 |
| Hin heilaga Þrenning. Tölvugerð mynd byggð á táknmynd eftir Andrei Rublev frá 15. öld. yfirleitt kölluð Rublev-þrenningin eftir rússneska íkonamálarann Andrei Rublev. Frummyndin var máluð um 1410–1425 og byggir á frásögninni um heimsókn englanna þriggja til Abrahams við Mamrelund (1. Mós 18), en í austurkirkjunni varð hún jafnframt táknmynd hinnar heilögu Þrenningar. Það er athyglisvert að myndin sýnir ekki þrjá ólíka einstaklinga með skegg, kórónur eða önnur auðkenni. Þess í stað eru persónurnar þrjár mjög líkar hver annarri. Með því vildi Rublev leggja áherslu á: eina guðlega náttúru, fullkomna einingu, gagnkvæman kærleika og samfélag persónanna þriggja. Margir hafa líka bent á að líkamsstaða englanna myndi hring sem er ekki alveg lokaður. Neðst við borðið er opið rými sem virðist bjóða áhorfandanum sæti við borðið. Það er falleg mynd af því hvernig Guð býður manninum inn í sitt eigið samfélag kærleikans. |
„Dýrð sé föðurnum og syninum og heilögum anda. Svo sem var í upphafi, er enn og verða mun um aldir alda. Amen.“
Sunnudaginn eftir hvítasunnu fagnar kirkjan Þrenningarhátíð. Þá beinum við sjónum okkar að sjálfum leyndardómi Guðs: Föðurnum, Syninum og Heilögum Anda. Hátíðin er eins konar samantekt alls þess sem kirkjan hefur fagnað frá jólum, á föstu og páskum, uppstigningu Drottins og komu Heilags Anda.
Ef við gætum litið yfir sögu mannkynsins af svölum himinsins myndum við sjá Guð Föðurinn fylgjast með börnum sínum villast af leið eftir syndafallið. Hann sendi spámennina til að kalla þau aftur til sín, en oft var þeim hafnað. Jesús minnir sjálfur á þetta þegar hann segir um Jerúsalem:
„Jerúsalem, Jerúsalem! Þú sem líflætur spámennina og grýtir þá sem sendir eru til þín.“ (Matt 23.37)
Að lokum sendi Guð ekki aðeins sendiboða heldur Son sinn sjálfan:
„Orðið varð hold, hann bjó með oss, fullt náðar og sannleika.“ (Jóh 1.14)
Sonurinn kom til að sýna okkur hver Guð er og opna okkur leiðina heim til Föðurins.
Sá sem hefur séð mig hefur séð Föðurinn
Af öllum guðspjallamönnum er Jóhannes sá sem leiðir okkur dýpst inn í leyndardóm Þrenningarinnar. Hann sýnir hina einstöku einingu sem ríkir milli Föðurins og Sonarins. Þegar Filippus postuli biður Jesú: „Drottinn, sýn oss föðurinn,“ svarar Jesús:
„Sá sem hefur séð mig hefur séð föðurinn.“ (Jóh 14.9)
Og á öðrum stað segir hann:
„Ég og faðirinn erum eitt.“ (Jóh 10.30)
Þetta eru stór orð. Jesús er ekki aðeins kennari sem talar um Guð. Hann opinberar Guð. Í honum sjáum við kærleika Föðurins, miskunn hans, trúfesti og umhyggju fyrir manninum. Jesús kom til að minna okkur á að við erum sköpuð af Guði og kölluð til samfélags við hann. Hann kennir okkur að Guð sé ekki harður húsbóndi heldur faðir sem elskar börn sín.
Heilagur Andi – gjöf kærleikans
Þegar Jesús steig upp til himna yfirgaf hann ekki lærisveina sína. Hann lofaði þeim hjálpara.
„Ég mun biðja föðurinn, og hann mun gefa yður annan hjálpara sem verður hjá yður að eilífu.“ (Jóh 14.16)
Síðar segir hann: „En hjálparinn, andinn heilagi, sem faðirinn mun senda í mínu nafni mun kenna yður allt“ (Jóh 15.26)
Á hvítasunnudag uppfylltist þetta loforð. Heilagum Anda var úthellt yfir kirkjuna. Hann er fyrsta gjöf hins upprisna Krists til þeirra sem trúa. Andinn kennir, huggar, leiðir og styrkir. Hann minnir kirkjuna á orð Krists og gefur henni kraft til að bera vitni um fagnaðarerindið. Fyrir verk hans getum við kallað Guð föður okkar og lifað sem börn hans.
Trú kirkjunnar mótast
Það sem kirkjan játar um Þrenninguna varð ekki til á einum degi. Frá upphafi trúðu kristnir menn á Föðurinn, Soninn og Heilagan Anda, en á fyrstu öldunum þurfti kirkjan að skýra þessa trú betur. Á fjórðu öld kom fram prestur að nafni Aríus sem hélt því fram að Jesús væri æðsta sköpunarverk Guðs en ekki sannur Guð. Sú kenning vakti miklar deilur. Á kirkjuþinginu í Níkeu árið 325 var því lýst yfir að Sonurinn væri:
„Guð af Guði, ljós af ljósi, sannur Guð af sönnum Guði.“
Síðar staðfesti Fyrsta kirkjuþingið í Konstantínópel einnig guðdóm Heilags Anda. Úr varð sú trúarjátning sem kristnir menn fara enn með í messum um allan heim. Þessi kirkjuþing fundu ekki upp nýja trú. Þau orðuðu þá trú sem kirkjan hafði þegar lifað af, beðið og borið fram frá dögum postulanna.
Hvers vegna sérstök Þrenningarhátíð?
Snemma á miðöldum fóru kristnir menn að halda sérstakar messur til heiðurs hinni heilögu Þrenningu. Sumum fannst það óþarfi, því sérhver sunnudagur væri þegar hátíð Föður, Sonar og Heilags Anda. Smám saman festist þó þessi hátíð í sessi. Árið 1334 ákvað Jóhannes XXII páfi að hún skyldi haldin í allri kirkjunni. Það er ekki tilviljun að hún sé haldin strax eftir hvítasunnu. Eftir að hafa minnst verka Guðs í sögunni er kirkjan kölluð til að staldra við og horfa á þann sem stendur að baki öllu: hinn eina Guð í þremur persónum.
Guð sem samfélag kærleikans
Þrenningarkenningin er stundum talin erfið eða fjarlæg. En hún segir okkur eitthvað afar mikilvægt um Guð. Guð er ekki í einveru. Áður en heimurinn varð til var kærleikur til staðar og kærleikur kemur fram í sambandi. Faðirinn elskar Soninn, Sonurinn elskar Föðurinn og Heilagur Andi er tengsl þeirra í eilífu samfélagi kærleikans. Þess vegna segir Jóhannes postuli einfaldlega:
„Sá sem ekki elskar þekkir ekki Guð því að Guð er kærleikur.“ (1 Jóh 4.8)
Kristnir menn horfa því ekki fyrst og fremst á Þrenninguna sem stærðfræðilega ráðgátu heldur sem opinberun á eðli Guðs. Guð er samfélag, eining og kærleikur. Jesús biður fyrir lærisveinum sínum:
„að allir séu þeir eitt, eins og þú, faðir, ert í mér og ég í þér.“ (Jóh 17.21)
Eining kirkjunnar á því rætur sínar í einingu Guðs sjálfs.
Faðir Róbert Bradshaw sem hélt kynningarfundi um kaþólska trú í Breiðholti á 9. áratug síðustu aldar sagði við upphaf eins fundarins: „Í kvöld ætla ég að tala um fjölskyldu Guðs“ Þá var viðfangsefnið Heilög Þrenning.
Skírð í nafn Þrenningarinnar
Flest okkar kynntumst leyndardómi Þrenningarinnar fyrst við skírnina. Jesús fól postulunum:
„Farið því og gerið allar þjóðir að lærisveinum, skírið þá í nafni föður og sonar og heilags anda.“ (Matt 28.19)
Í þessu nafni var vatni hellt yfir höfuð okkar. Í þessu nafni gerum við krossmarkið. Í þessu nafni hefjum við bænir okkar og endum þær. Þrenningin er því ekki aðeins kenning kirkjunnar heldur umgjörð alls kristins lífs. Faðirinn skapar og kallar. Sonurinn frelsar og leiðir. Heilagur Andi helgar og styrkir. Og markmið alls kristins lífs er að komast inn í það samfélag kærleikans sem hefur verið til frá eilífð.
Bæn
Almáttugi Guð, Faðir, Sonur og Heilagur Andi.
Við lofum þig fyrir að hafa skapað okkur, frelsað okkur og helgað okkur. Opnaðu augu okkar svo við megum sjá dýrð þína í Kristi, hlusta á rödd Heilags Anda og lifa sem börn þín á hverjum degi.
Gef að kirkja þín endurspegli þá einingu og þann kærleika sem ríkir í þér um aldir alda.
Amen.