 |
| Heilög Regína mey og píslarvottur |
Í dag, 7. september, minnist kirkjan heilagrar Regínu, ungrar meyjar og píslarvotts frá 3. öld. Um ævi hennar vitum við ekki mikið með vissu, en minning hennar hefur lifað í kirkjunni um aldir og dýrkun hennar á sér mjög gamlar rætur í Frakklandi.
Samkvæmt fornri helgisögu fæddist Regína í Alise í Búrgund, hinni fornu Alesia þar sem Vercingetorix hafði barist gegn Júlíusi Caesar tveimur öldum fyrr. Móðir hennar lést við fæðingu hennar og faðir hennar, auðugur heiðinn maður, fól kristinni fóstru að annast barnið.
Fóstran kenndi Regínu kristna trú og lét skíra hana. Þegar faðir hennar komst að því reiddist hann og hafnaði dóttur sinni. Regína fór þá að búa hjá fóstru sinni við fátæklegar aðstæður og hjálpaði til við framfærsluna með því að gæta sauðfjár.
Helgisagan segir að þessi einfalda fjárgæsla hafi orðið Regínu að bæna- og íhugunarskóla. Á ökrunum leitaði hún nálægðar Guðs, hugleiddi kærleika hans og miskunn og kynnti sér líf heilagra manna og píslarvotta.
Á tímum Regínu var líf ungra kvenna að miklu leyti mótað af fjölskyldunni og samfélagslegum skyldum. Samkvæmt rómverskum lögum gátu konur átt eignir og staða þeirra hafði að ýmsu leyti styrkst frá fyrri öldum, en þær gátu hvorki gegnt opinberum embættum né tekið þátt í stjórnmálum með sama hætti og karlar. Faðir fjölskyldunnar hafði jafnframt sterka stöðu þegar kom að framtíð barna sinna og hjónaband dætra var oft fjölskyldumál fremur en frjálst val ungu konunnar. Stúlkur máttu samkvæmt rómverskum lögum ganga í hjónaband frá tólf ára aldri og meðal efnameiri fjölskyldna voru hjónabönd meðal annars leið til að styrkja tengsl, stöðu og áhrif ættarinnar.
Í þessu samhengi fær helgisagan um Regínu sérstaka merkingu. Hún segir frá ungri konu sem neitar að láta aðra ákveða bæði trú sína og framtíð. Þegar Olybrius vill gera hana að eiginkonu sinni hafnar hún ekki aðeins einum manni heldur heldur fast við þá ákvörðun að helga líf sitt Kristi.
Á fyrstu öldum kristninnar varð slíkt meylífi smám saman að viðurkenndri köllun. Einkum á 3. öld kemur skýrar fram sú hugsun að kona geti valið að ganga ekki í hjónaband heldur helga sig Kristi. Meyjar voru jafnvel nefndar „brúðir Krists“. Í samfélagi þar sem almennt var gert ráð fyrir að ung kona gengi í hjónaband var slíkt val róttækt. Það þarf samt að varast að mála frumkristnina sem nútímalegt jafnréttissamfélag; samfélagið og kirkjan báru áfram mjög sterk feðraveldiseinkenni. En kvenpíslarvottar fengu áberandi stöðu sem fyrirmyndir trúarinnar og fræðimenn hafa bent á hvernig píslarvættishefðin gat sýnt konur stíga út fyrir þau hlutverk og valdamörk sem samfélagið hafði markað þeim.Þannig má lesa sögu Regínu, þótt smáatriði helgisögunnar séu óviss, sem sögu um trú, köllun og samviskufrelsi ungrar konu. Hún átti ekki pólitískt eða samfélagslegt vald, en samkvæmt helgisögunni hélt hún fast við frelsi sitt til að ákveða hverjum hún helgaði líf sitt.
Samkvæmt píslarvættisfrásögninni var Regína aðeins um fimmtán ára þegar hún vakti athygli Olybriusar, háttsetts embættismanns í Gallíu. Hann vildi fá hana sér fyrir eiginkonu og varð bæði hrifinn af ætterni hennar og æsku, en jafnframt mjög ósáttur þegar hann komst að því að hún væri kristin.
Hann reyndi að fá hana til að afneita trúnni og færa heiðnum guðum fórnir. Regína neitaði. Hún hafnaði einnig hjónabandsboði hans og hélt fast við þá ákvörðun að helga líf sitt Kristi.
Þá hófust ofsóknirnar. Helgisagan lýsir fangelsun, svipuhöggum, brennandi töngum og öðrum pyntingum. Þótt ekki séu öruggar heimildir fyrir þessum sögubrotum gefa þau til kynna þá mynd sem kirkjuleg hefð hefur varðveitt af Regínu: unga konu sem lét hvorki ótta né vald annarra neyða sig til að svíkja samvisku sína.
Þegar ekkert fékk hana til að afneita Kristi var hún að lokum tekin af lífi. Í sumum helgisögum segir að hvít dúfa hafi sést yfir henni við dauða hennar, tákn um frið, hreinleika og sigur hins eilífa lífs. Minning Regínu lifði áfram sem vitnisburður um trúfesti við Krist allt til enda.
Dýrkun heilagrar Regínu á sér fornar rætur. Nafn hennar tengdist Alise svo sterkt að staðurinn nefnist í dag Alise-Sainte-Reine. Á 9. öld voru líkamsleifar hennar fluttar til klaustursins í Flavigny og pílagrímar leituðu þar til hennar í bænum.
Í myndlist hefur Regína oft verið sýnd sem ung mey með pálmagrein píslarvottsins, bundin eða fangelsuð, stundum með dúfu eða kross sem tákn trúar sinnar.
Saga heilagrar Regínu snýst ekki aðeins um píslarvætti heldur einnig um frelsi samviskunnar. Samkvæmt helgisögunni missti hún móður sína, heimili sitt og félagslega stöðu og stóð síðan frammi fyrir valdsmanni sem vildi ráða bæði trú hennar og framtíð.
Regína hafði lítið veraldlegt vald, en hún átti eitt sem enginn gat tekið frá henni: frelsið til að segja já við Guði og nei við því sem samviska hennar leyfði ekki.
Þar verður saga ungrar stúlku frá 3. öld óvænt nútímaleg. Enn í dag þurfa menn að velja milli þess sem er þægilegt og þess sem þeir vita að er rétt. Trúfesti birtist ekki alltaf í stórum hetjudáðum. Stundum birtist hún einfaldlega í því að láta ekki ótta, þrýsting eða hagsmuni annarra ráða yfir samvisku sinni.
Regína minnir okkur einnig á að hið kyrrláta daglega líf getur orðið staður heilagleikans. Hún fann Guð ekki fyrst og fremst í valdastöðum eða miklum verkum, heldur úti á ökrunum meðal sauðfjár, í bæn og íhugun. Þar styrktist sú trú sem bar hana þegar prófraunin kom.
Almáttugi Guð,
þú styrktir heilaga Regínu til að halda fast við trú sína
þegar hún var beitt þrýstingi og ofsóknum.
Gef okkur hugrekki til að fylgja sannleikanum,
varðveita hreina samvisku
og treysta þér þegar við stöndum frammi fyrir erfiðum ákvörðunum.
Kenndu okkur að finna þig í hinu einfalda daglega lífi,
í bæn, starfi og kyrrð,
og leið okkur til þeirrar trúfesti
sem lætur ekkert skilja okkur frá kærleika Krists.
Fyrir Krist, Drottin vorn.
Amen.
AnaStpaul: Saint of the Day – Saint Regina, Virgin Martyr
Sisters of the Divine Redeemer: St. Regina, Virgin and Martyr
Karl Shuve: „Virgins as Brides of Christ in the Writings of Tertullian“, í The Symbolism of Marriage in Early Christianity and the Latin Middle Ages, Cambridge Core.
David Rankin: „Women in Ministry“, í Tertullian and the Church, Cambridge University Press.
World History Encyclopedia: „Roman Girls and Marriage in Ancient Rome“ – um hjúskaparaldur, fjölskylduvald og stöðu ungra kvenna í rómversku samfélagi.