 |
| Heilög Móníka |
Heilög Móníka (331–387) er ein þekktasta móðir kristinnar hefðar. Hennar er minnst fyrir þrautseigju, óbilandi trú og stöðuga bæn fyrir syni sínum Ágústínusi, sem síðar varð einn mesti kirkjufræðari Vesturkirkjunnar. Hún er fyrirmynd þeirra sem biðja fyrir fjölskyldum sínum og treysta á miskunn Guðs.
Æviágrip
Móníka var fædd í Tagaste í Norður-Afríku árið 331, af berberskum uppruna, í auðugri kristinni fjölskyldu. Hún lærði heilaga ritningu af mikilli einlægni og mótaðist af reglulegri bæn og sakramentunum. Í æsku barðist hún við veikleika sem varð henni dýrmæt lífsreynsla. Þegar henni var falið að sækja vín úr tunnu, fór hún að fá sér smá sopa á leiðinni. Smám saman varð þetta að vana og ómeðvitað hafði hún þróað með sér leynda löngun í vín. En einn daginn, þegar þjónustustúlka á heimilinu reiddist henni, kallaði hún hana vínkerlingu. Þessi smánun stakk ungu stúlkuna svo sárt að hún áttaði sig á því hversu langt hún hafði látið leiða sig. Það varð henni opinberun og hún snérist frá vananum með bæn og aga. Þannig lærði hún snemma að takast á við eigin veikleika og að treysta á náð Guðs.
Síðar giftist hún Patricíusi, heiðnum manni sem var skapstór og ótrúr. Með mildi, þolinmæði og bæn vann hún sigur á mótþróa hans og leiddi hann að lokum til trúarinnar. Hl. Móníka varð móðir þriggja barna: Ágústínusar, Navigíusar og dóttur hverrar nafn hefur glatast. Hún varð ekkja aðeins 39 ára og tók þá að sér ábyrgð á heimilinu. Ágústínus, elsti sonur hennar, var henni bæði gleði og kvöl. Hann hafnaði lengi trúnni, elti heimspeki og veraldlegan frama, en hún gafst aldrei upp á honum. Hún flutti eftir honum, fyrst til Karþagó og síðan til Ítalíu, þar sem hann settist að í Mílanó sem kennari í mælskulist. Þar var það fyrir bænir hennar, og fyrir áhrif heilags Ambrósíusar, að Ágústínus snerist til trúar og var skírður um páska árið 387. Þetta er sami maðurinn og við þekkjum sem heilagan Ágústínus kirkjufræðara, eða „kirkjuföður“ eins og hann var nefndur áður. Margir Íslendingar muna eftir að Játningar hans voru lesnar í Ríkisútvarpið á áttunda áratugnum.
Við gluggann í Óstíu
Eitt fegursta augnablikið í sögu heilagrar Móníku hefur varðveist fyrir okkur vegna þess að sonur hennar lýsti því sjálfur í Játningum sínum. Mæðginin voru komin til Óstíu, hafnarborgarinnar við Róm, og biðu þar skips sem flytja átti þau aftur til Norður-Afríku. Ævistarfi Móníku var að ljúka, þótt þau vissu það ekki enn. Dag einn stóðu þau tvö við glugga sem vissi út að garði hússins þar sem þau dvöldu. Fjarri ys og þys ræddu þau um eilífa lífið og þá sælu sem Guð hefur búið þeim sem elska hann. Ágústínus lýsir þessu sem sjaldgæfri stund þar sem hugur þeirra lyftist frá hinu jarðneska til þess sem orð fá vart lýst. Þá sagði Móníka við son sinn:
„Sonur minn, fyrir mitt leyti mun ekkert í þessu lífi veita mér gleði framar. [...] Eitt var það, sem olli því, að mig langaði til að lifa hér nokkru lengur: Mig langaði að fá að sjá þig verða kristinn, sanntrúaðan mann, áður en ég dæi. Svo ríkulega hefur Guð minn unnt mér þessa, að nú fæ ég að sjá þig gerast þjónn hans og meta einskis jarðneska hamingju. Hvað hef ég þá hér að gjöra?“
Tæpum fimm dögum síðar veiktist Móníka af sótthita. Þegar ljóst varð að dauðinn nálgaðist hafði hún ekki lengur áhyggjur af því hvort lík hennar yrði flutt heim til Afríku. Hún bað syni sína aðeins um eitt:
„Jarðið þennan líkama hvar sem vill, hafið enga áhyggju af honum. Þess eins bið ég yður, að þér minnist mín við altari Drottins, hvar svo sem þér eruð.“
Í þessum síðustu orðum birtist trú Móníku í einstaklega tærri mynd. Konan sem hafði árum saman borið son sinn fyrir Guð í bæn bað nú son sinn að minnast sín í bæn kirkjunnar. Hún þurfti hvorki minnisvarða né gröf í ættjörð sinni. Það sem skipti hana máli var samfélagið við Krist og að hennar yrði minnst við altari hans. Skömmu síðar lést heilög Móníka í Óstíu, 56 ára að aldri. Hún var jörðuð í Sant’Aurea kirkjunni í Óstíu Antíqua. Bæn hennar fyrir syni sínum hafði verið uppfyllt. Ágústínus lifði áfram og varð einn áhrifamesti kirkjufræðari kristninnar – en í Játningunum varðveitti hann um leið minningu móðurinnar sem hafði fylgt honum alla leið heim til trúarinnar.
Móníka, Ágústínus og arfleifðin til siðbótarinnar
Án þrautseigju Móníku hefði saga heilags Ágústínusar ef til vill orðið allt önnur. Arfleifð hans lifði áfram langt fram yfir tíma þeirra mæðgina og lifir enn. Upphafsmaður mótmælendahreyfingarinnar dr. Marteinn Lúther var munkur í Ágústínusarreglunni og mótaðist af guðfræði hans. Hann leit á Ágústínus sem kennara sinn í trúnni og sótti til hans innblástur um náðina og réttlætingu trúarinnar. Lúther minnist jafnvel á heilaga Móníku sem dæmi um konu sem barðist í bæn og fékk meira en hún þorði að vona.
Tilvitnun
Hl. Ágústínus minnist móður sinnar með djúpu þakklæti í Játningum sínum:
„Hún grét yfir mér meira en mæður gráta látna syni sína.“
Lærdómur
Enn í dag eru margar mæður sem gráta eins og heilög Móníka. Þær gráta yfir börnum sem hafa villst af leið, glíma við fíkn eða vanlíðan, hafa fjarlægst fjölskyldu sína eða trúna, eða eiga í erfiðleikum sem móðirin getur ekki tekið frá þeim. Stundum getur móðir aðeins staðið hjá, elskað, beðið og vonað.
Móníka þekkti þetta af eigin raun. Hún gat ekki lifað lífi Ágústínusar fyrir hann. Hún gat ekki leitt hann til trúar og hún gat ekki komið í veg fyrir allar þær villigötur sem hann fór. En hún gat elskað hann, fylgt honum eftir eins langt og henni var unnt og borið hann stöðugt fram fyrir Guð í bæn sinni. Ágústínus gleymdi aldrei tárum hennar.
Þess vegna er heilög Móníka svo sterk fyrirmynd foreldra sem bera áhyggjur af börnum sínum. Saga hennar lofar okkur ekki að sérhver bæn verði uppfyllt á þann hátt eða á þeim tíma sem við óskum. Hún segir okkur hins vegar að við megum fela Guði það sem við sjálf getum ekki lengur borið og halda áfram að elska þegar við höfum ekki lengur vald til að breyta.
Móðirin við gluggann í Óstíu hafði beðið árum saman án þess að vita hvort hún fengi nokkurn tíma að sjá það sem hún þráði. Að lokum gat hún sagt: „Mig langaði að fá að sjá þig verða kristinn, sanntrúaðan mann, áður en ég dæi.“ Bæn hennar hafði verið heyrð, en á tíma Guðs en ekki hennar eigin.
Kannski er það einmitt boðskapur heilagrar Móníku til þeirra mæðra – og feðra – sem gráta yfir börnum sínum í dag: Gefist ekki upp á að elska þau. Gefist ekki upp á voninni. Og þegar þið getið ekki lengur fylgt þeim, fel þá Guði.
Bæn
Miskunnsami Guð,
þú heyrðir bænir heilagrar Móníku
og sást tárin sem hún felldi fyrir syni sínum Ágústínusi.
Lít þú með kærleika til allra mæðra og feðra
sem bera börn sín í bæn fyrir þig;
þeirra sem óttast um þau,
sem sjá þau villast af leið,
glíma við fíkn, einmanaleika eða vanlíðan,
eða fjarlægjast þá sem elska þau.
Gef þeim þolinmæði þegar biðin verður löng,
styrk þegar þau fá engu breytt
og von þegar þau sjá enga leið framundan.
Varðveit þau frá örvæntingu
og kenn þeim að fela þér það
sem þau geta ekki sjálf borið.
Fyrir fyrirbæn heilagrar Móníku
biðjum við þig að vaka yfir börnum okkar,
leiða þau á vegi hins góða
og láta þau ætíð finna að dyr þínar standa þeim opnar.
Og þegar við getum ekki lengur fylgt þeim,
hjálpa okkur þá að fela þau í þínar hendur
og treysta því að kærleikur þinn
nær þangað sem okkar eigin hendur ná ekki.
Fyrir Jesú Krist, Drottin vorn.
Amen.