Í dag, 18. ágúst, minnist Karmel þriggja presta úr reglu berfættra Karmelíta sem létu lífið í ofsóknum frönsku byltingarinnar árið 1794: hinna blessuðu Jóhannesar skírara Duverneuil, Mikaels Aloisiusar Brulard og Jakobs Gagnot.
Þeir létu ekki lífið frammi fyrir aftökusveit eða undir fallöxi byltingarinnar. Píslarvætti þeirra var hægara en ef til vill ekki síður ógnvekjandi. Þeir voru fangelsaðir ásamt hundruðum annarra presta og reglufólks um borð í fangaskipum við Rochefort á vesturströnd Frakklands. Þar voru þeir sviptir frelsi sínu, bjuggu við hungur, sjúkdóma, þrengsli, niðurlægingu og biðu brottflutnings sem aldrei varð af.
Í þessum aðstæðum varð trú þeirra ekki aðeins staðfesta gagnvart ofsækjendum sínum. Hún birtist í þjónustu við aðra fanga, þolinmæði í þjáningunni og þeirri ákvörðun að láta hvorki hatur né hefndarhug ná tökum á hjarta sínu.
Þrír Karmelítar í stormi byltingarinnar
Jóhannes skírari Duverneuil fæddist í Limoges um 1737 og bar í reglunni nafnið Leonard. Mikael Aloisius Brulard fæddist í Chartres árið 1758. Jakob Gagnot fæddist í Frolois árið 1753 og bar í reglunni nafnið Hubertus af heilögum Kládíusi. Allir voru þeir prestar og berfættir Karmelítar.
Franska byltingin hafði á fáeinum árum gjörbreytt stöðu kaþólsku kirkjunnar í Frakklandi. Með svonefndri borgaralegri stjórnarskrá klerkastéttarinnar var reynt að endurskipuleggja Kirkjuna og gera presta og biskupa háða hinu nýja stjórnskipulagi. Prestum var gert að sverja eið að þessari skipan. Fjölmargir neituðu því vegna þess að þeir töldu sig ekki geta sætt slíkan eið við trúmennsku sína við Kirkjuna og páfann. Jóhannes skírari, Mikael Aloisius og Jakob voru meðal þeirra. Fyrir þá afstöðu voru þeir handteknir og dæmdir til brottflutnings.
Fangaskipin við Rochefort
Árið 1794 voru hundruð presta og reglumanna fluttir til Rochefort í því augnamiði að flytja þá úr landi. Vegna stríðsástands og hafnbanns varð hins vegar ekkert af brottförinni. Fangarnir voru þess í stað hafðir mánuðum saman um borð í skipum sem urðu að fljótandi fangelsum. Aðstæður voru skelfilegar. Fangarnir voru þétt saman, illa nærðir og varnir gegn veðri og sjúkdómum voru litlar. Sóttir breiddust út og fjölmargir létust. Jóhannes skírari lést 1. júlí 1794 og Mikael Aloisius 25. júlí. Þeir voru jarðsettir á eyjunni Aix. Þegar farsótt braust út voru eftirlifandi fangar síðar fluttir í land á Île Madame. Þar lést Jakob 10. september. Þeir tilheyrðu hópi 64 presta og reglumanna frá fjórtán frönskum biskupsdæmum og ýmsum reglum sem Jóhannes Páll II páfi blessaði sem píslarvotta 1. október 1995.
Frelsi sálarinnar í fjötrum líkamans
Varðveittar hafa verið merkilegar ályktanir sem prestarnir um borð í Les Deux Associés settu sér í fangavistinni. Þær veita sjaldgæfa innsýn í hugarheim þessara manna. Þeir ákváðu að eyða ekki kröftum sínum í stöðugar áhyggjur af því hvort þeir yrðu látnir lausir. Þess í stað skyldu þeir nota fangavistina til að líta yfir líf sitt og undirbúa framtíðina, þannig að þeir gætu fundið frelsi sálarinnar í fjötrum líkamans. En ályktanirnar ganga lengra.
Ef þeir fengju frelsi á ný skyldu þeir ekki láta gleðina verða stjórnlausa. Ef eigur þeirra yrðu ekki endurheimtar skyldu þeir ekki fyllast gremju. Þeir skyldu ekki segja forvitnu fólki langar sögur af því sem gert hafði verið við þá og alls ekki ala á hatri gagnvart þeim sem höfðu valdið þjáningum þeirra. Jafnvel veikleika samfanga sinna skyldu þeir hylja kærleika og þögn. Þeir ákváðu að varðveita kærleika einnig gagnvart þeim sem höfðu aðrar trúarskoðanir og forðast beiskju og fjandskap. Þeir skyldu leitast við að vitna um sannleikann með hógværð og stillingu. Og að lokum skyldu þeir verða „eitt hjarta og ein sál“. Þetta er ef til vill merkilegasti vitnisburður þeirra.
Lærdómur – þegar þjáningin verður ekki að hatri
Auðvelt er að lesa sögu píslarvotta fyrst og fremst sem sögu um grimmd ofsækjenda þeirra. En þessir Karmelítar beina sjónum okkar annað. Þeir neita að láta ofsækjendur sína ráða því hvers konar menn þeir sjálfir verði. Þeir missa frelsið en vilja varðveita innra frelsi sitt. Þeir eru niðurlægðir en ákveða að niðurlægja ekki aðra. Þeir verða fyrir ranglæti en neita að gera gremjuna að lífsafstöðu. Þeir sjá veikleika bræðra sinna í ómannúðlegum aðstæðum en ákveða að bera þá ekki á torg síðar. Þetta talar sterkt inn í samtíma okkar.
Á okkar tímum auðvelt er að varðveita hvert særandi orð, birta það aftur og aftur og gera mistök annarra að varanlegum dómi yfir þeim. Pólitísk og trúarleg átök geta kennt okkur að líta fyrst á manneskjuna sem andstæðing og síðan sem náunga. Píslarvottarnir frá Rochefort benda á aðra leið. Kristið vitni felst ekki aðeins í því að halda fast við sannfæringu sína. Það felst einnig í því hvernig við komum fram við þá sem eru okkur ósammála – jafnvel þá sem gera okkur rangt til.
Þeir gáfu ekki eftir í því sem þeir töldu vera trúmennsku við Guð og Kirkjuna. En þeir vildu heldur ekki láta þá staðfestu breytast í hatur. Þannig verður píslarvætti þeirra að djúpum karmelískum vitnisburði. Hið ytra frelsi hafði verið tekið frá þeim, en í kyrrð bænarinnar leituðu þeir þess frelsis sem enginn fangavörður gat tekið frá þeim: frelsis hjartans til að elska, fyrirgefa og vera trúfast.
Bæn
Vér skulum biðja.
Drottinn Guð,
þú veittir sælum Jóhannesi skírara,
Mikael Aloisiusi og Jakobi
náð til að varðveita trúfesti sína
í þjáningu og ofsóknum
og fyrirgefa þeim sem gerðu þeim rangt.
Gef oss fyrir árnað þeirra
staðfestu til að halda fast við sannleikann
án beiskju og fjandskapar.
Kenn oss að finna
frelsi sálarinnar
þótt ytri aðstæður þrengi að oss,
að hylja veikleika náunga vors með kærleika
og varðveita frið hjartans
þegar vér verðum fyrir ranglæti.
Ger oss að einu hjarta og einni sál
í Kristi og gef að trúfesti vor við þig
birtist ætíð í kærleika,
mildi og fúsleika til sátta.
Fyrir Drottin vorn Jesúm Krist, Son þinn,
sem með þér lifir og ríkir
í einingu Heilags Anda,
Guð, um aldir alda.
Amen.
--