Það er 26. maí og við minnumst í dag prestsins og trúarleiðtogans Filippusar Nerí, sem var kallaður „pílagrímurinn sem varð engill Rómar“. Hann var ekki biskup, ekki píslarvottur, ekki munkur – heldur einfaldur prestur sem leiddi fólk til Guðs með léttleika, gleði og kærleika. Filippus er oft nefndur „þriðji postuli Rómar“, því í honum sá fólk mann sem endurnýjaði trúarlíf borgarinnar innan frá — ekki með valdi eða metorðum, heldur með gleði, vináttu, bæn og djúpri ást til Krists.
Frá verslunarstrák til pílagríms
Filippus fæddist árið 1515 í Flórens en fluttist ungur til Rómar, þar sem hann ákvað að helga líf sitt Guði. Róm þess tíma var borg andstæðna: örbirgð fólks var áberandi innan um fornar minjar og hallir. Filippus valdi ekki þægindin heldur litla vistarveru meðal fólksins. Hann byrjaði á að kenna börnum og aðstoða fátæka. Á daginn gekk hann um borgina, heimsótti sjúka og fátæka, en á næturnar dró hann sig oft í hlé til bænar, meðal annars í katakombunum. Stundum svaf hann jafnvel á kirkjutröppum eða í nálægð við þessar fornu grafir frumkristinna manna. Hann lifði einföldu og óeigingjörnu lífi, oftast fátækur og án eigin húsnæðis. Hann varð síðar prestur árið 1551, þá fertugur að aldri.
Róm í sárum – og nýtt trúarlegt upphaf
Þegar Filippus kom til Rómar var borgin enn að jafna sig eftir árás sem varð árið 1527 og trúarlíf borgarinnar hafði beðið mikinn hnekki. Butler segir að trúarlegur kraftur hafi þá verið í lágmarki. Filippus byrjaði smátt. Hann fór fyrst út á göturnar, á torgin og markaðina, þar sem hann hóf einföld samtöl við fólk og leiddi það smám saman inn í dýpra trúarlíf. Síðar varð játningastóllinn eitt hans öflugasta verkfæri, þar sem hann hafði sérstaka náðargáfu til að lesa í hjörtu fólks og leiða það til umbreytingar.
Fólk flykktist til hans – allt frá verkafólki til kardínála – því hann hlustaði, grét og hló með þeim. Hann talaði um Guð á lifandi hátt og sýndi að trúin væri ekki byrði heldur lífsins gleði. Frans páfi skrifaði í skilaboðum árið 2015 í tilefni af 500 ára afmæli fæðingar Filippusar að andleg föðurhyggja hans hafi einkennst af þeirri sannfæringu að náð Guðs bæli ekki niður mannlegt eðli heldur lækni það, styrki og fullkomni. Þess vegna var gleði hans ekki yfirborðsleg kátína heldur ávöxtur djúps samfélags við Guð. Honum var gefið einstakt andlegt innsæi og kraftaverk tengdust nafni hans. Margir báru vitni um djúpa umbreytingu eftir fundi við hann. Filippus stofnaði hóp presta og leikmanna sem hittist til bæna, lestrar og tónlistar, og úr því varð Oratoríusamfélagið, sem síðar fékk formlega viðurkenningu kirkjunnar árið 1575. Það varð ekki til sem fyrirfram skipulagt verkefni heldur sem lifandi samfélag fólks sem dróst að trú, bæn, tónlist og hlýju þessa sérstaka prests.
„Vertu góður – ef þú getur“
Það var ekki með miklum lærdómi eða heitri prédikun sem Filippus hafði áhrif, heldur með mannúð, kímni og fögnuði. Hann var oft kallaður „gleðidýrlingurinn“ því hann kunni að hlæja – bæði að sjálfum sér og umheiminum – og tók sig aldrei of hátíðlega. Hann sagði einu sinni:
„Verið góð, ef þið getið.“
Það er þessi dýpt glaðværðar sem hreyfði við fólki – að hann gat verið léttur og hláturmildur en um leið í djúpu sambandi við Guð. Einlæg gleði hans leiddi fólk inn í návist Krists. Hann lagði þó ekki aðeins áherslu á gleði heldur líka auðmýkt. Hann hvatti lærisveina sína sífellt til að vera lágværir og auðmjúkir og minnti á að kærleikurinn birtist ekki síst í hlýðni og þjónustu við aðra.
Arfleifðin og lærdómurinn
Filippus lést aðfaranótt 26. maí árið 1595, áttræður að aldri. Sama dag hafði hann enn tekið á móti gestum og hlýtt á játningar eins og venjulega, en sagði áður en hann lagðist til hvílu: „Að lokum verðum við öll að deyja.“ Um nóttina fékk hann skyndilega blæðingu, og áður en hann kvaddi lyfti hann hendinni í síðustu blessun yfir andlegum sonum sínum. Filippus var tekinn í tölu heilagra árið 1622, í hinni frægu sameiginlegu athöfn þar sem einnig voru tekin í tölu heilagra Teresa frá Avíla, Ignatíus Loyola, Frans Xavier og Ísidór bóndi. Samfélagið sem hann stofnaði breiddist út um Evrópu og er enn starfandi. Arfleifð Filippusar lifir áfram þar sem fólk uppgötvar að heilagleiki og gleði eru ekki andstæður heldur systkin í lífi trúarinnar.
Bæn til heilags Filippusar Nerí
Heilagi Filippus, þú sem barst fram ljós Krists með léttleika og gleði, kenndu okkur að elska Guð af öllu hjarta og elska náungann í einlægni. Hjálpaðu okkur að sjá fagnaðarerindið ekki sem byrði, heldur sem gleðitíðindi. Fylltu hjarta okkar af þeirri gleði sem kemur aðeins frá Guði. Amen.