28 október 2026

Heilagir Símon og Júdas Taddeus postular - hátíð 28. október

Heilagir Símon „vandlætari“ og Júdas Taddeus postular

Í guðspjalli hátíðarinnar (Lk 6,12–16) sjáum við Jesú ganga upp á fjall til bænar og velja sér því næst tólf postula. Eftir nótt á bæn til Föðurins kallar hann lærisveina sína til sín og velur úr hópi þeirra tólf menn sem hann nefnir postula, það er sendiboða sína. Í framhaldi frásagnarinnar (Lk 6,17–19) gengur hann niður af fjallinu og hittir fjölda fólks sem vill hlýða á hann, snerta hann og læknast. Þar birtist jafnframt það verkefni sem hann felur postulunum: að flytja heiminum fagnaðarerindið og miðla áfram þeim kærleika og þeirri læknandi náð sem frá honum kemur. [1]

Æviágrip

Heilagir Símon og Júdas Taddeus tilheyra hópi þeirra postula sem minnst er sagt frá í guðspjöllunum. Þeir eru jafnan nefndir saman í upptalningu postulanna og kirkjan heldur sameiginlega hátíð þeirra 28. október.

Símon er nefndur vandlætari eða hinn ákafi. Heitið gæti bent til þess að hann hafi haft samúð með þeim sem vildu losna undan yfirráðum Rómverja, en það þarf ekki að merkja að hann hafi tekið þátt í vopnaðri andspyrnu. Benedikt XVI páfi benti á í trúfræðsluerindi árið 2006 að heitið gæti ekki síður vísað til trúarlegs eldmóðs hans og hollustu við lögmál Guðs. Með vali sínu á Símoni og Matteusi tollheimtumanni sýnir Jesús að hann kallar saman menn úr ólíkum áttum samfélagsins og sameinar þá í þjónustu kærleikans. [2]

Júdas Taddeus er í Lúkasarguðspjalli nefndur Júdas Jakobsson til aðgreiningar frá Júdasi Ískaríot, sem sveik Jesú. Samkvæmt ýmsum fornum kirkjuhefðum var hann skyldur Jesú. Í frásögnum um þessa ættingja koma meðal annars fyrir Alfeus og Kleófas, sem stundum hafa verið taldir sami maður, en ekki er unnt að staðfesta þessi ættartengsl með vissu.

Hér er athyglisverður vitnisburður Hegesippusar, kristins sagnaritara á 2. öld sem ferðaðist meðal kristinna safnaða og til Rómar og safnaði frásögnum um fyrstu kynslóðir kirkjunnar. Rit hans eru að mestu glötuð, en Eusebius kirkjusagnaritari varðveitti brot úr þeim í Kirkjusögu sinni á 4. öld. Þar kemur fram sú hefð að Kleófas hafi verið bróðir heilags Jósefs og að sonur hans, Símeon, hafi tekið við forystu safnaðarins í Jerúsalem eftir Jakob hinn réttláta. Ekki er þó öruggt að þessi Símeon hafi verið sami maður og Símon postuli, eða að Júdas Taddeus hafi verið sonur Kleófasar. [3]

Samkvæmt fornum helgisögnum héldu Símon og Júdas saman í trúboðsferðir austur á bóginn, meðal annars til Persíu, þar sem þeir hafi að lokum látið lífið fyrir trú sína. Frásagnir um dauða þeirra eru mismunandi og söguleg vissa um atburðina takmörkuð. Leifar sem taldar eru þeirra hafa um aldir verið til sérstakrar dýrkunar í Péturskirkjunni í Róm. [4]

Tilvitnun

„Af því sem hann sagði áttu þeir að skilja að það var köllun þeirra að snúa syndurum til iðrunar, lækna þá sem sjúkir voru, hvort sem það var á líkama eða í anda, og leita eftir í öllum samskiptum sínum að gjöra aldrei vilja sinn heldur vilja þess sem sendi þá.“

Heilagur Kýrill frá Alexandríu (um 370–444), biskup og kirkjufræðari, í skýringum sínum á Jóhannesarguðspjallinu. Textinn er síðari lestur lestrartíðar á hátíð heilagra Símonar og Júdasar Taddeusar. Heimild: Tíðabænabókin; Kýrill frá Alexandríu, Skýringar á Jóhannesarguðspjallinu, 12. bók, 1. kafli (PG 74, 707–710). [5]

Lærdómur

Guðspjallið segir frá því að Jesús velur postulana eftir næturlanga bæn. Hann velur ekki menn sem hafa sannað yfirburði sína heldur einstaklinga með ólíka fortíð, mismunandi skapgerð og mannlega veikleika. Það sem sameinar þá er ekki það sem þeir hafa sjálfir áorkað heldur sá sem hefur kallað þá.

Í fyrri lestri lestrartíðar á þessari hátíð segir Páll postuli: „Þannig líti menn á oss svo sem þjóna Krists og ráðsmenn yfir leyndardómum Guðs. Nú er þess krafist af ráðsmönnum, að sérhver reynist trúr“ (1Kor 4,1–2). [6]

Hér birtist grundvallaratriði postuladómsins. Postularnir eru ekki eigendur þeirrar náðar sem þeim er falin, heldur ráðsmenn hennar. Þeir eiga ekki að boða sjálfa sig heldur Krist. Við vitum lítið um persónulegan árangur Símonar og Júdasar Taddeusar, en nöfn þeirra hafa varðveist í kirkjunni vegna þess að þeir tilheyrðu þeim hópi sem Kristur kallaði og sendi. Mælikvarði postuladómsins er ekki frægð eða mannleg viðurkenning heldur trúmennska við þann sem sendir.

Heilagur Kýrill frá Alexandríu dýpkar þessa hugsun þegar hann skýrir orð Jesú: „Eins og Faðirinn hefur sent mig, eins sendi ég yður“ (Jh 20,21). Postularnir eiga að halda áfram því verki sem Kristur hóf, leiða menn til iðrunar, lækna þjáningar líkamans og sálarinnar og leita ekki eigin vilja heldur vilja Guðs. Þeir eru kallaðir til að vera ljósker sem bera birtu Krists út í heiminn.

Þetta tengist beint guðspjalli dagsins. Þegar Jesús gengur niður af fjallinu leitar fólkið til hans vegna þess að frá honum kemur kraftur sem læknar alla. Postularnir eru sendir til að bera vitni um þennan sama Krist og gera frelsandi nærveru hans sýnilega meðal mannanna. Kirkjan er því ekki stofnuð til að þjóna eigin vegsemd heldur til að boða fagnaðarerindið, leiða menn til sátta við Guð og bera kærleika hans þeim sem þurfa mest á honum að halda.

Við síðustu kvöldmáltíðina spurði Júdas Taddeus Jesú: „Drottinn, hverju sætir það að þú vilt birtast okkur en eigi heiminum?“ (Jh 14,22). Jesús svaraði að sá sem elskaði hann myndi varðveita orð hans og að Faðirinn og Sonurinn myndu koma til hans og gera sér bústað hjá honum. Þar kemur fram að nærvera Guðs er ekki aðeins opinberun ytri máttar heldur einnig leyndardómur kærleikans sem tekur sér bólfestu í mannshjartanu. [7]

Postulleg köllun fól þó einnig í sér fórnir. Páll lýsir reynslu sinni með orðunum: „Hrakyrtir blessum vér, ofsóttir umberum vér, lastaðir áminnum vér“ (1Kor 4,12–13). Þannig birtist andi postuladómsins, ekki í hefnd eða valdabaráttu heldur í þolinmæði, trúmennsku og kærleika, jafnvel andspænis fjandskap. Helgisögurnar um píslarvætti Símonar og Júdasar minna okkur á þetta, þótt einstök söguleg atriði þeirra verði ekki staðfest.

Við erum ekki öll kölluð til sama hlutverks og postularnir tólf, en með skírninni erum við kölluð til að bera vitni um Krist í okkar eigin lífi. Þar skiptir trúmennskan mestu. Það er ekki alltaf sá sem mest ber á sem vinnur hið mikilvægasta verk, heldur sá sem varðveitir það sem honum hefur verið trúað fyrir og miðlar því áfram af kærleika.

Bæn

Guð, sem kallaðir heilaga Símon og Júdas Taddeus til hóps hinna tólf postula, veit okkur að lifa í einingu og trúmennsku við þig. Hjálpa okkur að vera góðir ráðsmenn þeirra gjafa sem við höfum þegið og að leita ekki eigin vegsemdar heldur vilja þíns. Gef okkur þann eldmóð sem færir frið, það hugrekki sem varðveitir trúna og þann kærleika sem læknar sár og vekur von. Fyrir Jesú Krist, Drottin vorn. Amen.

Heimildir

[1] Hið íslenska biblíufélag, Lúkasarguðspjall 6,12–19, Biblía 21. aldar. ↩

[2] Benedikt XVI páfi, Simon and Jude, almenn áheyrn á Péturstorgi, 11. október 2006, Páfagarðurinn. ↩

[3] Eusebius frá Sesareu, Kirkjusaga (Historia Ecclesiastica), III. bók, 11. kafli og IV. bók, 22. kafli. Frásagnir Hegesippusar um Kleófas, Símeon og fyrstu kynslóðir kristinna manna. Ensk þýðing í Nicene and Post-Nicene Fathers, 2. ritröð, 1. bindi, ritstj. Philip Schaff og Henry Wace, 1890. ↩

[4] Vatican News, Sts. Simon and Jude (Taddeo), Apostles, 28. október. Æviágrip og kirkjulegar helgisagnir. ↩

[5] Heilagur Kýrill frá Alexandríu, Skýringar á Jóhannesarguðspjallinu (Commentarius in Ioannem), 12. bók, 1. kafli, Patrologia Graeca 74, dálkar 707–710. Íslensk þýðing í Tíðabænabókinni, síðari lestur lestrartíðar 28. október. Sjá einnig Mission of the Twelve Apostles, ensk þýðing. ↩

[6] Fyrra bréf Páls postula til Korintumanna, 4,1–16. Fyrri lestur lestrartíðar 28. október, Tíðabænabókin. Sjá einnig Universalis, Office of Readings, 28 October 2026. ↩

[7] Hið íslenska biblíufélag, Jóhannesarguðspjall 14,22–23, Biblía 21. aldar. Sjá einnig skýringu Benedikts XVI páfa í heimild [2]. ↩

Vígsludagur höfuðkirkna postulanna Péturs og Páls - minning 18. nóvember

Heilagur Pétur heldur á lyklunum og heilagur Páll á bók.  Að baki þeim sjást Péturskirkjan í Vatíkaninu og Pálskirkjan utan múranna í Róm. T...