 |
| Engill Guðs lýstur kærleikseldi í hjarta heilagrar Teresu af Jesú |
Á hverju ári hinn 29. ágúst minnist Karmelreglan þess dularfulla atburðar þegar engill Guðs laust kærleikseldi í hjarta heilagrar Teresu af Jesú. Í þessari sýn, sem hún lýsir sjálf í bók sinni Bókin um líf mitt, upplifði hún bæði mikinn sársauka og óumræðilega sælu í eldi kærleika Guðs. Atburðurinn hefur síðan verið kallaður „hjartasár kærleikans“ og orðið táknrænn fyrir djúpa dulræna reynslu hennar og guðfræðilegt innsæi.
Æviágrip
Teresa de Cepeda y Ahumada fæddist í Ávila á Spáni árið 1515. Hún ólst upp í stórfjölskyldu, greind, ákveðin og með ríka trúarlega þrá. Þegar hún var ung að árum gekk hún í karmelnunnuklaustur í Ávila. Þar hófst löng og krefjandi vegferð sem leiddi hana til þess að endurnýja karmelregluna og stofna ný klaustur sem lögðu áherslu á einfaldleika, fátækt og bænahald. Hún gekk ótrauð í þessa endurnýjunarbaráttu þrátt fyrir mótspyrnu og veikindi. Hún lést árið 1582 og var tekin í tölu heilagra árið 1622. Árið 1970 var hún ein af fyrstu konum kirkjunnar sem fengu titilinn kirkjufræðari.
Guðfræði og innri bæn
Heilög Teresa af Jesú er þekktust fyrir skrif sín um innri bæn. Hún skilur bænahaldið ekki sem ytri formsatriði heldur sem persónulegt og lifandi samtal við Krist sem býr í hjarta mannsins. Í bókum sínum, meðal annars Vegurinn til fullkomleikans og Borgin hið innra, leiðir hún lesandann inn í stigvaxandi nálgun að Guði þar sem sálin er leidd inn í sífellt dýpra samband við Krist. Hún leggur áherslu á að bæn sé ekki háð orðum eða ytri aðstæðum heldur sé hún gjöf náðar sem hreinsar og umbreytir sálinni.
Dulræn tenging við Krist
Í lýsingu sinni á hjartasári kærleikans segir Teresa frá því hvernig engill stingur glóandi spjóti í hjarta hennar. Hún segir að sársaukinn hafi verið mikill, en um leið fylgdi honum sæla sem ekkert jarðneskt getur jafnað. Þessi reynsla hefur verið túlkuð sem táknræn birting á eldi Heilags Anda sem hreinsar og sameinar sálina Kristi. Teresa sjálf leggur áherslu á að slíkar sýnir séu ekki markmið í sjálfu sér heldur afleiðing náinna tengsla við Guð, og að innsta kjarna trúarlífsins megi finna í auðmýkt, sjálfsafneitun og kærleika.
Tilvitnun
Í Bókinni um líf mitt segir hún:
„Sársaukinn var svo mikill að hann fékk mig til að hljóða upphátt; en sælan sem þessi mikli sársauki framkallaði var svo óumræðilega mikil að ég gat ekki óskað þess að henni lyki. Sálin þráði aðeins Guð.“
Já, ég skal gera það — en leyfum honum að vera skýr, yfirvegaður og trúverðugur, frekar en varnarsinnaður í tón. Svona kafli gæti hentað annaðhvort sem sérstök viðbót eða sem svar við athugasemdum:
Um dulhyggju og klausturlíf – skýringar
Í umræðu um heilaga Teresu af Jesú og aðra dulspekinga kristninnar hefur stundum verið haldið fram að reynsla þeirra og lífshættir standi í mótsögn við Biblíuna eða eigi rætur í villutrú eins og gnosticisma. Slíkar fullyrðingar byggja þó oft á misskilningi á bæði kristinni hefð og skrifum Teresu sjálfrar.
Í fyrsta lagi er mikilvægt að gera greinarmun á lýsingu og túlkun. heilög Teresa lýsir vissulega sterkri andlegri reynslu, en hún setur hana sjálf í skýrt samhengi: þær eru ekki markmið í sjálfu sér heldur aukaatriði sem geta fylgt djúpu bænalífi. Í skrifum hennar er sífellt lögð áhersla á auðmýkt, sjálfsskoðun og kærleika til náungans sem hin sanna mælikvarða á trúarlíf. Hún varar jafnvel við því að sækjast eftir sýnum eða tilfinningalegri alsælu, þar sem slíkt geti villt um fyrir og dregið athyglina frá Guði sjálfum.
Í öðru lagi er rangt að halda því fram að klausturlíf byggist á hugmynd um að líkaminn sé illur eða að hann eigi að bæla niður í anda gnostískrar heimsmyndar. Í kristinni trú er líkaminn hluti góðrar sköpunar Guðs. Aga- og meinlætisiðkanir, sem finnast í klaustrum, eru ekki ætlaðar til að hafna líkamanum heldur til að skapa rými fyrir frelsi mannsins — frelsi til að elska Guð og aðra án þess að vera bundinn af sjálfhverfum hvötum. Teresa sjálf var þekkt fyrir hófsemi og raunsæi og var gagnrýnin á ýktar og ósanngjarnar meinlætisiðkanir.
Í þriðja lagi er samanburður á kristinni dulhyggju og austurlenskum trúarhefðum yfirleitt yfirborðskenndur. Þó að ytri líkindi kunni að vera til staðar, er grundvallarmunur á markmiðum. Í kristinni dulhyggju er alltaf um að ræða persónulegt samband við Guð — samband elskandi og hins elskaða. Sálin leysist ekki upp eða hverfur, heldur dýpkar samband hennar við Guð sem er annar en hún sjálf. Þegar Teresa talar um „sameiningu“ er hún að tala um kærleika sem bindur saman, ekki um uppleysingu sjálfsins.
Í fjórða lagi er mikilvægt að lesa biblíutilvitnanir í samhengi. Þegar Páll postuli varar við „falskri auðmýkt“ og „harðri meðferð á líkamanum“ er hann að gagnrýna þá sem treysta á ytri reglur eða sjálfsafneitun til að réttlæta sig fyrir Guði. Hann er ekki að hafna bænalífi, föstu eða andlegum aga sem slíkum, heldur þeirri hugsun að slík iðkun geti í sjálfri sér frelsað manninn. Í því samhengi er engin mótsögn milli kenningar Páls og lífs Teresu, sem leggur einmitt áherslu á náð Guðs og persónulegt samband við Krist.
Að lokum má segja að líf og kenning heilagrar Teresu af Jesú standist vel bæði heilaga ritningu og kristna hefð. Hún var ekki flóttamaður frá veruleikanum, heldur kona sem lifði í honum af djúpri ábyrgð og kærleika. Endurnýjun hennar á Karmelreglunni, skrif hennar og leiðsögn hafa hjálpað ótal manneskjum að finna dýpri frið og trúarlegan styrk — ekki með því að flýja heiminn, heldur með því að lifa í honum í ljósi Guðs.
Lærdómur
Við minnumst heilagrar Teresu ekki aðeins sem mikillar dulhyggjukonu, heldur sem raunverulegs leiðtoga og kennara í trúarlífinu. Hún sýnir okkur að sannur kærleikur Guðs snertir djúp sálarinnar og getur umbreytt bæði einstaklingum og heilum samfélögum. Áhersla hennar á innri bæn og einlæga leit að Kristi á erindi til allra tíma.
Fyrir þá sem vilja kynnast hugleiðingum hennar nánar hafa rit heilagrar Teresu frá Avíla verið þýdd á íslensku og má finna á [https://lulu.com/spotlight/jonrafn]. Þau eru einnig fáanleg í verslun Karmelsystra í klaustrinu að Ölduslóð 37 í Hafnarfirði, sem er opin mánudaga til laugardaga frá kl. 12 til 18.
Bæn
Guð, sem fylltir hjarta heilagrar Teresu af Jesú eldi kærleika þíns,
leið okkur einnig inn á veg auðmýktar og innri bænar,
svo að við megi lifa í djúpum tengslum við Krist,
og bera ávöxt kærleika í heiminum.
Fyrir Jesú Krist, Drottin vorn. Amen.