meðal píslarvottanna og upplýsingar úr Rómversku píslarvottaskránni.
Famvin: Martyrs of the French Revolution of the Congregation of the Mission – ítarlegt sögulegt yfirlit um Vinsentspíslarvottana á tímum frönsku byltingarinnar.
Famvin: Bl. Pierre René Rogue, C.M., Martyr – um ævi og píslarvætti Pierre-René Rogue, sem var hálshöggvinn í Vannes 3. mars 1796.