 |
| Heilagur Barnabas postuli |
Hinn 11. júní minnist kirkjan heilags Barnabasar postula. Þótt hann hafi ekki verið einn af hinum tólf sem Jesús kallaði meðan hann gekk um Galíleu og Júdeu var hann talinn meðal postulanna af frumkirkjunni vegna þess mikilvæga hlutverks sem hann gegndi við útbreiðslu fagnaðarerindisins.
Upprunalega hét hann Jósef og var levíti frá Kýpur (Post 4,36). Postularnir gáfu honum hins vegar nýtt nafn: Barnabas. Heilagur Lúkas skýrir nafnið sem „maður hvatningar“ eða „sonur huggunar“. Það nafn varð eins konar æviágrip hans. Hann selur eigur sínar til að hjálpa kirkjunni (Post 4,36–37), stendur með Páli þegar aðrir vantreysta honum (Post 9,26–27), styrkir hina nýju kristnu í Antíokkíu (Post 11,22–24) og sér möguleika í Markúsi guðspjallamanni þegar aðrir sjá aðeins mistök hans (Post 15,36–39). Hvert sem litið er í Postulasögunni birtist Barnabas sem maður sem byggir upp, hvetur og leiðir aðra nær þeirri köllun sem Guð hefur gefið þeim.
Ævi heilags Barnabasar
Barnabas fæddist á Kýpur og var af ætt Levíta. Hann var meðal fyrstu manna sem tóku kristna trú í Jerúsalem eftir upprisu Krists og tilheyrði því frumkirkjunni frá upphafi. Í Postulasögunni er hans fyrst getið þegar hann selur akur sinn og leggur andvirðið við fætur postulanna til að styðja hina nýju kristnu samfélagsskipan (Post 4,36). Frá upphafi birtist hann þannig sem maður örlætis og þjónustu.
Nokkrum árum síðar kom Sál frá Tarsus, síðar þekktur sem Páll postuli, til Jerúsalem eftir umskiptin á leiðinni til Damaskus. Margir kristnir menn voru tortryggnir og óttuðust að fyrrum ofsækjandinn væri ekki einlægur. Þá steig Barnabas fram, tók Pál að sér og vottaði fyrir postulunum að umbreyting hans væri raunveruleg. Með því opnaði hann dyr sem annars hefðu ef til vill verið lokaðar (Post 9,26–27).
Þegar fagnaðarerindið fór að breiðast út í Antíokkíu í Sýrlandi sendi kirkjan í Jerúsalem Barnabas til að leiðbeina og styrkja hina nýju trúuðu (Post 11,22). Þegar hann kom þangað og sá hvernig náð Guðs starfaði meðal fólksins gladdist hann og hvatti alla til að vera staðfasta í trú sinni (Post 11,23). Ef Jerúsalem var móðurkirkjan, þá varð Antíokkía í Sýrlandi eins konar fæðingarstaður alþjóðlegrar kristni. Þar er Barnabas nánast í aðalhlutverki frá Post 11 fram í Post 15. Það er varla ofsagt að án Barnabasar hefði sýrlenska Antíokkía líklega ekki orðið sú miðstöð sem hún varð.
Postulasagan lýsir Barnabasi sem „góðum manni, fullum heilags anda og trúar“ (Post 11,24). Í anda hins sanna „sonar hvatningarinnar“ sótti hann síðan Pál til Tarsus og fékk hann til samstarfs við sig í Antíokkíu (Post 11,25–26). Þar störfuðu þeir saman í heilt ár og þar voru lærisveinarnir í fyrsta sinn kallaðir kristnir menn (Post 11,26).
Eftir föstu og bæn kölluðu forystumenn kirkjunnar í Antíokkíu Barnabas og Pál til sérstaks trúboðsstarfs að leiðsögn Heilags Anda (Post 13,1–3). Þeir sigldu fyrst til Kýpur, heimkynna Barnabasar, þar sem þeir boðuðu orð Guðs í samkunduhúsum gyðinga og leiddu landstjórann Sergíus Pál til trúar (Post 13,4–12). Þaðan héldu þeir áfram til Litlu-Asíu og boðuðu fagnaðarerindið í borgum á borð við Pisidíu-Antíokkíu (svipað nafn en önnur borg), Íkóníon, Lýstru og Derbe (Post 13,13–14,21).
Á ferðunum boðuðu þeir Krist bæði gyðingum og heiðingjum, stofnuðu ný kristin samfélög og skipuðu öldunga til forystu í söfnuðunum eftir föstu og bæn (Post 14,21–23). Þegar þeir sneru aftur til sýrlensku Antíokkíu sögðu þeir frá því hvernig Guð hefði „opnað heiðingjunum dyr trúarinnar“ (Post 14,27).
Barnabas var einnig viðstaddur kirkjuþingið í Jerúsalem ásamt Páli, þar sem þeir sögðu frá þeim táknum og undrum sem Guð hafði gert meðal heiðingjanna fyrir þjónustu þeirra (Post 15,1–12). Þar var tekin sú afdrifaríka ákvörðun að heiðingjar sem tækju kristna trú þyrftu ekki að fylgja öllum ákvæðum Móselaga, heldur aðeins nokkrum grundvallarfyrirmælum (Post 15,19–29). Sú ákvörðun ruddi brautina fyrir útbreiðslu kristninnar meðal þjóða heimsins.
Síðar varð ágreiningur milli Páls og Barnabasar um Markús guðspjallamann sem var ættingi Barnabasar en sem hafði yfirgefið þá í Pamfýlíu í fyrri trúboðsferð þeirra (Post 13,13). Þegar þeir hugðust leggja upp í nýja ferð vildi Barnabas taka Markús með sér á ný, en Páll taldi það ekki ráðlegt vegna fyrri reynslu (Post 15,36–38). Ágreiningurinn varð svo mikill að leiðir þeirra skildu. Barnabas tók Markús með sér til Kýpur, en Páll hélt áfram ferð sinni með Sílasi (Post 15,39–40).
Athyglisvert er að síðar á ævinni talaði Páll með hlýju um Markús. Hann nefnir hann meðal samstarfsmanna sinna (Kól 4,10; Fílem 24) og skrifar undir lok ævi sinnar til Tímóteusar: „Tak þú Markús með þér til mín. Hann er mér þarfur í þjónustunni“ (2 Tím 4,11). Það bendir til þess að Barnabas hafi séð það sem aðrir sáu ekki enn og gefið unga samstarfsmanninum það tækifæri sem hann þurfti til að þroskast í þjónustu Krists.
Samkvæmt fornri kirkjuhefð sneri Barnabas aftur til Kýpur þar sem hann hélt áfram að boða fagnaðarerindið þar til hann leið píslarvætti. Hann er verndardýrlingur Kýpur og minning hans lifir í kirkjunni sem minning manns sem helgaði líf sitt því að byggja upp aðra.
Af ætt Levíta
Lúkas guðspjallamaður hefði ekki þurft að nefna að Barnabas var af ætt Levíta. Að hann geri það bendir til þess að hann telji það skipta máli. Levítar voru ættkvíslin sem tengdist þjónustu musterisins. Þeir voru ekki prestar nema þeir væru einnig af ætt Arons. Levítar gegndu ýmsum trúarlegum þjónustustörfum og höfðu sérstaka stöðu í trúarlífi Ísraels. Þeir áttu einnig samkvæmt hefðinni ekki að eiga eigið land eins og hinar ættkvíslirnar (4 Mós 18,20-24), þó að á tímum Barnabasar hafi slíkar reglur ekki alltaf verið bókstaflega virtar, enda átti hann akur sem hann seldi. Það er áhugavert að fyrsta frásögnin sem við fáum af Barnabasi er einmitt: levíti sem á akur og selur akurinn, gefur síðan kirkjunni andvirðið (Post 4,36-37). Þetta passar vel við þá mynd sem Lúkas dregur upp af honum sem manni þjónustu og örlætis.
Barnabas virðist hafa verið maður sem naut virðingar bæði meðal gyðingakristinna manna í Jerúsalem og meðal nýrra heiðingjakristinna manna í Antíokkíu. Sem levíti var hann djúpt rótfastur í gyðinglegri trúarhefð, en samt varð hann einn af helstu talsmönnum þess að heiðingjar fengju að ganga inn í kirkjuna án þess að verða gyðingar fyrst. Það gerir hann að eins konar brúarsmið milli heima: hins gamla sáttmála og hins nýja, Jerúsalem og Antíokkíu, Péturs og Páls, gyðinga og heiðingja. Það passar merkilega vel við allt líf hans. Hvar sem við mætum Barnabasi er hann að tengja fólk saman.
Tilvitnun
„Þegar hann kom og sá hvað Guð hafði sýnt þeim mikla náð gladdist hann og hvatti alla til að halda sér við Drottin með einlægu hjarta. Barnabas var góður maður, fullur af heilögum anda og trú. Og mikill fjöldi manna tók trú á Drottin og bættist við söfnuðinn“ (Post 11,23–24).
Lærdómur
Heilagur Barnabas minnir okkur á að ekki eru allir kallaðir til að vera í fremstu röð. Sumir eru kallaðir til að styrkja aðra, hvetja þá áfram og hjálpa þeim að finna köllun sína. Barnabas sá náð Guðs í lífi Páls þegar aðrir efuðust. Hann sá möguleika í Markúsi þegar aðrir misstu trú á honum. Hann gladdist yfir því sem Guð gerði meðal nýrra kristinna manna í Antíokkíu í stað þess að leita eigin frama.
Í heimi þar sem samkeppni, öfund og sjálfsdýrkun eru oft áberandi minnir heilagur Barnabas okkur á að sannur lærisveinn Krists gleðst yfir velgengni annarra. Hann kennir okkur að vera manneskjur sem byggja upp fremur en að brjóta niður, hvetur fremur en gagnrýnir og hjálpar öðrum að blómstra í þeirri köllun sem Guð hefur gefið þeim.
Bæn
Drottinn Guð,
þú gafst kirkju þinni heilagan Barnabas,
mann fullan trúar, heilags anda og vonar.
Gef að við lærum af fordæmi hans
að hvetja aðra til góðra verka,
gleðjast yfir náð þinni í lífi náungans
og þjóna kirkju þinni af auðmýkt og trúfesti.
Hjálpaðu okkur að verða verkfæri friðar,
uppörvunar og einingar
þar sem við lifum og störfum.
Fyrir Krist, Drottin vorn.
Amen.