Í dag minnist kirkjan hins heilaga nafns Maríu, móður Jesú. Nafn hennar hefur um aldir verið kristnum mönnum tákn trúar, vonar og trausts á Guð. Heilagur Bernharður frá Clairvaux líkti Maríu við „stjörnu hafsins“ sem lýsir þeim sem sigla um ólgusjó lífsins og bendir þeim leiðina til Krists.
Saga minningarinnar
Minning hins heilaga nafns Maríu á rætur að rekja til Spánar á 16. öld og breiddist smám saman út. Árið 1666 fengu Berfættir Karmelítar sérstakt leyfi til að halda tíðagjörð til heiðurs nafni Maríu fjórum sinnum á ári. Árið 1671 var hátíðin heimiluð um allt Spánarríki og einnig í konungsríkinu Napólí.
Minningin tengdist síðar dramatískum atburðum við Vínarborg. Hinn 12. september 1683 sigruðu kristnir herir undir forystu Jóhanns III Sobieski Póllandskonungs her Tyrkjaveldis og rufu umsátur þess um borgina. Í kjölfarið lét Innosent XI páfi halda minningu nafns Maríu um alla hina vestrænu kirkju sem þakkargjörð fyrir sigurinn.
Við endurskoðun hins almenna rómverska dagatals eftir síðara Vatíkanþingið var minningin felld úr almenna dagatalinu, meðal annars vegna þess að hún þótti skarast við fæðingarhátíð Maríu meyjar 8. september. Hún hélt þó áfram að lifa í sérstökum dagatölum og guðrækni kirkjunnar. Heilagur Jóhannes Páll II tók hana síðan aftur inn í almenna rómverska dagatalið sem valkvæða minningu 12. september.
„En mærin hét María“
Nafn Maríu er hebreska nafnið Miryam. Uppruni þess og nákvæm merking eru ekki fullkomlega ljós og ýmsar skýringar hafa verið settar fram í aldanna rás. Í kristinni hefð varð þó snemma sérstaklega áhrifamikil tengingin við latneska heitið stella maris – „stjarna hafsins“.
Heilagur Bernharður frá Clairvaux byggir eina fegurstu prédikun sína um Maríu á þessari mynd. Hann sér mannlegt líf eins og siglingu yfir ótryggt og stormasamt haf. María er stjarnan sem sjómaðurinn horfir til þegar hann þarf að halda réttri stefnu.
Bernharður segir:
„Þér öll, sem eruð sjálf stödd í hafróti heimsins, veltist í stormum og ofsa fremur en að ganga um landið, snúið ekki augum yðar frá þessari skínandi stjörnu, nema þér viljið láta fellibylinn yfirbuga yður.“
Og síðan kemur hið fræga ákall:
„Ef þú ert í hættu, í angist, í vafa, hugsaðu þá til Maríu, ákallaðu Maríu. Lát nafn hennar ávallt vera á vörum þínum, alltaf í hjarta þínu.“
Stjarnan vísar til Krists
Mynd Bernharðs verður rétt skilin þegar þess er gætt að María er ekki sjálf áfangastaður ferðarinnar. Stjarnan stöðvar ekki storminn og hún er ekki höfnin. Hún hjálpar sjómanninum að halda stefnu. Þannig leiðir María hinn kristna mann ekki til sjálfrar sín heldur til sonar síns.
Bernharður leggur því ekki aðeins áherslu á að ákalla Maríu. Hann segir jafnframt að sá sem vilji njóta leiðsagnar hennar eigi að „líkja eftir fordæmi lífs hennar“. Að hafa nafn Maríu á vörum sér og í hjarta felur því í sér að læra af trú hennar, auðmýkt, hlýðni og trausti á Guð.
Leiðarstjarna á vegi trúarinnar
Benedikt XVI páfi prédikaði einmitt á minningu hins heilaga nafns Maríu 12. september 2006. Hann minnti þá á frásögnina af brúðkaupinu í Kana, þar sem María tekur eftir neyð annarra og ber hana fram fyrir Jesú.
Hún er, sagði páfinn, móðir sem sér þarfir mannanna og ber þær fram fyrir Drottin. Hann hvatti hina trúuðu til að taka við Maríu sem leiðarstjörnu lífs síns, þeirri sem leiðir okkur inn í hina miklu fjölskyldu Guðs.
Þessi hugsun fellur vel að orðum Bernharðs. María er stjarna vegna þess að hún endurkastar ljósi sem á upptök sín annars staðar. Allt líf hennar vísar til Krists. Orð hennar í Kana draga þessa köllun saman í einni einfaldri setningu: „Gjörið allt, sem hann segir yður.“
Lærdómur
Nafn Maríu minnir okkur á manneskju sem lagði líf sitt í hendur Guðs. Hún vissi ekki hvert já hennar við boðun engilsins myndi leiða hana. Samt svaraði hún: „Sjá, ég er ambátt Drottins. Verði mér eftir orði þínu.“ Hún fylgdi syni sínum frá Betlehem til Golgata og stóð undir krossinum þegar flestir aðrir höfðu flúið.
Þess vegna getur heilagur Bernharður líkt henni við stjörnu yfir ólgusjó. Stjarnan tekur storminn ekki frá okkur. Hún tekur ekki burt sorgina, óttann, freistinguna eða óvissuna. En hún hjálpar okkur að halda stefnu þegar við eigum erfitt með að sjá leiðina fram undan.
Kannski er það einmitt þá sem orð Bernharðs verða okkur dýrmætust: „Hugsaðu til Maríu, ákallaðu Maríu.“ Ekki vegna þess að hún komi í stað Krists heldur vegna þess að hún segir okkur hið sama og hún sagði þjónunum í Kana: Horfið til hans. Treystið honum. Gjörið það sem hann segir ykkur.
Að heiðra nafn Maríu er því meira en að bera nafn hennar á vörum. Það er að leitast við að hafa sama traust til Guðs og hún hafði, sýna sömu auðmýkt og hún sýndi og leyfa Kristi að verða leiðarstjarna lífs okkar.
Bæn
Almáttugi og miskunnsami Guð,
þú gafst oss Maríu mey
sem móður sonar þíns og fyrirmynd trúarinnar.
Gef að vér megum, að fordæmi hennar,
treysta þér þegar leiðin er óljós,
halda fast í vonina þegar stormar lífsins rísa
og varðveita orð þitt í hjörtum vorum.
Þegar vér erum í hættu, angist eða vafa,
lát þá minninguna um Maríu minna oss á
að beina sjónum vorum að Kristi,
syni hennar og Drottni vorum.
Lær oss að hlýða ráði hennar:
að gera allt það sem hann segir oss
og fylgja honum trúföst allt til enda.
Fyrir Krist, Drottin vorn.
Amen.
Heimildir
• Tíðabænabók rómversk-kaþólsku kirkjunnar: minning hins heilaga nafns Maríu og prédikun heilags Bernharðs frá Clairvaux, Homilia super Missus est 2, 17 (PL 183, 70–71).
• Benedikt XVI páfi: prédikun í Regensburg 12. september 2006.