 |
| Heilagur Lárentíus, djákni og píslarvottur |
Á hverju ári um miðjan ágúst lýsist næturhiminninn upp af Perseiðaloftsteinunum. Í kristinni alþýðuhefð hafa þessar stjörnur stundum verið kallaðar tár Lárentíusar, því kirkjan minnist hinn 10. ágúst eins ástsælasta píslarvotts síns, heilags Lárentíusar djákna. Þótt þessi tenging sé þjóðleg hefð fremur en kirkjuleg bendir hún á sannleik sem kristnir menn hafa varðveitt í nærri sautján aldir: ljós heilagra deyr ekki með dauðanum heldur heldur áfram að lýsa upp veg annarra.
Lárentíus varð ekki frægur vegna þess hvernig hann dó heldur vegna þess hvernig hann lifði. Hann helgaði líf sitt þjónustu Krists í hinum fátæku og sýndi með öllu lífi sínu að kærleikurinn er mesti fjársjóður kirkjunnar.
Æviágrip
Heilagur Lárentíus fæddist líklega á Spáni á fyrri hluta þriðju aldar. Hann kom ungur til Rómar og varð náinn samstarfsmaður Sixtusar II páfa. Þegar Sixtus var kjörinn biskup Rómar fól hann Lárentíusi embætti djákna og gerði hann ábyrgan fyrir kirkjueignum og hjálparstarfi safnaðarins.
Djáknar fyrstu alda kirkjunnar gegndu mikilvægu hlutverki við altarið en þjónusta þeirra náði jafnframt út fyrir kirkjuveggina. Lárentíus annaðist ekkjur og munaðarlaus börn, skipulagði hjálp til fátækra og gætti þess að gjafir safnaðarins kæmust til þeirra sem mest þurftu á þeim að halda. Þess vegna er hann enn í dag verndardýrlingur djákna og margra þeirra sem helga líf sitt þjónustu við aðra.
Árið 258 hóf Valeríanus keisari harðar ofsóknir gegn kirkjunni. Sixtus II páfi var tekinn af lífi 6. ágúst ásamt nokkrum djáknum sínum. Samkvæmt fornri hefð hljóp Lárentíus á eftir páfanum og sagði: „Faðir, hvert ferðu án djákna þíns?“ Páfinn svaraði að innan fárra daga myndi hann sjálfur fylgja honum í píslarvættið.
Yfirvöld kröfðust þess að Lárentíus afhenti „fjársjóði kirkjunnar“. Hann safnaði þá saman fátækum, sjúkum, ekkjum og munaðarlausum og leiddi þá fyrir embættismanninn. „Þetta,“ sagði hann, „eru fjársjóðir kirkjunnar.“ Með þessum orðum játaði hann að verðmætasta eign kirkjunnar væri ekki gull eða silfur heldur fólkið sem Kristur elskaði.
Nokkrum dögum síðar var Lárentíus tekinn af lífi. Frá fjórðu öld hefur kirkjan heiðrað hann sem einn mesta píslarvott Rómar. Konstantínus keisari lét reisa kirkju yfir gröf hans við Via Tiburtina, þar sem stendur enn í dag basilíkan San Lorenzo fuori le Mura.
Ristin – tákn heilags Lárentíusar
Heilagur Lárentíus er nær ávallt sýndur í kirkjulist með járnrist í hendi eða við hlið sér. Samkvæmt fornri kirkjuhefð var hann brenndur lifandi á slíkri rist eftir að hafa neitað að afhenda „fjársjóði kirkjunnar“ og í staðinn bent á fátæka og sjúka sem hennar sönnu auðæfi. Þótt elstu sögulegu heimildir greini ekki nákvæmlega frá aðferð píslarvættisins varð þessi frásögn snemma hluti af lifandi minni kirkjunnar og hefur mótað helgimyndir hans allt fram á okkar daga.
„Hann þjónustaði heilagt blóð Krists“
Í tíðabæn kirkjunnar er lesið úr prédikun heilags Ágústínusar um Lárentíus:
„Þar þjónustaði hann heilagt blóð Krists; þar fyrir sakir nafns Krists úthellti hann sínu eigin blóði... Á sama hátt og hann hafði átt hlutdeild í sjálfsgjöf við borð Drottins þannig bjó hann sig undir að bera fram slíka gjöf. Í lífi sínu elskaði hann Krist; í dauða sínum fylgdi hann í fótspor hans.“
Ágústínus sér hér djúpa tengingu milli altarisins og lífsins. Sá sem þjónar fórn Krists er jafnframt kallaður til að verða sjálfur lifandi fórn kærleikans. Píslarvætti Lárentíusar var því ekki einangraður hetjudómur heldur eðlilegt framhald þeirrar þjónustu sem hann hafði þegar helgað lífi sínu.
Hvað getum við lært af heilögum Lárentíusi í dag?
Saga Lárentíusar talar af miklum krafti inn í samtímann. Í samfélagi þar sem árangur er oft mældur í auði, áhrifum og sýnileika minnir hann okkur á að Guð metur eftir öðrum mælikvarða. Spurningin er ekki hversu mikið við eigum heldur hve mikill kærleikur okkar er.
Þegar Lárentíus kallaði fátæka og sjúka „fjársjóði kirkjunnar“ var hann ekki að mæla fyrir rómantískri fátækt heldur að minna á að sérhver manneskja ber í sér ómetanlega reisn vegna þess að hún er sköpuð í Guðs mynd. Kirkjan gleymir sjálfri sér ef hún gleymir þeim sem minnst mega sín.
Heilagur Ágústínus bætir síðan við mikilvægri áminningu. Ekki eru allir kallaðir til píslarvættis, en allir eru kallaðir til heilagleika. Í fallegri mynd segir hann að í garði Drottins vaxi ekki aðeins rósir píslarvottanna heldur einnig liljur meyjanna, blóm hjónanna og fjólur ekknanna. Guð kallar hvern og einn á sinni leið.
Lárentíus kennir okkur því að heilagleikinn felst fyrst og fremst í trúfesti í daglegri þjónustu. Sá sem gefur af tíma sínum, hlustar á þann sem er einmana, hjálpar þeim sem eru í neyð eða þjónar kirkjunni af auðmýkt gengur sömu leið og djákni Rómar, jafnvel þótt hann sé ekki kallaður til að úthella blóði sínu.
Bæn
Almáttugi Guð,
þú gafst heilögum Lárentíusi náð til að þjóna kirkju þinni af trúfesti
og standa óhræddur sem vitni Krists allt til dauða.
Kenndu okkur að sjá hina sönnu fjársjóði kirkjunnar
í hverri þeirri manneskju sem þarfnast kærleika, miskunnar og vonar.
Gef okkur auðmjúkt hjarta sem þjónar fremur en drottnar
og styrk til að fylgja Kristi af trúfesti í öllum aðstæðum lífsins.
Lát okkur, að fordæmi heilags Lárentíusar,
bera ljós Krists inn í heiminn
svo að líf okkar verði lifandi vitnisburður um kærleika þinn.
Fyrir Krist, Drottin vorn.
Amen.