 |
| Þegar Jesús kallaði hana með nafni sínu – „María!“ – breyttist sorgin í gleði |
Á þessum degi minnumst við heilagrar Maríu Magdalenu, sem kirkjan heiðrar með sérstakri hátíð sem postula postulanna. Hún var fyrsta manneskjan sem varð vitni að upprisu Krists og fékk það hlutverk að boða postulunum gleðitíðindin. Guðspjall dagsins úr Jóhannesarguðspjalli (Jh. 20, 1-2 og 11-18) lýsir náið þessum merka atburði og þeirri umbreytingu sem verður þegar manneskja sem elskar og leitar mætir hinum upprisna Kristi.
María Magdalena fer árla að gröfinni, í skugga sorgarinnar, þar sem vonin virðist horfin. Sá sem hún hafði elskað og fylgt allt til dauða er horfinn, og gröfin tóm. Hún grætur og leitar áfram. Hún talar við engla en skilur ekki. Hún mætir sjálfum Jesú en þekkir hann ekki — því hún leitar hins liðna, hins látna. Þangað til hann segir nafn hennar: María! Þá opnast augu hennar og hjarta hennar. Í einu orði, persónulegu ávarpi, birtist upprisinn Drottinn — og öll merkingin breytist. Það er sami Jesús, en ekki lengur hinn jarðneski kennari. Nú er hann sá sem fer til Föðurins og opnar leiðina að Guði.
María fær nýtt hlutverk: hún verður boðberi upprisunnar, trúverðugt vitni fyrir sjálfa postulana. Í henni sjáum við hvernig trúin á hinn upprisna Krist er ekki aðeins háð skilningi, heldur er hún svar kærleikans við þeirri rödd sem nefnir okkur með nafni. Eins og Jesús sagði sjálfur: „Ég er góði hirðirinn og þekki mína og mínir þekkja mig“ (Jh. 10,14). Í leit okkar að Guði, jafnvel þegar sorg og vonleysi skyggja á, má finna huggun í þessari frásögn. Því Jesús birtist okkur þar sem við síst búumst við því — og kallar á okkur með nafni.
Hver var heilög María Magdalena?
María Magdalena dregur nafn sitt af heimabæ sínum, Magdölu, sem stóð við vesturströnd Galíleuvatns. Í Lúkasarguðspjalli segir að Jesús hafi ferðast um borgir og þorp og boðað fagnaðarerindið um Guðs ríki. Með honum voru postularnir tólf og einnig nokkrar konur sem hann hafði læknað af sjúkdómum og frelsað undan illum öndum. Þar á meðal var María Magdalena, „sem sjö illir andar höfðu farið út úr“ (Lk. 8,2).
Hvað þessi orð merkja nákvæmlega vitum við ekki. Í biblíulegu samhengi getur talan sjö táknað fullkomnun eða að vandinn hafi verið mjög alvarlegur. Hún gæti því hafa glímt við þunga líkamlega eða andlega kvöl sem Jesús leysti hana undan. Það sem guðspjallið leggur áherslu á er ekki fortíð hennar heldur umbreytingin sem varð þegar hún mætti Kristi. Frá þeirri stundu varð hún trúfastur lærisveinn sem fylgdi honum allt til enda.
Var María Magdalena vændiskona?
Ein útbreiddasta hugmynd kristinnar sögu er að María Magdalena hafi áður verið vændiskona. Sú hugmynd lifði í margar aldir og hafði mikil áhrif á list, bókmenntir og prédikanir. Hins vegar byggir hún ekki á því sem guðspjöllin segja.
Misskilningurinn varð til þegar nafnlaus kona, sem Lúkasarguðspjall lýsir sem „syndugri konu“ og smyr fætur Jesú með ilmvatni (Lk. 7), var síðar talin vera María Magdalena. Enn síðar var henni einnig ruglað saman við Maríu frá Betaníu, systur Mörtu og Lasarusar, sem einnig smyr Jesú með ilmolíu samkvæmt Jóhannesi.
Nútíma biblíurannsóknir hafa sýnt að engin bein tengsl eru milli þessara þriggja kvenna í guðspjöllunum. Kaþólska kirkjan greinir þær því í dag skýrt að sem þrjár ólíkar persónur. Það sem ritningin segir um Maríu Magdalenu er einfaldlega að Jesús frelsaði hana frá mikilli þjáningu og að hún varð einn trúfastasti lærisveinn hans. Þessi leiðrétting dregur ekkert úr helgi Maríu Magdalenu. Þvert á móti beinir hún athyglinni að því sem guðspjöllin sjálf leggja mesta áherslu á: trúfesti hennar við Krist og einstöku hlutverki hennar í vitnisburðinum um upprisuna.
Trúföst allt til krossins
Þegar flestir lærisveinarnir flúðu af ótta stóð María Magdalena áfram við kross Jesú. Hún var meðal þeirra fáu sem fylgdust með þegar hann dó, og hún var einnig viðstödd þegar Jósef frá Arímaþeu lagði líkama hans í gröfina. Hún vissi því nákvæmlega hvar gröfin var.
Snemma á páskamorgni kom hún aftur þangað, knúin áfram af kærleika sínum til Meistarans. Hún sá steininn frátekinn og hljóp þegar í stað til Péturs og Jóhannesar. Eftir að þeir höfðu skoðað gröfina og snúið heim varð hún eftir ein. Þar, mitt í sorginni og tárunum, beið hennar stærsta stund lífs síns.
Jesús endurreisir reisn kvenna
Þegar Jesús hóf opinbera þjónustu sína var staða kvenna víða veik í samfélagi Palestínu. Þær nutu ekki sömu réttinda og karlar, höfðu takmarkað aðgengi að menntun og trúarlegri kennslu og voru oft háðar föður sínum eða eiginmanni. Þótt margar guðhræddar konur gegndu mikilvægu hlutverki í sögu Ísraels var það óvenjulegt að rabbí, það er trúarleiðtogi og kennari, tæki konur í hóp lærisveina sinna.
Guðspjöllin sýna að Jesús kom fram við konur af virðingu sem vakti athygli samtímans. Hann ræddi við þær opinberlega, tók við þeim sem lærisveinum sínum, lofaði trú þeirra og fól þeim mikilvæg verkefni. María frá Betaníu sat við fætur hans sem lærisveinn, samverska konan varð boðberi í heimaborg sinni og María Magdalena varð fyrsta vitni upprisunnar. Þótt samfélag samtímans setti konum ýmsar skorður leit Jesús ekki á þær út frá stöðu þeirra heldur þeirri reisn sem Guð hafði gefið þeim. Þannig varð framkoma hans lifandi vitnisburður um að í Guðs ríki er hver manneskja kölluð til heilagleika og þjónustu.
Hápunktur þessarar nýju sýnar birtist á páskamorgni. Jesús birtist fyrst Maríu Magdalenu og fól henni að flytja postulunum gleðifréttirnar um upprisuna. Með því sýndi hann að í Guðs ríki ráðast köllun og vitnisburður ekki af stöðu eða virðingu í augum samfélagsins heldur af trúfesti og kærleika. María Magdalena varð því fyrsta vitni páskanna og „postuli postulanna“, ekki vegna mannlegrar stöðu sinnar heldur vegna þess að hinn upprisni Kristur sjálfur kallaði hana með nafni og sendi hana.
Postuli postulanna
Þegar Jesús kallaði hana með nafni sínu – „María!“ – breyttist sorgin í gleði. Hún varð fyrsta manneskjan sem hitti hinn upprisna Krist og fyrsta vitnið sem fékk það verkefni að flytja postulunum boðskap upprisunnar.
Þess vegna nefndi heilagur Tómas frá Akvínó hana apostola apostolorum – postula postulanna. Hún var ekki postulinn í sama skilningi og hinir tólf, en hún var send af Kristi sjálfum til að boða þeim gleðifréttirnar sem urðu fyrsti boðskapur páskana og grundvöllur allrar kristinnar trúar: „Ég hef séð Drottin!“
Til að undirstrika þetta mikilvæga hlutverk ákvað Frans páfi árið 2016 að hækka minningardag hennar úr almennri minningu í hátíð í helgihaldi kaþólsku kirkjunnar. Með þeirri ákvörðun vildi hann minna á að María Magdalena er fyrirmynd allra þeirra sem kallaðir eru til að bera vitni um hinn upprisna Krist.
Úr prédikun heilags Gregoríusar mikla: „Hún þráði Krist en hélt að hann hefði verið tekinn burt“
Einn áhrifamesti texti kirkjufeðranna um Maríu Magdalenu er að finna í prédikun heilags Gregoríusar mikla páfa (540–604). Hann sér í tárum hennar mynd af allri sálinni sem leitar Guðs. Það var ekki fræðileg þekking eða skjót niðurstaða sem leiddi hana til hins upprisna Krists, heldur staðföst ást sem gafst ekki upp. Hér er tilvitnun úr tíðabænabók kirkjunnar:
„Lát oss hugleiða hugarþel Maríu og hina miklu elsku sem hún bar til Krists. Þótt lærisveinarnir hefðu yfirgefið gröfina varð hún eftir. Hún leitaði hans sem hún hafði ekki fundið og grét meðan hún leitaði. Hún brann af ást, hún þráði hann sem hún hélt að hefði verið tekinn burt. Og þannig gjörðist það að konan sem varð eftir til að leita Krists sá hann ein. Því að þolgæði er nauðsynlegt fyrir allar góðar gjörðir eins og rödd sannleikans segir oss: „Sá sem staðfastur er allt til enda mun hólpinn verða.“
„Í fyrstu leitaði hún en fann ekki. En hún var þolgóð og þá gjörðist það að hún fann hann sem hún leitaði að. Þegar þrá vorri er ekki fullnægt verður hún sterkari og við það að verða sterkari beinist hún öll að því sem hún sækist eftir. Heilög þrá vex í eftirvæntingu en ef hún vex ekki er hún ekki raunveruleg þrá.“
„Jesús segir við hana: ‘María.’ Hún hafði ekki borið kennsl á Jesúm þegar hann nefndi hana ‘konu’ og því kallar hann hana með nafni. Og þegar María er ávörpuð með nafni sér hún þann sem talar. Hún kallar hann strax ‘Rabbúní,’ það er ‘meistari,’ vegna þess að hann sem hún leitaði hið ytra var sá sem kenndi henni hið innra að halda áfram leit sinni.“
Þessi hugleiðing Gregoríusar sýnir að það var ekki aðeins upprisan sem umbreytti Maríu Magdalenu heldur einnig þolgóð leit hennar. Hún gafst ekki upp þegar aðrir fóru heim. Ástin hélt henni við gröfina og einmitt þar fékk hún að heyra hið persónulega ávarp Krists: „María.“ Í því augnabliki varð sorgin að gleði og leitin að trú.
Dýrkuð frá fyrstu tíð
Frá fyrstu öldum hefur María Magdalena skipað sérstakan sess í lífi kirkjunnar. Bæði austurkirkjan og vesturkirkjan hafa heiðrað hana sem fyrsta vitni upprisunnar, þótt áherslurnar hafi verið ólíkar. Á síðari árum hefur kirkjan í vaxandi mæli lagt áherslu á hið biblíulega hlutverk hennar sem trúfasts lærisveins og boðbera páskaboðskaparins. Þegar Frans páfi hækkaði minningardag hennar í hátíð árið 2016 staðfesti hann það sem kirkjan hefur alla tíð trúað: að vitnisburður Maríu Magdalenu sé órjúfanlegur hluti af sjálfum grunni kristinnar trúar. Í austurkirkjunni ber hún jafnvel heitið „jafningi postulanna“ (isapóstolos), sem undirstrikar hve mikils virði vitnisburður hennar var talinn.
Lærdómur: Heilög þrá sem gefst ekki upp
María Magdalena kennir okkur að trúin felst ekki alltaf í því að finna Guð strax. Stundum virðist hann fjarverandi, bænin verður þurr og vonin veik. En Gregoríus mikli bendir á að Guð geti notað einmitt þessa reynslu til að dýpka þrá okkar eftir sér. Þegar Guð virðist þegja getur hann verið að kenna okkur að elska sig ekki aðeins fyrir huggunina sem hann veitir heldur fyrir sjálfan sig. Þess vegna varð María fyrsta vitni upprisunnar: hún var sú sem hætti aldrei að leita því ástin sem heldur áfram að leita verður að lokum verðlaunuð. Sá sem staðfastur bíður fær, eins og hún, að heyra Krist kalla sig með nafni. Það er einmitt í þeirri persónulegu köllun sem sorgin víkur fyrir gleðinni og trúin öðlast nýtt líf. Þá verður leitin sjálf að fundi, því Kristur hefur alla tíð verið nær en okkur grunaði.
María Magdalena leitaði af heilum hug en leitaði þó hins liðna Jesú. Hún bjóst við að finna líkama hans en ekki hinn lifandi Drottin. Þess vegna þekkti hún hann ekki fyrr en hann kallaði hana með nafni. Stundum eigum við líka á hættu að leita Guðs aðeins eins og við höfum áður kynnst honum. En hinn upprisni Kristur kemur sífellt nýr til móts við okkur og leiðir okkur áfram. Trúin felst ekki í því að halda fast í fortíðina heldur að fylgja honum inn í það nýja líf sem hann opnar okkur.
Bæn
Heilaga María Magdalena, þú sem elskaðir Drottin af heilum hug og fylgdir honum allt til krossins, kenndu okkur að leita hans af djúpri elsku. Taktu við tárum okkar þegar við finnum hann ekki, og leið okkur til hans með trúartrausti og festu. Vertu okkur fyrirmynd í leitinni að upprisnum Kristi og lát okkur heyra rödd hans í hjarta okkar, þegar hann kallar okkur með nafni. Amen.