 |
| Hinir fyrstu píslarvottar kirkjunnar í Rómaborg. Mynd: ChatGPT |
Í dag, 30. júní, minnir kirkjan okkur á hina fyrstu píslarvotta kirkjunnar í Rómaborg. Dagsetningin er ekki tilviljun, því hún kemur strax á eftir hátíð heilagra Péturs og Páls og minnir á að postularnir tveir voru ekki einir um að gefa líf sitt fyrir Krist. Á sama tíma lét ótal nafnlaust fólk lífið í ofsóknum Nerós keisara árið 64 e.Kr.
Þessi hátíð er meðal þeirra sem bætt var við árið 1969 við endurskipulagningu almenna rómverska kirkjudagatalsins. Ákveðið var að einfalda og sameina hátíðir og horfa frekar á alþjóðlega mikilvæga dýrlinga og píslarvotta. Þessi breyting var að hluta til vegna þeirra áhrifa sem Annað Vatíkanþingið hafði á líf kirkjunnar almennt, þar sem kirkjan vildi stuðla að betri tengingu við sögulegar rætur sínar og mikilvægi píslarvotta. Þetta var einnig liður í því að draga úr fjölda hátíða sem tengdust einstökum dýrlingum, en leggja meiri áherslu á sameiginlega píslarvotta sem hafa alþjóðlegt mikilvægi fyrir alla kirkjuna.
Sögulegt samhengi og ofsóknir Neró
Hátíðin er degi á eftir hátíð heilagra Péturs og Páls, þar sem þessi tveir píslarvottar voru drepnir árið 64 e.Kr. af sama keisaranum, Neró. Hann var einn af hinum verstu ofsækjendum sem kirkjan hefur þekkt og sem beitti ómældri grimmd við að refsa þeim sem neituðu að hafna trú sinni. Neró nýtti kristna menn sem blóraböggla fyrir eigin mistök og stjórnskipulegan vanda eftir brunann mikla sem eyddi stórum hluta Rómaborgar. Af því að margir borgarar ásökuðu keisarann um að vera ábyrgan fyrir brunanum, ákvað hann að kenna hinum kristnu um ósköpin.
Þannig hófust ofsóknir sem urðu víðtækar og beindust bæði að einstaklingum og hópum. Margir píslarvottar voru handteknir, pyntaðir og myrtir með grimmilegum hætti. Þessar ofsóknir voru hrottalegar og endurspegla hvað var í húfi fyrir hina kristnu. Rómverski sagnaritarinn Tacitus segir frá því að kristnir menn hafi ekki verið dæmdir vegna þess að sannað hefði verið að þeir bæru ábyrgð á brunanum, heldur vegna þess að þeir voru taldir „óvinir mannkynsins“. Sumir voru klæddir í dýraskinn og hundum sleppt á þá, aðrir krossfestir eða brenndir lifandi til að lýsa upp garða Nerós að næturlagi
Fyrstu píslarvottar kirkjunnar
Hinir fyrstu píslarvottar kirkjunnar í Rómaborg eru ekki nafngreindir og eru ekki skráðir í nýja dagatalið með nákvæmum upplýsingum um hverjir þeir voru. Þeir voru einfaldlega ónefndir einstaklingar úr öllum stéttum og hópum samfélagsins. Í þessum píslarvottum sjáum við þó fyrirmyndir sem endurspegla óbilandi trú og viljann til að fylgja Jesú Kristi, jafnvel á kostnað lífs síns. Þeir urðu tákn fyrir óbilandi trú og viðgang kirkjunnar. Heilagur Klemens páfi, sem skrifaði aðeins um þrjátíu árum síðar, talar um „mikinn fjölda hinna útvöldu“ sem þoldu pyntingar og niðurlægingu og urðu kirkjunni fyrirmynd í trúfestu. Þannig varðveittist minningin um þessa nafnlausu píslarvotta þótt nöfn þeirra glötuðust.
Þar sem Pétur var grafinn
Enn í dag má sjá á Péturstorginu í Róm hinn forna egypska obelisk sem eitt sinn stóð í miðju hringleikahúss Nerós. Þar urðu margir þessara píslarvotta að gjalda trúar sinnar með lífinu. Undir núverandi Péturskirkju hafa fornleifafræðingar grafið upp hluta hins forna grafreits þar sem Pétur postuli var lagður til hinstu hvílu. Þannig stendur hjarta kaþólsku kirkjunnar á stað sem helgaður var af blóði postulans og margra nafnlausra trúbræðra hans og trúarsystra.
Arfleifð þeirra og tenging við kirkjuna í dag
Þótt flest okkar búum við trúfrelsi í dag er píslarvættið ekki aðeins hluti af fortíðinni. Víða um heim verða kristnir menn enn fyrir ofsóknum vegna trúar sinnar. Minning hinna fyrstu píslarvotta í Róm minnir okkur því bæði á rætur kirkjunnar og á þá sem enn í dag bera vitni um Krist við erfiðar aðstæður. Þó að flest okkar séum ekki lengur beitt ofsóknum sem fyrr, eru þessir píslarvottar enn til staðar í minningunni sem fyrirmyndir í trúnni. Þessi hátíð á að minna okkur á kraftinn sem felst í því að standa fast við eigin trú og hlýðni við Guð, sama hvaða aðstæðum við stöndum frammi fyrir.
Við getum einnig nýtt þessa hátíð til að hugleiða og biðja fyrir þeim sem verða enn fyrir ofsóknum á okkar tímum, sérstaklega trúarlegum minnihlutahópum sem búa við þráláta fyrirlitningu eða ofbeldi. Það er mikilvægt að við minnumst þeirra sem stóðu fast við trú sína undir miklum þrýstingi, og biðjum fyrir þeim sem í dag upplifa slíka erfiðleika, að þau fái styrk og vörn.
Bæn
Almáttugi Guð,
við fögnum minningu fyrstu píslarvotta kirkjunnar,
þeim sem fórnuðu lífi sínu fyrir trú sína
undir grimmilegum ofsóknum,
og lofum þig sem gafst þeim styrk og óbilandi trú.
Við biðjum þig, Guð, fyrir öllum þeim sem upplifa ofsóknir,
áreiti og ofbeldi vegna trúar sinnar.
Gef þeim styrk, vernd og hugrekki,
og lát þeim verða ljóst að þeir eru ekki einir.
Megi eldmóður þeirra hjálpa okkur að standast freistingar,
gefðu okkur náð til að standa með trú okkar
og vera friðflytjendur í heimi okkar,
því eins og Drottinn Jesús sagði:
„Sælir eru friðflytjendur,
því að þeir munu Guðs börn kallaðir verða.“
Amen.