« Baráttan gegn jólunumTrú og skynsemi haldast í hendur »

05.12.05

  23:14:29, Skrásetjari: Ragnar Geir Brynjólfsson   , 901 orð  
Flokkur: Helgir menn, Trúarleg tónlist og textar

Heilög Lúsía, mey og píslarvottur

Heilög Lúsía, mey og píslarvottur. 13. desember.

Talið er að hún hafi fæðst árið 283. Foreldrar hennar voru aðalsfólk á Sikiley. Faðirinn dó á meðan hún var í bernsku svo að móðirin Eutychia sá um uppeldið. Eins og margir fyrstu píslarvottarnir hafði hún helgað meydóm sinn Guði, og von hennar var sú að geta gefið eigur sínar fátækum. Móðir hennar beitti sér gegn því fyrst í stað, en eftir að hún hafði hlotið undraverða lækningu, sem hún þakkaði Guði, gaf hún leyfi sitt fyrir því. Þetta örlæti vakti mikla gremju hjá æskumanni einum heiðnum sem gegn vilja Lúsíu hafði verið valinn brúðgumi hennar. Hann kom boðum til landstjóra Sikileyjar Paschasíusar að nafni um að Lúsía væri kristin. Þetta á að hafa gerst árið 303 á tíma ofsóknarinnar miklu gegn kristnum mönnum sem Díókletíanus keisari stóð fyrir. Lúsía var dæmd til vistar í vændishúsi. En sagan segir að Guð hafi gefið henni svo mikla staðfestu að þegar átti að flytja hana hafi verðina þrotið afl til að færa hana úr stað. Þá var Lúsía vafin hrísknippum og borinn að eldur. En aftur kom Guð henni til hjálpar. Að lokum var hún líflátin með sverði, sem rekið var ofan í háls hennar. Áður en hún dó sagði hún fyrir um málagjöld Paschasíusar, skjót endalok bæði ofsóknarinnar miklu og veldi Díókletíanusar á keisarastóli. Þannig styrkt af brauði lífsins ávann hún sér kórónu meydóms og píslarvættis.

Þessa sögu er ekki hægt að taka gagnrýnislaust. Atriði hennar geta verið fengin að láni úr annarri sögu af píslarvætti meyjar. Enn fremur er spádómurinn sem sagt er frá í lok sögunnar ekki nákvæmur. Menn hafa dregið í efa að heiðinn landsstjóri Sikileyjar hafi heitið Paschasíus, þar sem nafnið bendi frekar til kristins uppruna. En þó að þannig sé hægt að gagnrýna söguna er ekki ástæða til að útiloka allt sannleiksgildi hennar. Hafa verður í huga að snemma ber á heiðrun kirkjunnar á hl. Lúsíu. Hún er ein af fáum konum í dýrlingatölu sem nefndar eru í efstubæninni fyrstu „að rómverskum hætti“, Rómv. kaþ. messubók bls. 85).

Svíar halda Lúsíudaginn hátíðlegan, þó að form hátíðahaldanna virðist lítt tengt persónu hl. Lúsíu. Samkvæmt alþýðutrú var nóttin milli 12. og 13. desember lengsta nótt ársins. Það var sá tími þegar fólkið gat ekki merkt frekari styttingu dagsins. Hvernig heiðrun hl. Lúsíu barst frá Ítalíu veit enginn, en menn eru sammála um að hugmyndin um Lúsíu sem persónugerfingu ljóssins hafi runnið saman við þjóðsögu frá Värmland í Vestur-Svíþjóð. Saga þessi greinir frá því að eitt sinn þegar sultur svarf að hafi ung kona birst óvænt, siglt í kringum vatnið þar á stóru skipi fylltu af mat sem hún dreifði meðal sveltandi fólksins. Fyrst í stað var Lúsíudagurinn reyndar aðeins haldinn hátíðlegur í Värmland og nærliggjandi héruðum. Upprunalega var þetta hátíð karlmanna en heimildir greina frá ungum stúlkum, klæddum í hvítt með kertakórónu á höfði sem þjónuðu húsbændum til borðs. Síðan þá hefur siðurinn breiðst út og fengið þær myndir sem algengastar eru. Lúsíumorgunn er haldinn hátíðlegur á mörgum sænskum heimilum, sambýlum, skrifstofum, skólum eða klúbbum. Allir kjósa Lúsíu, sem gengur um í hvítum kyrtli, með kertakórónu á höfði, bakka í höndum og réttir fólki veitingar. Kaffi, saffransnúða og piparkökur. Henni fylgja hvítklæddir meðhjálparar, stúlkur með glimmer í hárinu og drengir með uppmjóa keiluhatta skreytta stjörnum. Hefðbundin Lúsíulög eru sungin. Talsvert ber á auglýsingum á Lúsíuhátíðinnni í seinni tíð. Lúsíur eru kosnar með látum í fjölmiðlum og á sinn hátt er hátíðin að breytast í eins konar miðsvetrarfegurðarsamkeppni. En sem betur fer er þessi atburður þó enn ósvikin fjölskylduhátíð.

Að lokum er hér texti sem undirritaður samdi við lagið „Sancta Lucia“. Hann er nokkuð breyttur frá því hann birtist í Sóknarblaði Kristskirkju í desember 1989.

Vefur nú vetrarnótt
veður um jörðu.
Héla er og hjartakul
hjarni á hörðu.
Þá lýsir upp langa nótt
ljósið þitt nýja
;.;heilög Lúsía;.;

Sólríka Sikiley
signaða eyja
Leit þar hinn ljúfa dag
ljómandi meyja.
Kemur hún krýnd til þín
með kærleikann hlýja
;.;heilög Lúsía;.;

RGB. Unnið upp úr grein undirritaðs sem skrifuð var í Sóknarblað Kristskirkju í desember 1989.

Heimildir:
Catholic Encyclopedia, vol. IX, útg. 1910.
„Traditional festivities in Sweden“ höf. Ingmar Liman auk fleiri heimilda.

No feedback yet


Form is loading...