« Newman kardínáli lýstur blessaður (beatificatus) í lok vel heppnaðrar heimsóknar Benedikts páfa til BretlandsHverjir eru 200 sinnum líklegri til að fá AIDS en gagnkynhneigðir? »

16.09.10

  07:33:46, Skrásetjari: Jon Valur Jensson   , 1869 orð  
Flokkur: Kirkjusaga, íslenzk, Úr lífi og starfi kirkjunnar, Kristindómur og menning, Kaþólskir Íslendingar

Alfreð J. Jolson biskup (1928–1994) – Minningarorð

Biskup Jolson Eftirfarandi grein birtist í Morgunblaðinu 6. apríl 1994 og er birt hér eins og fleiri greinar um þá, sem þjónað hafa kaþólsku kirkjunni á Íslandi. Hér er greinin örlítið stytt og yfirlesin. Áður en hún hefst skal þó fyrst vísað hér á yfirlit 29 minningargreina um hann í Morgunblaðinu.

Fregnin um andlát Alfreðs biskups Jolson var áfall fyrir kaþólska söfnuðinn á Íslandi. Þessi atorkumikli, gefandi maður er skyndilega allur og við erum fátækari eftir, jafnt kaþólskir sem aðrir kristnir menn, sem tengdust honum.

Ef einhver hefur opnað kaþólsku kirkjuna á Íslandi fyrir lifandi samskiptum við önnur trúfélög, þá var það Alfreð biskup. Það byggðist ekki á kurteisisgrundvelli, heldur fyrst og fremst á viðleitni hans að eignast vináttu og deila með öðrum lífi sínu, trúarstyrk og manneskjulegri hlýju. Hann þurfti engrar umhugsunar við, þegar honum var boðið að taka þátt í fundum lútherskra presta í Bústaðakirkju, sem fram fóru mánaðarlega, og þá sótti hann síðan eins og hver annar bróðir með bræðrum sínum.

Það eru þó fyrst og fremst safnaðarmenn hans, sem hafa notið nærvistar hans - að ógleymdum ættingjum hans og messudrengjunum, sem fengu að þjóna að altarinu, óháð því hverrar trúar þeir væru.

Messan og altarissakramentið var þyngdarpunktur lífs hans, jafnt í boðum hans sem í verki. Þrátt fyrir stuttan svefntíma var hann jafnan kominn á fætur kl. 6 að morgni til að halda messu í kapellu sinni, jafnvel þegar enginn annar var viðstaddur. Stórhátíðir með honum, prestunum, messupiltum og fjölmennum söfnuði voru sannarlega hátíðir og mikið við haft. Þar var hann, hlýr og gefandi að leiðbeina við undirbúninginn og jafnan burðarásinn í þjónustunni. En það var ekki aðeins við hámessuna, sem við fengum að njóta hans, heldur gat hann verið við hvaða messu sem var af þeim sex messum á laugardögum og sunnudögum, sem kaþólskir mega sækja til að uppfylla messuskyldu sína, og eins á virkum dögum - hann gekk hikstalaust og eins og ekkert væri eðlilegra inn í hlutverk sóknarprests, á virkum degi sem helgum, í lágmessu fyrir lítinn hóp útlendinga, þegar illa viðraði á sunnudagskvöldi, eða við hátíðleg tækifæri í troðfullri kirkju.

Við eigum oft eftir að minnast þeirra stunda, þegar við vorum með honum við messuhald. Kaþólsk messa er litrík og kemur við skynjun okkar, lyktar- og fegurðarskyn allt eins og vitsmuni. Það snertir mig í minningunni að hugsa til margra helgistunda frá þessum tíma, bæði þar sem ég var venjulegur þátttakandi og eins messuþjónn, eftir að biskupinn hafði virkjað okkur Ragnar Brynjólfsson sem helgisiðameistara í páfamessunni á Landakotshæð. Þeir dagar, með öllu sínu umstangi og undirbúningi, og svo hápunktur hátíðahaldanna á laugardag í dómkirkju Krists konungs og í útimessunni daginn eftir, eiga ríkan sess í minningu okkar allra. En jafnkær er mér endurminningin um hljóðari helgistundir næstu árin, bæði við altarið og eins fyrir og eftir hverja messu, þegar við stóðum uppáklæddir í skrúðhúsinu frammi fyrir mynd Krists á krossinum og lutum honum í auðmýkt og einfaldleika.

Biskupinn var einstaklega árangursríkur í að virkja unga pilta sem messuþjóna. Það er dýrmætt þeim, sem fá að njóta þess. Þar læra þeir smám saman, jafnvel á ómeðvitaðan hátt, lotningu fyrir Guði, aga og virðingu fyrir verki hans, heilagri messu, en jafnframt að finna gleði í samvinnunni, þar sem allir eru að gera gagn.

Biskupinn sýndi drengjunum viðurkenningu og föðurlega hlýju, þar á meðal syni mínum, Þorláki, sem tregar hann sem sinn bezta vin. Alfreð biskup reyndist þeim raunsannur vinur með því að opna þeim hús sitt, bjóða þeim að borða með sér, rabba við þá um lífið og tilveruna, fylgjast með námi þeirra, leyfa þeim að horfa á sjónvarp, hitta aðra félaga og íbúa í húsinu eða leika sér í tölvuleikjum. Rausnarlegur var hann við þessa vini sína, en fyrst og fremst með því að skilja þeirra eigin þarfir. Hversu margir krakkar og unglingar skyldu hafa æft sig í körfubolta, þar sem hann kom upp aðstöðu til þess við bílskúr hússins? Í öllu þessu sjáum við yfirlætislausan kærleik hans. Sumum ráðsettum kaþólikkum fannst það kannski á mörkunum að vera "biskupslegt" að leyfa gáskafullum börnum og unglingum að deila með honum heimilinu, en hann vildi vera öllum sem bróðir eða faðir, ekki sízt í þessu. Þá koma mér í hug orð heilagrar bókar um þann, sem við eigum öll að líkja eftir: Af munni barna og brjóstmylkinga hefur þú tilbúið þér lof. Einlæg sorg piltanna hans og Pílófélaganna, sem ég varð vitni að kringum andlát hans og jarðarför, segir mér mest um það, hvílíkur maður hann hefur verið. En hyggjum að því, að góðverk hans eru ekki bara liðin tíð, þau fylgja okkur og fylgja honum til Guðs (sbr. Opinb. 14.13).

Þegar ég minnist á góðverk hans verð ég að skjóta hér að þakklæti mínu og samstarfsfólks míns fyrir stuðning hans við hjálparstofnunina Móður og barn - það gerði hann bæði rausnarlega úr eigin eigin vasa og með meðmælum, sem höfðu mikið að segja.

Ávallt var hann að hvetja menn og örva, vildi virkja hæfileika þeirra, sýnandi öllum viðurkenningu, opnandi arma sína fyrir nýjum kirkjugestum og ófeiminn við að nálgast fólk á persónulegan hátt. Það eitt, hvernig hann ávarpaði mann með nafni, birti umhyggju hans og hlýju. Biskup á að vera andlegur faðir, og það var hann, t.d. gagnvart okkar pólsku og suðaustur-asísku safnaðarmeðlimum. Í fámennari messunum sá maður ekki sízt gefandi hlýju hans, þar sem hann gekk brosandi fram milli kirkjubekkjanna við friðarkveðjuna til að heilsa hverjum og einum með handabandi. Hann var meðvitaður um, að kirkja okkar er samsett úr ólíkum einingum, hvað snertir uppruna, bakgrunn og viðhorf, en allir áttu að vera eitt og njóta jafnrar virðingar.

Biskupinn var góður ræðumaður, skýr og lifandi í framsetningu, t.a.m. í vel heppnaðri kynningu hans á kaþólskri kirkju á fundi með nemendum úr guðfræðideild Háskóla Íslands. Þar var hann aðdáunarverður að fara meðalhófið í framsetningu erfiðra hluta og í svörum við fyrirspurnum. Eftirminnilegasta predikun hans í mínum huga er frá því fyrir nokkrum vikum í ensku messunni á sunnudagskvöldi. Við vorum þar um fjörutíu manns (því að messusókn hefur aukizt með tímanum*). Hann talaði ekki úr predikunarstól eins og vanalega, heldur gekk til móts við okkur fram fyrir gráturnar og stóð þar milli fremstu bekkjanna. Hann talaði um synd Davíðs konungs, fór með söguna um Úría, sem Davíð lét leiða út í dauðann til að komast yfir Batsebu konu hans, og um það hvernig Natan spámaður var af Guði sendur til að lægja hrokann í Davíð, svo að hann beygði sig undir réttlæti Guðs og gengi vegu hans. Biskupinn talaði blaðlaust, en aldrei hefði ég búizt við að heyra þessa alkunnu sögu flutta á svo ferskan og sterkan hátt, þar sem andstæðurnar komu svo skýrt fram, milli úthugsaðrar sviksemi Davíðs og á hinn bóginn andlegrar reisnar hans með því að gera iðrun vegna syndar sinnar, þótt hann hefði allt vald yfir lífi spámannsins. Og biskupinn talaði raunsæjum varnaðarorðum og vitnaði til frægra ummæla Actons lávarðar: "Allt vald spillir, og algert vald spillir gersamlega," bætti svo við, að fáir vissu af því, hvert framhald orðanna væri, en það var: "og flestir miklir valdamenn eru illir menn." Með þessu og snjallri útleggingu þess var hann að vara við hrokanum, sem ævinlega getur fylgt valdinu og stigmagnast, þar til menn láta tilganginn helga meðalið, jafnvel með drápi meðbræðra sinna.

Biskupinn okkar var heimsmaður og sannur menntamaður, eins og Jesúíta er von og vísa. Hann kunni sig vissulega vel með höfðingjum, veraldlegum sem andlegum, en ekkert síður með alþýðu manna. Af öllum er hann syrgður jafnt.

Mér er engin launung á því, að þrátt fyrir mannkosti sína mætti biskupinn líka misskilningi og gagnrýni, þó frá þröngum hópi manna. T.d. var sagt, að hann sækti mikið á erlenda grund. En þótt hann þyrfti að sækja ráðstefnur, biskupafundi og héldi tengslum við vini sína í Vesturheimi, var það staðreynd að hann sinnti söfnuði sínum fádæma vel með messuhaldi sínu. Það er auðvelt að einangrast í háu embætti, en hann var fljótur að kynnast fólki við komuna hingað, ræktaði þau tengsl vel og var sífellt reiðubúinn að taka við hverjum sem var í viðtal, óháð trúarafstöðu manna. Sjálfur á ég honum að þakka ráðgjöf, hvatningu og gestrisni við ótal tækifæri. Hafi einhverjir ekki orðið varir við hlýju hans og bróðurlegan kærleika, þá er það vegna þess eins, að viðkomandi hafa ekki haft augun opin til að sjá eða ekki látið það eftir sér. Þess vegna var hann líka gagnrýndur (er ekki vanþekkingin móðir fordómanna?), en aldrei nokkurn tímann fann ég biturleika hjá honum út í þessa gagnrýnendur sína - aðeins einu sinni undrun og sársauka.

Það er ekki alltaf auðvelt að greina á milli þess sem biskup gerir og kirkjan sem slík. Ég er ekki með orðum mínum að gera lítið úr hlut presta og leikmanna í uppbyggingu safnaðarstarfsins, í ýmsum félagsmálum, kirkjusmíð í Hafnarfirði og stofnun kapellna í Keflavík og á Ísafirði, skólabyggingu í Landakoti og á mörgum öðrum sviðum. En sem kaþólskur söfnuður, félagslega séð, stöndum við á vissan hátt eftir sem höfuðlaus her án biskupsins. Skarð Reykjavíkurbiskups verður að vísu fyllt, þegar tímar koma, en skarð Alfreðs biskups verður aldrei algerlega fyllt í huga okkar. Áhrifa hans mun lengi gæta á mörgum fjölmörgum sviðum. Ein ástæða þess er sú, að lag hans á því að stjórna og koma málum í verk var ekki fyrst og fremst með valdi, heldur með því að "delegera" - að virkja sem flesta til þátttöku og treysta réttum mönnum fyrir ábyrgð og framkvæmd hlutanna. Hann gat verið mjög ákveðinn, en með þessu móti þurfti hann ekki að vera með fingurna í öllum verkefnum, þótt hann fylgdist manna bezt með þeim. Hvort sem það voru verklegar framkvæmdir, Kaþólska kirkjublaðið, Akademía biskups eða áhugamannastarf um andleg mál, þá var Alfreð biskup alltaf fús til að örva og hvetja okkur til sjálfstæðra framkvæmda.

Við fráfall hans finnum við til þess, að við hefðum getað reynzt honum betri vinir á stundum - einnig hann hefði mátt þiggja okkar stuðning líka, því að einstöku sinnum mátti skynja, að honum liði ekki vel. Látum þetta verða okkur til áminningar um að sýna ræktarsemi við þá, sem við enn höfum meðal okkar, þá sem gefnir eru okkur til þjónustu til skamms tíma, með öllum sínum takmörkunum að sjálfsögðu, en í einlægni og kærleika. Hér er ég að hugsa um prestana okkar og reglusystur fyrst og fremst. Þau hafa eins og biskupinn helgað líf sitt Kristi og þessari þjóð, tekið á sig að læra erfitt tungumál, lifa í skírlífi og slíta sig upp með rótum frá eigin föðurlandi. Alfreð biskup hefði heldur viljað sjá meiri ræktarsemi við eftirlifandi samstarfsmenn hans en að við sætum eftir sýtandi fráfall hans. Verum þó minnug þess, að við höfum enn tækifæri til að sýna þakklæti okkar með því að biðja fyrir honum. Hann hlýtur að hafa haft sína veikleika eins og aðrir. Sem kaþólikkar eigum við að vita, að biskupinn okkar, lifandi sem látinn, er í þörf fyrir fyrirbænir okkar eins og hver annar maður. Tökum því undir þessa bæn: Drottinn, veit honum eilífa hvíld, og hið eilífa ljós lýsi honum.

Jón Valur Jensson.

* Í athugasemd löngu síðar má geta þess, að enska messan í Kristskirkju á sunnudögum hefur verið færð frá kl. 20 til kl. 18 og að messusókn þar er nú margföld á við það, sem var fyrir 16 árum. Þar er mjög kröftugur söngur, líflegt og fallegt messuhald, sem margir Íslendingar sækja rétt eins og nýbúar og ferðamenn.

4 athugasemdir

Athugasemd from: Ragnar Geir Brynjólfsson [Meðlimur]

Takk fyrir endurbirtinguna á þessari vel skrifuðu minningargrein Jón, hún vekur gamlar og góðar endurminningar.

Það var gott að vinna með ykkur Alfreð biskupi, Torfa og öðrum sem voru í ritnefndinni á þessum tíma, Alfreð biskup var eins og kemur fram hjá þér lýðræðislegur í hugsun og lét t.d. ritnefndina um að bera ábyrgð á Kirkjublaðinu á meðan hans naut við. Hann forðaðist t.d. að láta blaðið verða sína málpípu.

Mál voru rædd og reifuð, við fundum að okkur var treyst og við reyndum að rísa undir því trausti, og svo var auðvitað páfakoman sem er einstakur atburður.

21.09.10 @ 18:27
Athugasemd from: Jon Valur Jensson [Meðlimur]

Hjartans þakkir fyrir athugasemd þína, Ragnar!
Já, þetta var góður tími og góðs að minnast með Alfreð biskupi.

21.10.10 @ 15:03
Athugasemd from: Vilhelm Patrick Bernhöft [Gestur]  
Vilhelm Patrick Bernhöft

Takk fyrir að birta þessa grein Jón Valur.
Minningaflóðið um besta vin sem ég hef átt brýst fram við lesturinn.
Al Jolson var mikilmenni og að hann hafi gefið sér tíma fyrir okkur unglingana kemur mér á óvart í dag, enda óvanalegt að svo sé.
Ég var 13/14 ára þegar ég kynntist Alfreð Jolson og urðum við mestu mátar. Bað hann mig að hjálpa sér við að tala íslensku og hittumst við oft þar sem hann var að æfa sig á framburðinum. Hann var oft í mat á heimili foreldra minna og mikill fjölskylduvinur.
Hans er svo sannarlega sárt saknað.

27.06.11 @ 21:02
Athugasemd from: Jon Valur Jensson [Meðlimur]

Kærar þakkir fyrir þetta góða innlegg þitt til þessarar umræðu, Vilhelm. – Með kærri kveðju til foreldra þinna.

28.06.11 @ 03:33


Form is loading...

Ábyrgðarmaður: Jón Valur Jensson guðfræðingur.

Önnur blogg sama höfundar: [jonvalurjensson.blog.is]
[jvj.blog.is]
[krist.blog.is] (þátttaka)
[lifsrettur.blog.is]

Leit

powered by b2evolution