 |
| Heilagur Ignatíus Loyola leggur frá sér vopnin í Montserrat |
Í dag, 31. júlí, minnist kirkjan heilags Ignatíusar frá Loyola, prests og stofnanda Jesúítareglunnar. Hann fæddist árið 1491 og lést í Róm árið 1556. Hann var maður umbreytingar: hermaður að eðlisfari, riddaralegur og metnaðarfullur að uppruna, en varð fyrir trúarlegum áhrifum af lestri helgisagna, íhugun þeirra og í pílagrímsferðum. Í gegnum eigin baráttu varð hann öðrum leiðbeinandi og stofnaði trúarreglu sem átti eftir að hafa djúpstæð áhrif á kirkjuna – ekki aðeins sem varnarsveit gegn kenningum 16. aldar, heldur sem nýtt sóknarafl með skýrri köllun: Ad majorem Dei gloriam – til meiri dýrðar Guðs.
Æviágrip Ignatíusar frá Loyola
Ignatíus, sem hét fullu nafni Iñigo López de Loyola, fæddist inn í baskneska aðalsætt. Hann var fyrst og fremst gefinn fyrir hermennsku í æsku og sótti í vopnaburð, hetjudáðir og rómantík fremur en guðrækni. Þessi stefna tók enda árið 1521 þegar hann særðist alvarlega í vörn við kastalann í Pamplona og varð rúmliggjandi í langan tíma á Loyola-setrinu. Þar komst hann í kynni við bækur um Krist og heilaga menn, einkum Legenda Aurea og rit Lúdolfs frá Saxlandi. Þær vöktu í honum nýja þrá – eftir anda fremur en sverði.
Þegar heilsan fór smám saman að batna tók Ignatíus þá örlagaríku ákvörðun að helga líf sitt Kristi. Hann lagði af stað í pílagrímsferð til klaustursins í Montserrat þar sem hann vakti heila nótt í bæn fyrir framan mynd Maríu meyjar. Þar lagði hann niður sverð sitt og riddarabúnað sem tákn um að hann afsalaði sér fyrra lífi sínu og vildi héðan í frá berjast með andlegum vopnum í þjónustu Krists.
Þaðan hélt hann til smábæjarins Manresa þar sem hann dvaldi um margra mánaða skeið við bæn, íhugun og sjálfsskoðun. Þar gekk hann í gegnum djúpa innri baráttu en öðlaðist jafnframt þá andlegu innsýn sem síðar varð grunnurinn að Andlegum æfingum (Exercitia Spiritualia), einu áhrifamesta leiðsagnarriti kristinnar trúarhefðar. Þar mótaðist einnig kenning hans um greiningu andanna sem hefur hjálpað mörgum kristnum mönnum og konum að leita vilja Guðs í eigin lífi.
Ignatíus hóf síðan nám í París og þar safnaðist hópur manna kringum hann, þar á meðal Frakkar, Spánverjar og Portúgalir, sem síðar stofnuðu Jesúítaregluna með honum. Þeir gáfu heit á Montmartre árið 1534. Árið 1540 samþykkti páfi stofnun Societas Jesu (Jesúfélagsins), og þar með hófst saga reglunnar sem hefur verið öflug í því að vinna að samstöðu kirkjunnar gegn klofningi og brotthvarfi frá trú.
Ignatíus dvaldi síðustu ár sín í Róm og stjórnaði reglunni um allan heim. Þegar hann lést árið 1556 voru meðlimir reglunnar orðnir meira en 2000.
Greining andanna – að þekkja það sem leiðir til Guðs
Á meðan Ignatíus lá særður á ættarsetrinu í Loyola tók hann að veita athygli þeim áhrifum sem ólíkar hugsanir höfðu á hann. Þegar hann lét sig dreyma um riddarafrægð, veraldleg afrek og ævintýri fann hann til mikillar ánægju meðan hugsunin stóð yfir. Þegar hún leið hjá varð hann hins vegar tómur, dapur og andlaus. Öðru máli gegndi þegar hann hugsaði um Krist og líf heilagra manna. Þá spurði hann sjálfan sig: „Hvað ef ég gerði það sem heilagur Frans eða heilagur Dóminíkus gerðu?“ Slíkar hugsanir veittu honum ekki aðeins gleði meðan hann dvaldi við þær, heldur skildu þær eftir sig varanlegan frið og fögnuð.
Smám saman tók Ignatíus að furða sig á þessum mun. Hann skildi að ekki allar hugsanir sem vekja sterkar tilfinningar leiða mann í sömu átt. Sumar gleðja aðeins um stund en skilja eftir tómleika. Aðrar geta verið krefjandi, en vekja með manninum dýpri frið, von og löngun til að þjóna Guði.
Þessi uppgötvun varð upphafið að því sem Ignatíus kallaði greiningu andanna. Hún felst í því að láta reyna á innri reynslu sína og spyrja hvert hugsanir, langanir og tilfinningar leiða. Það sem eykur trú, von og kærleika og opnar manninn fyrir Guði og náunganum getur verið merki um starf hins góða anda. Það sem leiðir til vonleysis, sjálfhverfu, innri ófriðar og fjarlægðar frá Guði þarf hins vegar að skoða með varúð.
Greining andanna er því ekki aðeins spurning um hvað veitir ánægju á líðandi stundu, heldur hvaða ávexti reynslan skilur eftir sig. Ignatíus lærði að þekkja tréð af ávöxtum þess og gerði þessa reynslu að einum af hornsteinum Andlegra æfinga sinna.
Hugleiðing um manninn og arfleifð hans
Ignatíus hefur í gegnum aldirnar verið bæði dáður og gagnrýndur. Sumir hafa séð í honum einstrengingslegan leiðtoga með hernaðarlegan bakgrunn og skipulag, aðrir vitran andlegan leiðbeinanda sem hjálpaði ótal fólki að finna köllun sína. Sannleikurinn er líklega sá að hann var hvort tveggja: ákveðinn maður með sterka sýn, en jafnframt auðmjúkur lærisveinn sem hafði lært af eigin reynslu.
Sem ungur maður gekk Ignatíus of langt í meinlætum og sjálfsafneitun. Hann áttaði sig síðar á því að slíkt gat skaðað bæði líkama og sál. Þess vegna hvatti hann félaga sína til hófsemi og varaði þá við að endurtaka mistök sín. Í bréfum hans kemur fram hlý og mannleg viska. Hann minnir á að líkaminn sé einnig gjöf Guðs og að sá sem gengur fram af kröftum sínum geti ekki þjónað Guði vel.
Þessi jafnvægiskennd er mikilvægur hluti af arfleifð Ignatíusar. Aginn var aldrei markmið í sjálfu sér heldur leið til að verða frjálsari til að elska Guð og þjóna náunganum. Trúarlífið átti ekki að brjóta manninn niður heldur móta hann þannig að allur maðurinn – líkami, hugur og sál – gæti verið til meiri dýrðar Guði.
Tilvitnun
„Þú mátt ekki láta það viðgangast, að líkamanum hnigni. Ef þú gerir það, getur hinn innri maður ekki starfað eðlilega.“
(Úr bréfi Ignatíusar til Francis Borgia hertoga)
Hvað getum við lært af Ignatiusi í dag?
Heimur Ignatíusar var ólgandi tími styrjalda, kirkjuklofnings og mikilla samfélagsbreytinga. Hann svaraði ekki þeirri óvissu með því að hörfa undan heiminum heldur með því að læra að greina vilja Guðs mitt í henni. Sú kennsla er ekki síður mikilvæg á okkar tímum.
Við stöndum daglega frammi fyrir ótal ákvörðunum, stórum sem smáum. Ignatíus hvetur okkur til að spyrja ekki aðeins: „Hvað langar mig að gera?“ heldur einnig: „Hvert leiðir þessi ákvörðun mig?“ Vekur hún með mér dýpri trú, von og kærleika? Eykur hún innri frið og frelsi? Eða skilur hún eftir sig tómleika, ótta og sjálfhverfu?
Þetta er kjarninn í greiningu andanna. Hún felst ekki í því að leita yfirnáttúrulegra tákna heldur að læra að hlusta á þá hljóðlátu rödd sem Guð lætur heyrast í samviskunni. Hún krefst bænar, þolinmæði og heiðarlegrar sjálfsskoðunar, því vilji Guðs birtist oft smám saman fremur en í skyndilegri opinberun.
Ignatíus minnir okkur einnig á að heilagleikann er ekki aðeins að finna í klaustrum eða kirkjum. Guð er að verki í fjölskyldulífi, vinnu, námi, vísindum, listum og þjónustu við náungann. Hin ignatíska hefð hefur því oft verið dregin saman í einföld orð: að finna Guð í öllum hlutum.
Þegar við lærum að líta líf okkar með þessum augum verða jafnvel hversdagsleg verkefni að tækifærum til að elska Guð og þjóna öðrum. Þá verður einkunnarorð Ignatíusar ekki aðeins slagorð Jesúítareglunnar heldur köllun sérhvers kristins manns: *Ad maiorem Dei gloriam* – allt til meiri dýrðar Guðs.
Bæn
Guð, þú hefur með undraverðum hætti leitt þjón þinn Ignatíus Loyola frá veraldlegum metnaði til þess að fylgja Kristi krossfestum og upprisnum. Gef oss, fyrir hans fyrirbænir og með aðstoð hinna heilögu andlegu æfinga, að við megum í öllu leita að þínum heilaga vilja og fylgja honum í kærleika og trúfesti. Fyrir Krist vorn Drottin. Amen.