 |
| Heilög Elísabet frá Portúgal |
Heilög Elísabet frá Portúgal (1271–1336) var drottning, eiginkona, móðir og síðar ekkja. Hennar er þó umfram allt minnst sem friðflytjanda sem lagði líf sitt í sölurnar til að sætta fólk og koma í veg fyrir blóðsúthellingar. Hún sýndi að heilagleikinn getur blómstrað jafnt í konungshöll sem klaustri.
Prinsessa sem varð drottning
Elísabet fæddist árið 1271 og var dóttir Péturs III Aragonskonungs. Hún var nefnd eftir langömmu sinni, heilagri Elísabetu af Ungverjalandi, og virðist hafa erft bæði djúpa trú og sérstaka umhyggju fyrir fátækum.
Aðeins tólf ára gömul var hún gift Díonýsíusi (Dinis), konungi Portúgals. Hjónabandið var ekki auðvelt. Konungurinn var hæfileikaríkur stjórnandi en hélt fram hjá konu sinni og eignaðist fjölda óskilgetinna barna. Elísabet svaraði ekki með biturð heldur með þolinmæði, kærleika og trúfesti.
Samkvæmt fornum heimildum skipulagði hún dagana af mikilli kostgæfni. Hún hóf hvern morgun með tíðabænum, sinnti skyldum sínum við hirðina en gaf jafnframt ríflega til fátækra, tók á móti pílagrímum, studdi sjúkrahús og hjálpaði munaðarlausum börnum og ungu fólki í nauðum.
Friðflytjandi milli stríðandi manna
Það sem gerði Elísabetu þó sérstaka í sögu kirkjunnar var hlutverk hennar sem sáttasemjara. Þegar sonur hennar, Afonso prins, reis upp gegn föður sínum, lagði hún sjálf af stað milli herjanna og tókst oftar en einu sinni að koma á sættum. Síðar beitti hún sér einnig til að afstýra styrjöld milli Ferdinands IV Kastilíukonungs og Jakobs II Aragonskonungs, sem jafnframt var bróðir hennar.
Síðasta ferð hennar varð einnig friðarför. Þrátt fyrir háan aldur lagði hún af stað sumarið 1336 til að sætta tvo konunga sem voru á leið til stríðs. Þar veiktist hún og lést í bænum Estremoz 4. júlí árið 1336.
Ekkja sem lifði í einfaldleika
Eftir lát eiginmanns síns árið 1325 hugðist Elísabet ganga í klaustur hjá fátæku Klarissusystrunum sem hún hafði sjálf stofnað í Coimbra. Henni var þó ráðlagt að taka þess í stað við þriðju reglu heilags Frans og bjó síðan í miklum einfaldleika við hlið klaustursins, helguð bæn, þjónustu og kærleiksverkum. Árið 1625 var hún tekin í tölu heilagra af kirkjunni.
„Sælir eru friðflytjendur“
Í lestri tíðabænabókarinnar á minningardegi hennar eru hugleidd orð Krists:
„Sælir eru friðflytjendur því að þeir munu Guðs börn kallaðir verða.“ (Matt. 5,9)
Í prédikun sem eignuð er heilögum Pétri Krýsológusi er sagt að friðurinn sé „móðir kærleikans, band samlyndis og augljóst tákn um hreina sál.“ Þar er einnig minnt á að Kristur hafi skilið eftir frið sinn sem dýrmætustu gjöfina og að kristnir menn eigi að varðveita hana af kostgæfni.
Þessi orð lýsa lífi heilagrar Elísabetar einstaklega vel. Hún lét friðinn ekki aðeins vera hugsjón heldur verkefni. Hún gekk sjálf inn í átök, hlustaði á báða aðila og lagði allt kapp á að sætta menn áður en vopnin töluðu.
Hvað getum við lært?
Heilög Elísabet minnir okkur á að friður verður ekki til sjálfkrafa. Hann krefst auðmýktar, þolinmæði og vilja til að stíga fyrsta skrefið. Á tímum þar sem samfélög, fjölskyldur og jafnvel kirkjur glíma oft við deilur og skautun kallar líf hennar okkur til að vera fólk sátta fremur en sundrungar. Stundum felst mesta hetjudáð kristins manns ekki í því að sigra andstæðing sinn heldur að hjálpa tveimur andstæðingum að finna hvorn annan á ný. Heimurinn dáist oft að þeim sem vinna stríð. Kirkjan minnist hins vegar konu sem ávann frið. Heilög Elísabet sýndi að orð Krists eru ekki óraunhæf hugsjón heldur lífsstefna sem getur breytt bæði fjölskyldum og þjóðum. Það er erfitt að elska óvini sína, en án þeirrar elsku verður enginn varanlegur friður.
Bæn
Heilaga Elísabet frá Portúgal, þú sem lagðir líf þitt fram til að sætta menn og varðveita frið, bið fyrir okkur. Kenn okkur að svara reiði með mildi, sundrungu með sáttfýsi og hatri með kærleika. Gefðu okkur hugrekki til að vera friðflytjendur í fjölskyldum okkar, samfélagi og kirkju, svo að við megum sannarlega kallast Guðs börn.
Amen.