 |
| Heilög Heiðveig, reglusystir og hertogaynja Póllands |
Heilög Heiðveig af Sílesíu (1174–1243) fæddist í Bæjaralandi og var gefin ung að aldri Hinriki hertoga af Neðri-Sílesíu, sem kallaður var „hinn skeggjaði“. Þau hjón eignuðust sex börn og hjónaband þeirra einkenndist bæði af ábyrgð og trúarlegri samstöðu. [1]
Heiðveig fylgdi eiginmanni sínum í stjórnunarstörfum, en bar um leið í hjarta sér djúpa samkennd með hinum fátæku og þjáðu. Hún lét ekki tign sína eða auðæfi fjarlægja sig frá þeim, heldur sýndi auðmýkt í orði og verki. Hún var ekki of stolt til að klæðast gömlum fötum og notuðum skóm. Hún vildi ekki greina sig um of frá fátækum, því, eins og hún sagði sjálf: „Þau eru meistarar okkar.“ [1]
Heiðveig var þegnum sínum sem góð drottning, ekki vegna skartklæða sinna eða ytri tignar, heldur vegna örlætis síns og umhyggju fyrir þeim sem minnst máttu sín. Þótt hún væri af þýskum uppruna lærði hún tungumál þegna sinna í Póllandi og varð þeim öllum kær fyrir mildi sína og hjálpsemi.
Líf hennar varð þó ekki sáraukalaust – hún missti fimm af sex börnum sínum og bar sorg sína með stillingu og í trú. Hún leitaði huggunar í daglegu bænalífi og trausti á Guð.
Eftir dauða eiginmannsins árið 1238 ákvað hún að helga líf sitt Guði. Hún dvaldi þá í sistersíensaklaustrinu í Trebnitz (nú Trzebnica í Póllandi), sem hún hafði sjálf stofnað árið 1202, og tók þar upp regluklæði leikreglusystur. Þannig lagði hún til hliðar ytri tákn hertogatignar sinnar og helgaði sig bænum og einföldu lífi. Hún dó þann 15. október 1243 og var lýst heilög af Klemensi IV páfa árið 1267. [1]
Sílesía (lat. Silesia, pól. Śląsk, þýs. Schlesien) er landsvæði í Mið-Evrópu sem tilheyrir nú að mestu Póllandi, en nær einnig til hluta Tékklands og Þýskalands. Helsta borgin var Breslau (nú Wrocław), og þar í grennd bjó Heiðveig. Svæðið gekk í gegnum miklar stjórnarfarslegar breytingar, en hélt ríkri kristinni menningu og trúarhefð.
Á útvarpstækjum frá fjórða og fimmta áratug síðustu aldar var nafn borgarinnar Breslau gjarnan merkt á kvarðann ásamt öðrum stórborgum Evrópu. Þar mátti sjá nöfn eins og London, Wien, Roma og Breslau, sem minntu hlustendur á hið víðfeðma net útvarpsstöðva sem tengdu álfuna. Útvarpsstöðin í Breslau hóf starfsemi árið 1924 og varð síðar þekkt undir heitinu Reichssender Breslau. Þannig varð nafnið Breslau hluti af menningarlegu minni heillar kynslóðar — ekki aðeins sem staður á korti, heldur sem raddmerki frá þeim tíma þegar útvarpið myndaði brú milli landa og hugmynda. [2]
Minningardagur heilagrar Heiðveigar var tilgreindur í Almanaki Hins íslenska þjóðvinafélags frá upphafi og allt til ársins 1970, sem sýnir að minning hennar var lengi hluti af íslenskri menningu. [3] Nafnið Heiðveig hefur einnig lifað meðal Íslendinga: samkvæmt upplýsingum úr Þjóðskrá árið 2007 báru 18 konur nafnið Heiðveig sem fyrsta eiginnafn. [4]
Tilvitnun
„Þau eru meistarar okkar.“ — Heilög Heiðveig, í þjónustu sinni við hina fátæku. [1]
Lærdómur
Heilög Heiðveig minnir okkur á að auðæfi og áhrif geta orðið verkfæri kærleikans, ef þeim er varið í þjónustu Guðs og náungans. Hún fann í fátæktinni ekki niðurlægingu heldur ríkidæmi, og í sorginni ekki örvæntingu heldur trúarstyrk. Hún sýnir hvernig hægt er að lifa trúarlegri köllun bæði innan hjónabands og síðar í reglu.
Í okkar samtíð, þar sem gildin eru oft mæld í efnislegum ávinningi og árangri, kennir heilög Heiðveig okkur að sönn reisn felst í auðmýkt, og sönn tign í þjónustu. Hún minnir á að virðing fyrir einfaldleika og hófsemi er tímalaus dygð — hvort sem hún birtist í miðaldaklaustri eða á forsetasetri.
Að þessu leyti má segja að hún sé andlega skyld konum eins og Elizu Reid, fyrrverandi forsetafrú Íslands, sem hefur sýnt svipaða hógværð og heilög Heiðveig í klæðavali sínu. Í frétt Morgunblaðsins 11. apríl 2019, sem bar yfirskriftina „Föt eru ekki áhugamál Elizu“, var haft eftir henni að föt væru ekki beinlínis hennar áhugamál, þótt hún gengi mikið í íslenskri hönnun og verslaði mikið í Rauða krossinum. Þar gæti hún fundið falleg föt á góðu verði. [5]
Þetta var ekki einsdæmi. Í júní 2018 vakti Eliza athygli fyrir fallegan bleikan jakka sem hún hafði keypt í verslun Rauða krossins. Hún sýndi þannig að föt þurfa ekki að vera ný til þess að vera bæði falleg og viðeigandi við hátíðleg tækifæri. [6]
Báðar voru þær eiginkonur þjóðarleiðtoga – Heiðveig sem hertogaynja og Eliza sem forsetafrú – og báðar sýndu með starfi sínu í virðingarembætti að sönn tign felst ekki í glysi og skartklæðum, heldur í þjónustu og virðingu fyrir manngildi, góðu handverki og ábyrgð gagnvart sköpunarverkinu.
Þótt forsendur þeirra hafi verið ólíkar, Heiðveigar fyrst og fremst trúarleg auðmýkt og samstaða með hinum fátæku, en í nútímanum einnig aukin umhverfisvitund, er sameiginleg hugsun þar að baki: að virða það sem þegar er til og láta ekki ytri umbúðir skyggja á það sem mestu skiptir.
Bæn
Guð, þú sem blést í hjarta heilagrar Heiðveigar
kærleika til fátækra og friði í mótlæti,
hjálpa okkur að læra af henni að þjóna af gleði
og finna í einfaldleika og trú
þá auðlegð sem ekki hverfur.
Fyrir Jesú Krist, Drottin vorn.
Amen.
Heimildir
[1] Vatican News. „St. Hedwig, Duchesse of Polonia, Religious.“ Æviágrip heilagrar Heiðveigar, minning 16. október. Lesa heimild á Vatican News. ↩
[2] Carolyn Birdsall og Joanna Walewska. „Beyond the ‘1945 divide’: Reassembling radio histories in Wrocław, formerly Breslau.“ IAMHIST, 15. maí 2018. Um sögu útvarps í Breslau og Wrocław fyrir og eftir síðari heimsstyrjöld. Lesa greinina. ↩
[3] Hið íslenska þjóðvinafélag. Almanak Hins íslenska þjóðvinafélags, árgangar frá upphafi útgáfu til 1970. Upplýsingar um minningardag heilagrar Heiðveigar samkvæmt eldri almanökum. Um Almanak Þjóðvinafélagsins. ↩
[4] Þjóðskrá Íslands. Upplýsingar um tíðni eiginnafnsins Heiðveig árið 2007, samkvæmt eldri nafntalningu: 18 konur með nafnið sem fyrsta eiginnafn. Sjá einnig nafnaleit Hagstofu Íslands fyrir upplýsingar um mannanöfn. ↩
[5] Morgunblaðið. „Föt eru ekki áhugamál Elizu.“ 11. apríl 2019. Frétt um viðtal við Elizu Reid, þáverandi forsetafrú, um klæðnað hennar og kaup á notuðum fötum hjá Rauða krossinum. Lesa fréttina. ↩
[6] Morgunblaðið – Smartland. „Eliza Reid keypti jakkann í verslun Rauða krossins.“ 6. júní 2018. Frétt um bleikan jakka forsetafrúarinnar sem hún keypti notaðan. Lesa fréttina. ↩