Heilagur Marteinn frá Tours biskup – minning 11. nóvember

Heilagur Marteinn frá Tours

Það eru fáir menn sem hægt er að lýsa með einni táknrænni athöfn, en heilagur Marteinn frá Tours tilheyrir þeim hópi. Sagan af því þegar hann gaf fátækum manni helming af skikkju sinni lýsir lífi hans í hnotskurn.

Marteinn fæddist um árið 316 í Pannoníu, núverandi Ungverjalandi, á jaðri hins síðrómverska heimsveldis. Faðir hans var liðsforingi og fékk land í Pavía á Ítalíu, þar sem fjölskyldan settist að. Foreldrarnir voru heiðnir, en Marteinn sýndi snemma áhuga á kristinni trú. Þegar hann var aðeins tólf ára þráði hann einlífi og bæn, en draumur hans um klausturlíf virtist fjara út þegar keisaraleg skipun barst um að hann skyldi ganga í herinn. Hann varð hermaður í Gallíu — svæðinu sem nú spannar mestan hluta Frakklands, Belgíu og vesturhluta Þýskalands — og þjónaði þar sem riddari keisarans.

Um árið 335 var hann á ferð á hesti þegar hann sá nánast nakinn betlara skjálfa í kuldanum. Hann tók upp sverð sitt, skar skikkju sína í tvennt og gaf manninum helminginn. Um nóttina birtist Kristur honum í draumi, klæddur í hálfa skikkjuna, og sagði við englana sem fylgdu sér: „Sjáið Martein, sem enn er óskírður hermaður, hann klæddi mig.“ Þessi sýn markaði líf hans. Hann var skírður næstu páska og þjónaði áfram í hernum í um tuttugu ár, þó hugur hans væri annars staðar.

Jón Arason Hólabiskup (1484–1550) - dánardagur 7. nóvember

Jón Arason Hólabiskup d. 1550

Jón Arason Hólabiskup fæddist árið 1484 og var sonur Ara Sigurðssonar, bónda á Laugalandi í Eyjafirði, og Elínar Magnúsdóttur, sem nefnd var bláhosa. Ari lést þegar Jón var enn barn, og ólst hann upp með móður sinni á Grýtu, kotbýli skammt frá Benediktínaklaustrinu að Munkaþverá í Eyjafjarðarsveit. Þar var ábóti Einar Ísleifsson, frændi Elínar, og hafa mæðginin líklega verið þar í skjóli hans. Þótt þröngt hafi verið í búi hjá þeim, studdi ábótinn frænda sinn og lét hann vinna fyrir mat sínum í klaustrinu. Þar hlaut Jón menntun og uppeldi í anda norrænnar fræðahefðar og kristilegrar menningar. Latínukunnátta hans þótti ekki mikil, en hann hafði góða þekkingu á norrænum ritum og skáldskap, og síðar setti hann börn sín til mennta í sama klaustri.

Árið 1507, þegar hann var 23 ára, gekk hann í þjónustu Gottskálks biskups Nikulássonar á Hólum. Sama ár var hann vígður til prests á Helgastöðum í Reykjadal og kynntist þar Helgu, sem varð fylgikona hans. Ári síðar fékk hann Hrafnagil, sem þótti eitt besta brauð í Eyjafjarðarsveit. Hann var fljótlega orðinn prófastur í héraðinu og jafnframt sýslumaður um tíma. Jón reyndist duglegur og úrræðagóður embættismaður, tryggur biskupi sínum og fór tvisvar utan í erindum hans. Þegar Gottskálk lést árið 1520 tók Jón við stjórn Hóla, og árið 1524 var hann kosinn biskup, 36 ára gamall.

Blessuð Jósefa Naval Girbés, meyja og þriðju reglu Karmelíti - minning 6. nóvember

Blessuð Jósefa Naval Girbes

Jósefa Naval Girbés fæddist 11. desember 1820 í bænum Algemesí í héraðinu Valencia á Spáni og lést 24. febrúar 1893. Hún var elst fimm systkina í trúaðri fjölskyldu. Sama dag og hún fæddist var hún skírð.

Þótt skólar væru ekki aðgengilegir á hennar tíma lærði hún að lesa og skrifa og náði mikilli færni í útsaumi. Þegar hún var þrettán ára missti hún móður sína og hjálpaði föður sínum við að ala upp yngri systkini sín á heimili ömmu sinnar. Hún tók á sig mikla ábyrgð og óx upp í bæn og trúfestu. Á átján ára aldri, undir andlegri leiðsögn sóknarprests síns, helgaði hún sig Guði með heiti um ævarandi meydóm.

Hún gekk í Þriðju reglu Karmels, sem síðar varð kölluð Leikmannaregla Karmels. Í heimabæ hennar, Algemesí, má enn sjá stórt myndverk af Maríu mey undir nafni Karmelsdrottningar, útsaumað í gulli og silki undir umsjón Jósefu.

Heilagur Karl Borrómeus biskup - minning 4. nóvember

Heilagur Karl Borrómeus

Þegar Ítalir tala um Miklavatn hafa þeir ekki í huga hið lítt þekkta Miklavatn í Flóanum í Árnessýslu. Nei þeirra Miklavatn er frekar hið víðfeðma Lago Maggiore á norðurhluta Ítalíu. Nafnið merkir bókstaflega „hið stóra vatn“, og það á fyllilega rétt á sér: Lago Maggiore er eitt af stærstu og fegurstu stöðuvötnum Ítalíu. Vatnið liggur á mörkum Sviss og Ítalíu þar sem héraðin Piemonte og Lombardía mætast. Umlukið fjöllum og gróðursælum hlíðum endurspeglar það í vatnsfletinum fornar byggðir og klaustur sem bera vitni um trú og menningu liðinna alda.

Við suðurenda vatnsins stendur bærinn Arona, fæðingarstaður hins heilaga Karls Borrómeusar. Þar, yfir húsþökum bæjarins og blikandi vatninu, gnæfir 35 metra há stytta af dýrlingnum sem reist var á 17. öld. Hún sýnir heilagan Karl, erkibiskupinn í Mílanó í þeirri mynd sem einkenndi hann best — þegar hann blessaði. Ítalir kalla styttuna Sancarlone, „stóri Karl“. Styttan er hol að innan og hægt er að ganga upp um stiga og horfa út um augun yfir vatnið og fjöllin. Það er eins og að sjá heiminn gegnum augu hans — augum auðmýktar og kærleika. Sú sýn er hluti af andlegri arfleifð Karls Borrómeusar. En hver var þessi maður sem Ítalir sýndu þennan mikla heiður?

Heilagur Marteinn frá Porres - minning 3. nóvember

Heilagur Marteinn frá Porres

Heilagur Marteinn frá Porres fæddist í fátækt í Lima í Perú árið 1579. Hann var sonur spænsks aðalsmanns og þeldökku frelsingjakonunnar Önnu Velásquez, sem var hugsanlega einnig af ætt frumbyggja. Faðirinn yfirgaf þau snemma og viðurkenndi ekki son sinn fyrr en átta árum síðar. Móðirin barðist ein við að sjá fyrir börnum sínum. Marteinn var aðeins tólf ára þegar hann var sendur í nám og vinnu til rakara og skurðlæknis, þar sem hann lærði að klippa hár og hjúkra sjúkum.

Nótt eftir nótt fann hann frið í bæninni og fór að verja sífellt meiri tíma í samtal við Guð. Hann þráði að þjóna Guði, en sem fátækur, dökkur drengur átti hann enga möguleika á að gerast munkur í landi þar sem lögin bönnuðu afkomendum afrískra þræla að ganga í trúarreglu.

Allra sálna messa – 2. nóvember

Litur: Fjólublár. Messutexti: Jóh 6, 37–40 „Allt sem faðirinn gefur mér mun koma til mín og þann sem til mín kemur mun ég alls eigi brott reka.“

Á Allra heilagra messu í gær horfðum við upp til himins og minntumst þeirra sem þegar lifa í ljósi Guðs. Í dag, á Allra sálna messu, beinum við hugum vorum til þeirra sem enn eru á leið til fullkomins ljóss — hinna framliðnu sem við biðjum fyrir í trú og von.

Allra heilagra messa – stórhátíð 1. nóvember

„Hjálpræðið kemur frá Guði vorum, sem í hásætinu situr, og lambinu.“ Op.7,10. 

Í dag, 1. nóvember, fagnar kirkjan Allra heilagra messu — hátíð allra þeirra sem hafa gengið veg trúarinnar án þess að nöfn þeirra séu formlega meðal hinna þekktu dýrlinga. Þetta er dagur hins hljóða heilagleika, þeirra sem elskuðu, báðu, þjáðust, vonuðu og þjónuðu án þess að nokkur reisti þeim minnisvarða. Þeir eru afar margir, og líf þeirra myndar ósýnilega brú milli himins og jarðar.

Hátíðin á rætur sínar að rekja allt aftur til fyrstu alda kirkjunnar, þegar minnst var píslarvotta sem enginn þekkti með nafni. Seinna varð þessi dagur að sameiginlegri hátíð allra heilagra. Hún minnir okkur á að vegur heilagleikans er ekki frátekinn fyrir örfáa, heldur opinn öllum sem svara kærleika Guðs með trúfesti í hversdagslífi sínu.

Herra Hinrik Frehen biskup - dánardagur 31. október 1986

Hinrik biskup Frehen

Í dag minnumst við herra Hinriks Hubert Frehen, fyrsta biskups Reykjavíkur­biskupsdæmis, sem lést 31. október 1986. Með skipun hans árið 1968 hófst nýtt tímabil í sögu kaþólsku kirkjunnar á Íslandi, þar sem biskupsdæmið í Reykjavík tók við af hinu forna nafnbiskupsdæmi Hóla.

Herra Hinrik Frehen fæddist 24. janúar 1917 í Waubach í Hollandi og gekk í Montfort-regluna (S.M.M.) árið 1937. Hann var vígður prestur 18. desember 1943 og lauk doktorsprófi við háskólann í Louvain í Belgíu með ritgerð um kristfræði Pierre de Bérulle kardínála. Hann gegndi ýmsum trúboðs- og kennslustörfum innan reglunnar áður en hann var skipaður biskup á Íslandi 18. október 1968.

Absalon erkibiskup – guðsmaður, ríkisráðsherra og faðir Kaupmannahafnar - 30. október

Absalon erkibiskup - faðir Kaupmannahafnar

Í Almanaki Hins íslenska þjóðvinafélags stóð allt frá árinu 1875 og fram til ársins 1970 nafnið „Absalon“ við daginn 30. október. Líklega hefur þetta nafn ekki sagt Íslendingum mikið og jafnvel þeir sem leituðu í kirkjuleg dagatöl fundu engan dýrling með því nafni. Hvers vegna skyldi þá þessi Absalon hafa ratað í íslenska almanakið? Svarið er að finna í sögu Danmerkur. Almanak Hins íslenska þjóðvinafélags var í fyrstu þýðing eða staðfærsla dansks almanaks, sem innhélt bæði kirkjulega og þjóðlega minningardaga Dana. Þar með skýrist hvers vegna nafn eins og nafn Absalons – manns sem Íslendingum var að mestu óþekktur – birtist 30. október í íslensku dagatali árið 1875 og hélst þar í árlegum útgáfum þess allt til ársins 1970. Absalon var ekki dýrlingur í formlegum skilningi, heldur erkibiskup og einn af þeim sem lögðu grunninn að þjóðríkjum hinna norrænu miðalda – maður sem tengdi saman trú og vald, kirkju og ríki, menningu og stjórnvald.

Heilagir Símon og Júdas Taddeus postular - hátíð 28. október

Heilagir Símon „vandlætari“ og Júdas Taddeus postular

Í guðspjalli dagsins Lk. 6,12-19, sjáum við Jesú ganga upp á fjall til bænar, og velja sér því næst tólf postula. Eftir nótt á bæn til Föðurins gengur hann niður af fjallinu og hittir fjölda fólks sem vill hlýða á hann, snerta hann og læknast. Þar með hefst það verkefni sem hann treystir postulunum fyrir: að miðla þessari læknandi náð áfram út í heiminn.

Að lesa í náttúruna og tímann - Hugleiðing út frá guðspjalli dagsins – Lúk 12, 54–59

Guðspjall dagsins er ákall Jesú til dómgreindar: 

„54 Jesús sagði og við fólkið: „Þá er þér sjáið ský draga upp í vestri segið þér jafnskjótt: Nú fer að rigna. Og svo verður. 55 Og þegar vindur blæs af suðri segið þér: Nú kemur hiti. Og svo fer. 56 Hræsnarar, útlit lofts og jarðar kunnið þér að ráða. Hvers vegna kunnið þér ekki að meta það sem nú er að gerast? 57 Hví dæmið þér ekki af sjálfum yður hvað rétt sé? 58 Þegar þú ferð með andstæðingi þínum fyrir yfirvald þá kostaðu kapps um það á leiðinni að ná sáttum við hann til þess að hann dragi þig ekki fyrir dómarann, dómarinn afhendi þig réttarþjóninum og hann varpi þér í fangelsi. 59 Ég segi þér, eigi munt þú komast út þaðan fyrr en þú hefur borgað síðasta eyri.“ 

Hann minnir á að við getum lesið í skýin og vindinn, en gleymum að lesa í lífið sjálft. Jesús kallar menn til að greina merki tímans — að sjá hvar Guð talar í náttúrunni, í sögunni og í hjarta mannsins.

Séra Lambert Terstroet SMM (1912–2003) - 23. október

Séra Lambert Terstroet, (tölvugerð mynd)

Í dag, 23. október, minnumst við séra Lamberts Terstroet, prests af reglu heilags Montforts (SMM), sem lést á þessum degi árið 2003. Hann fæddist 19. maí 1912 í Hollandi og gekk ungur í Reglu heilags Louis-Marie Grignion de Montfort.

Séra Lambert var doktor í guðfræði og sérfróður um Guðsmóðurina. Hann var lika fjölfróður, víðlesinn, hafði ferðast víða og hafði haldið fyrirlestra um Heilaga ritningu í um sextíu löndum. Hann var glaðlyndur, hlýr og andríkur prestur sem hafði einstakt lag á að vekja trú og gleði í hjörtum þeirra sem áttu leið á fund hans.

Heilagur Jóhannes Páll II páfi - minning 22. október

Heilagur Jóhannes Páll II páfi

Karol Wojtyła, sem fjölskylda og vinir kölluðu Lolek, fæddist árið 1920 í bænum Wadowice í Póllandi. Hann kynntist alvöru lífsins snemma á ævinni. Móðir hans lést þegar hann var níu ára og eldri bróðir hans þegar hann var tólf. Faðir hans, sem var maður djúprar trúar og bænaiðkunar, kenndi honum að leita til Heilags Anda. Þessi trú varð honum stoð og skjól þegar hann missti föður sinn árið 1941 – þá 21 árs gamall. Í þeirri sorg varð honum ljós sú köllun sem mótaði allt hans líf: Guð var að kalla hann til að verða prestur.

Æviágrip
Á meðan Þjóðverjar hernámu Pólland starfaði hinn ungi Karol sem verkamaður og í efnaverksmiðju, og kynnist þar bæði hörku lífsins og reisn vinnandi fólks. Á kvöldin tók hann þátt í leynilegum leiksýningum, og síðan í leynilegu guðfræðinámi í Kraká, þar sem hann undirbjó sig til prestsþjónustu. Hann var vígður til prests árið 1946 og lauk doktorsprófi í Róm.

Nýir dýrlingar – tákn vonar og trúfesti

Páfi ávarpar þátttakendur eftir messuna (Mynd: Vatican news)

Síðastliðinn sunnudag, hinn 19. október 2025 tók Leó páfi XIV tók sjö karla og konur í tölu heilagra við hátíðlega messu á Péturstorginu. Í ávarpi sínu eftir messuna lýsti hann þeim sem „skærum táknum vonar“ og dæmum um þá algildu köllun sem allir kristnir menn eiga hlutdeild í – kölluninni til heilagleikans.

„Samfélag kirkjunnar nær yfir allt rými og allan tíma,“ sagði páfinn. „Í hverju tungumáli og hverri menningu erum við ein þjóð Guðs, líkami Krists og lifandi musteri Heilags anda.“

Heilagur Lúkas, guðspjallamaður - verndardýrlingur lækna og listamanna - minning 18. október

Heilagur Lúkas guðspjallamaður

Heilagur Lúkas er höfundur þriðja guðspjallsins og Postulasögunnar. Páll postuli kallar hann „hinn elskaða lækni“ (Kól 4,14). Samkvæmt Eusebiosi kirkjusagnaritara var Lúkas ættaður frá Antíokkíu og heiðingi að uppruna. Þetta skýrir þá sérstöku næmni sem hann sýnir fyrir heiðingjum og utangarðsfólki í frásögnum sínum.

Æviágrip
Við vitum ekki nákvæmlega hvenær Lúkas tók trú, en af Postulasögunni má ráða hvenær hann gekk til liðs við Pál. Fyrir 16. kafla er frásögnin í þriðju persónu, en eftir sýn Páls af manni frá Makedóníu færist frásögnin í fyrstu persónu fleirtölu: „leituðum við færis að komast til Makedóníu“ (Post 16,9–10). Það bendir til þess að Lúkas hafi þá gengið til liðs við Pál og síðan fylgt honum um Samóþrakíu, Neapólis og Filippí. Síðar verður frásögnin aftur í þriðju persónu og virðist Lúkas þá hafa orðið eftir í Filippí. Sjö árum síðar liggja leiðir þeirra aftur saman og Lúkas fer með Páli til Míletusar, Tróas, Sesareu og Jerúsalem. Þegar Páll er síðan í haldi í Róm um árið 61 stendur Lúkas við hlið hans. Í lok fangelsisvistarinnar skrifar Páll: „Lúkas er einn hjá mér“ (2Tím 4,11).