![]() |
| Heilög María mey með rósakranstalnaband |
Rósakransmessan, sem haldin er 7. október, er tileinkuð Maríu mey undir heitinu María rósakransins. Hátíðin á rætur sínar bæði í gamalli bænahefð kirkjunnar og í sögulegum atburði sem markaði djúp spor í sögu Evrópu. Píus V páfi hvatti árið 1571 kristið fólk til að sameinast í rósakransbæn þegar Hin helga bandalag bjó sig undir átök við flota Ottómanaveldisins. Eftir sigurinn 7. október tengdist minning þessa dags æ nánar Maríu mey og rósakransinum.[1]
Svipmynd: Rósakransinn – að íhuga Krist með Maríu
Rósakransinn er ekki aðeins talnabandsbæn heldur íhugun leyndardóma lífs Krists í fylgd Maríu meyjar. Samkvæmt gamalli kirkjulegri hefð tengist útbreiðsla rósakransins heilögum Dóminíkusi, stofnanda Dóminíkusarreglunnar á 13. öld. Vatican News segir frá þeirri hefð að María mey hafi birst Dóminíkusi árið 1212 og gefið honum rósakransinn þegar hann leitaði leiða til að mæta villukenningum Albigensa.[1] Leó XIII páfi rifjaði sömuleiðis upp þessa gömlu hefð og sagði Dóminíkus hafa leitt fólk aftur til Krists með því að tengja bænina íhugun leyndardóma hjálpræðisins.[2]
Þannig varð rósakransinn með tímanum að einfaldri en djúpri leið fyrir almenning til að íhuga guðspjallið. Jóhannes Páll II páfi kallaði rósakransinn „samantekt guðspjallsins“ og sagði að í honum settist hinn kristni í „skóla Maríu“ til að íhuga ásjónu Krists.[3]
Um aldir öðluðust bænirnar festu í hinum fagnaðarríku, kvalafullu og dýrðlegu leyndardómum talnabandsins. Árið 2002 lagði Jóhannes Páll II til fimm nýja leyndardóma, hina skíru leyndardóma eða ljósdóma, þar sem íhugaðir eru mikilvægir atburðir úr opinberu starfi Jesú, frá skírn hans í Jórdan til stofnunar altarissakramentisins.[3]
Saga hátíðarinnar: Sigurinn við Lepanto
Lepanto, sem í dag heitir Nafpaktos, er borg við vesturströnd Grikklands, skammt frá mynni Korinþuflóa. Á 16. öld var svæðið undir stjórn Ottómanaveldisins, sem var orðið eitt mesta stórveldi samtímans. Árið 1571 tókst að mynda Hið helga bandalag, flotabandalag undir forystu Spánar, Feneyja og Páfaríkisins ásamt fleiri ríkjum, til að mæta ottómanska flotanum.
Píus V páfi, sem sjálfur var Dóminíkani og mikill unnandi rósakransins, hvatti kristið fólk til að sameinast í rósakransbæn. Vatican News segir að hann hafi blessað merki Hins helga bandalags þar sem krossmarkið var áberandi og orðin In hoc signo vinces – „Í þessu tákni muntu sigra“. Annað merki bar mynd Maríu meyjar og ákallið S. Maria succurre miseris – „Heilaga María, kom þeim nauðstöddu til hjálpar.“[1]
Flotarnir mættust 7. október 1571 í einni mestu sjóorrustu 16. aldar. Kristni flotinn vann afgerandi sigur. Leó XIII páfi rifjaði síðar upp að meðan sjómennirnir börðust við Korinþuflóa hefði fólk sem ekki tók þátt í bardaganum sameinast í rósakransbæn og beðið Maríu um aðstoð.[2]
Sigurinn við Lepanto varð öflugt tákn í kristinni Evrópu og hafði verulegt hernaðarlegt og sálrænt vægi. Til að varðveita minningu hans stofnaði Píus V hátíð til heiðurs Maríu sigurvegaranum. Gregoríus XIII páfi tengdi hátíðina síðan sérstaklega rósakransinum og hún þróaðist að þeirri minningu Maríu rósakransins sem kirkjan heldur 7. október.[1]
Cervantes við Lepanto
Einn þeirra sem barðist við Lepanto var ungur spænskur hermaður að nafni Miguel de Cervantes, sem síðar varð heimsfrægur sem höfundur Don Quixote. Cervantes særðist í orrustunni, meðal annars svo illa á vinstri hendi að hún varð varanlega skert. Hann leit þó sjálfur með stolti til þátttöku sinnar í Lepanto og taldi orrustuna einn merkasta atburð síns tíma.[4]
Þannig tengist þessi hátíð ekki aðeins kirkjusögunni heldur einnig evrópskri menningarsögu með óvæntum hætti.
Frá Lepanto til Fatíma – rósakransinn sem friðarbæn
Aldir liðu, en rósakransinn hélt áfram að skipa mikilvægan sess í bænalífi kaþólskra manna. Í Maríubirtingunum í Fatíma árið 1917 hvatti María börnin þrjú ítrekað til að biðja rósakransinn daglega fyrir friði. Í opinberuninni 13. júlí var einnig rætt um Rússland og þær hörmungar sem myndu fylgja ef mannkynið sneri sér ekki til Guðs.[5]
Vatican News bendir á að bæði í Lourdes og Fatíma hafi María hvatt til daglegrar rósakransbænar og tengt hana friði, einingu og lækningu þess sem sundrar hjörtum, fjölskyldum og þjóðum.[1]
Þannig hefur rósakransinn í aldanna rás ekki aðeins verið einkabæn heldur einnig friðarbæn kirkjunnar – bæn sem leiðir hugann frá ótta og sundrungu til Krists.
Lærdómur
Rósakransmessan minnir okkur á kraft bænarinnar – ekki sem töfralausnar á vandamálum heimsins heldur sem leiðar til að beina hjartanu að Guði. Rósakransbænin kallar okkur til að ganga í gegnum leyndardóma trúarinnar með Maríu mey og horfa með henni á líf Krists, dauða hans og upprisu.
Jóhannes Páll II lýsti þessu á einkar fallegan hátt: að biðja rósakransinn er að íhuga ásjónu Krists með Maríu.[3] Þannig er María ekki endamark bænarinnar heldur sú sem leiðir okkur til sonar síns.
Vatican News vekur einnig athygli á muninum á chronos, hinum mælda tíma hversdagsins, og kairos, hinum rétta eða fullkomna tíma, þar sem við lærum að staldra við, hlusta, bíða og gefa öðrum og Guði óskipta athygli.[1] Rósakransinn getur orðið slíkt hlé í lífi okkar.
Í heimi þar sem hraðinn og hávaðinn drottna verður rósakransinn að friðarvegi. Hann kennir okkur að endurheimta kyrrðina, taka eftir nærveru Guðs í hversdagsleikanum og finna styrk í bæninni sem tengir kynslóðir.
Október – mánuður rósakransins
Október hefur lengi verið sérstaklega helgaður rósakransinum í kaþólskri hefð. Leó XIII hvatti þegar á 19. öld til þess að rósakransinn væri beðinn sérstaklega í kirkjum allan októbermánuð,[2] og Benedikt XVI páfi minnti síðar á að október væri „mánuður rósakransins“ og að þessi forna bæn leiði okkur beint til Jesú með því að íhuga leyndardóma hjálpræðisins.[6]
Í mörgum kirkjum er rósakransinn því beðinn sameiginlega í október, fyrir eða eftir messu eða á sérstökum bænastundum. Þannig er þessi gamla bænahefð ekki aðeins minning úr fortíð heldur lifandi þáttur í trúarlífi kirkjunnar enn í dag.
Með því að taka rósakransinn í hönd, jafnvel í fáeinar mínútur á dag, göngum við inn í bænastraum kynslóðanna sem á undan okkur hafa íhugað Krist með Maríu og leitað friðar hjá Guði.
Bæn
María, móðir rósakransins og drottning friðarins,
við felum þér líf okkar og heiminn allan.
Kenndu okkur að biðja rósakransinn af trúfesti,
að horfa á son þinn með þínum augum
og að finna frið hans í hjörtum okkar.
Amen.
Heimildir
[1] Vatican News, Memorial of Our Lady of the Rosary. Um uppruna rósakranshefðarinnar, heilagan Dóminíkus, Lepanto, stofnun hátíðarinnar, Lourdes og Fatíma og hugleiðinguna um tíma Guðs og tíma mannsins. Lesa heimild ↑
[2] Leó XIII páfi, Supremi Apostolatus Officio, 1. september 1883, einkum 4.–8. gr. Um rósakranshefðina, heilagan Dóminíkus, Lepanto, hátíð Maríu sigurvegarans og október sem sérstakan bænamánuð rósakransins. Lesa heimild ↑
[3] Jóhannes Páll II páfi, postullegt bréf Rosarium Virginis Mariae, 16. október 2002, einkum 1., 3., 9. og 18.–21. gr. Um rósakransinn sem „samantekt guðspjallsins“, íhugun ásjónu Krists með Maríu og hina skíru leyndardóma. Lesa heimild ↑
[4] Centro Virtual Cervantes, Instituto Cervantes. Ævi- og fræðsluefni um Miguel de Cervantes og þátttöku hans í orrustunni við Lepanto, þar sem hann særðist og hlaut varanlega skerðingu á vinstri hendi. Lesa heimild ↑
[5] Congregation for the Doctrine of the Faith, The Message of Fatima, Páfagarði, 26. júní 2000. Frumtextar og skýringar varðandi birtingarnar í Fatíma, þar á meðal boðskapinn 13. júlí 1917, rósakransbænina og Rússland. Lesa heimild ↑
[6] Benedikt XVI páfi, Angelus, 10. október 2010. Um október sem mánuð rósakransins og rósakransinn sem biblíulega bæn sem leiðir okkur til Jesú í gegnum leyndardóma hjálpræðisins. Lesa heimild ↑
