Þann 17. nóvember 1979 ræddi ég um lífsverndarhreyfinguna við Jóhannes Pál páfa II. Hann var nýkominn úr ferð til Bandaríkjanna þar sem hann fordæmdi fóstudeyðingar í ávarpi sínu til byskupanna.

Ég þakkaði honum fyrir andstöðu hans við getnaðarvarnir. Ég greindi honum frá reynslu minni í 48 löndum (nú 91). Ég sagði við hans heilagleika að þegar getnaðarvarnir hafa í eitt skiptið fyrir öll öðlast viðurkenningu, þá væru afleiðingarnar fyrirsjáanlegar. Ég tíundaði þetta fyrir honum: Í sérhverju landi leiða getnaðarvarnir til ógnvænlegra fósturdeyðinga. Þegar getnaðarvarnir og fósturdeyðingar hafa verið lögleiddar og náð að breiðast út fellur fæðingartíðnin, þjóðir riða til falls og börnin fylgja fordæmi foreldranna í afskræmingu kynlífsins.

Í reynd ætti þetta ekki að koma okkur Íslendingum svo mjög á óvart vegna þess að það var einmitt kirkjan sem skapaði gullöld íslenskrar menningar og færði þjóðinni dýrmætan menningararf í hendur með „bókaiðju“ klaustranna. Uppgröfturinn á Skriðuklaustri hefur jafnframt leitt í ljós að þar var rekið líknarheimili (hospicio) eins og tíðkaðist í kaþólskum löndum Evrópu á sama tíma. Hl. Þorlákur samdi einnig lög í miklum mæli sem eru í gildi allt fram á daginn í dag. Í reynd var hl. Þorlákur afar vellesinn í lögum hámiðaldanna, svo mjög, að Jóhann IV Englandskonungur fékk hann til að semja lögbók Englendinga og enn í dag er honum auðsýnd sérstök heiðrun í Lincoln eins og margir vita.

Var einungis um tilviljun að ræða að vísindi nútímans þróuðust að stórum hluta til í kaþólsku andrúmslofti, eða var það eitthvað við kaþólskuna sem stóð framförum vísindanna að baki? Jafnvel það eitt að brydda upp á þessari spurningu er að brjóta í bága við tískustefnu samtíma okkar. Stöðugt fleiri vísindamenn hafa engu að síður tekið að velta þessari spurningu fyrir sér og svarið gæti komið sumum á óvart.

Hér er ekki um neitt smámál að ræða. Í hugum almennings var það einmitt kaþólska kirkjan sem ól á fjandskap gagnvart vísindunum. Hin einhliða umfjöllun um mál Galíleós sem flestum er kunnugt um má að mestu kenna um þá útbreiddu skoðun, að kirkja hafi staðið í vegi fyrir þróun vísindanna. En jafnvel mál Galíleós er fjarri því að vera jafn slæmt og illgjarnir menn halda fram. Hinn víðkunni trúskiptingur nítjándu aldarinnar, John Henry Newman kardínáli, sem sagði skilið við anglíkanismann, taldi það umhugsunarvert að þetta væri eina dæmið sem kæmi upp í hugum manna.

Endurbirtur pistill sem birtist upprunalega 28.11.2007.

Svo er sagt að þegar hin heilaga fjölskylda var á leið til Egyptalands á flótta undan heiftaræði Heródesar hafi ræningi nokkur sem var víðkunnur af illvirkjum sínum og níðingsverkum heft för þeirra. En þegar hann sá barnið í faðmi Guðsmóðurinnar sagði hann: „Jafnvel þó að sjálfur Guð væri hér á ferð væri hann ekki fegurri en þetta barn!“ Og hann lét þau fara í friði. Undarlegt er til þess að hugsa að þessi miskunnarlausi ræningi lét hrífast af fegurð barnsins á sama tíma sem valdstjórnarmenn leituðust við að fyrirkoma því.

Hefjið nú þennan heilaga páskatíma og rísið upp með Kristi. Sjáið, hann býður ykkur framrétta hönd sína. Hann er að rísa upp, rísið upp með honum. Rísið upp úr gröf hins gamla Adams frá lítilsigldum áhugamálum og öfund; frá afbrýðisemi og önuglyndi jarðneskra markmiða; frá þrældómsoki vanans; frá ringulreið ástríðnanna, frá tálsýnum holdsins, frá ísköldum yfirvegunum anda heimsins; frá léttúð; frá eigingirni; frá hégómaskap; frá sjálfshyggju; frá kveifarskap; frá sjálfsblekkingu og dramblæti. Héðan í frá skuluð þið leggja rækt við það sem er svo miklum erfiðleikum háð, en ætti ekki að vera svo og má ekki láta ógjört: Að vaka, biðja og íhuga . . .

Sýnið fram á að hjarta ykkar og þrár, að líf ykkar sé með Guði. Takið frá tíma á hverjum degi til að leita að honum . . . Ég er ekki að hvetja ykkur til að hverfa úr heiminum eða snúa baki við skyldustörfum ykkar í heiminum, heldur að endurleysa tímann. Ekki að verja tíma ykkur einungis til að gleðjast eða til félagslífsins, en einungis að gefa Kristi örfáar mínútur. Ekki einungis að ákalla hann þegar þið eruð þreytt og megnið ekki að gera neitt nema að sofa. Látið alls ekki undir höfuð leggjast að vegsama hann eða að biðja fyrir heiminum og kirkjunni í ríkum mæli til að gera ykkur merkingu textans ljósa af einlægni, að keppa eftir því, „sem er hið efra“ og bera því vitni að hjarta ykkar er risið upp með honum og „líf yðar er fólgið með Kristi í Guði“ (Kol 3. 1-3).

Á degi uppstigningar þinnar, ó Kristur konungur vor,
hrópuðu englar og menn:

„Þú ert heilagur, ó Drottinn, vegna þess að þú steigst niður á jörðina og bjargaðir Adam, manni leirsins (1M 2. 7),
úr hyldýpi syndar og dauða,
og með heilagri uppstigningu þinni, ó Sonur Guðs,
öðluðust himinn og jörð frið.
Dýrð sé honum sem sendi þig!“
Kirkjan sá Brúðguma sinn í dýrð
og gleymdi píslunum á Golgata.
Í stað þyngsla krossins sem hann bar,
er hann borinn á ljósskýi.
Sjáið hvernig hann rís upp, íklæddur hátign og dýrð!

Í dag gerist mikið undur á Olíufjallinu:
hver getur greint frá því? . . .
Meistari vor kom niður að leita Adams
og þegar hann hafði fundið þann sem var týndur
bar hann þann hinn sama á herðum sér
í dýrð til himins í samfélagi sínu (spr. Lk 15. 4).
Hann kom og opinberaði okkur að hann er Guð;
hann íklæddist mennskunni og opinberaði sig sem mann;
hann steig niður til Heljar og opinberaði að hann væri dáinn;
hann reis upp og var upphafinn og opinberaði mikilleika sinn.
Blessuð sé upphafning hans!

María fagnaði daginn sem hann fæddist;
jörðin skalf á dánardægri hans;
víti vanvirt á degi upprisu hans;
jörðin fagnar á degi upprisu hans.
Blessuð sé uppstigning hans!